Δευτέρα, 25 Ιουνίου 2012

Gerhard Richter, panorama a Beaubourg, Paris


Gerhard Richter, Betty, 1977,Museum Ludwig, Cologne
                                                                        Gerhard Richter, Betty, 1977,Museum Ludwig, Cologne

                                                                                                                                                                        Της Βασιλίκας Σαριλάκη

Εύσημα. Επιεικώς μιλώντας, ο Gerhard Richter, 80 χρονών σήμερα, στο απόγειο της ευρωπαϊκής ελίτ, ο πλέον επιφανής ζωγράφος στον κόσμο κατά τους New York Times, καταφέρνει να αποδείξει  ότι η ζωγραφική σήμερα επιστρέφει δριμεία, με νέα μέσα και πρόσωπο. Εννοιακότερη, ρομαντική, αδέκαστη, ακριβής, με πλούσια αύρα. Τόσο παραστατική, όσο αφαιρετική. Πρόσφατα εγκαινιάστηκε στο Beaubourg, στο Παρίσι, μια μεγάλη αναδρομική του, ένα πανόραμα που θα κρατήσει μέχρι τις 24 Σεπτεμβρίου. Η έκθεση περιλαμβάνει160 έργα και παρακολουθεί χρονολογικά και θεματικά το έργο του από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 μέχρι σήμερα. Εξετάζει τους πειραματισμούς και τις καινοτομίες του από την "φωτο-ζωγραφική»  ως την αφαίρεση, από την γκρίζα και μονοχρωματική του περίοδο μέχρι τα εκκωφαντικά του έργα.. Ο Richter, πέρα από την μαγεία των έργων του κατάφερε να επανερμηνεύσει στον 20ό αιώνα, τα είδη της ιστορίας της τέχνης: τα πορτρέτα, τα ιστορικά έργα, έως και τα τοπία!

 

 Οι αλλεπάλληλες εκθέσεις του αποτελούν πάντοτε γεγονός, σε όλον τον κόσμο, ειδικά μετά την αναδρομική του στην Tate Modern που τελείωσε τον Ιανουάριο του 2012. Έκτοτε κυριάρχησε μια φρενίτιδα κυριολεκτικά που είχε ως αποτέλεσμα οι πρόσφατες πωλήσεις έργων του Richter να ξεπεράσουν στον οίκο Sotheby’s  στο Λονδίνο τα 61 εκατ. ευρώ για 6 έργα! Παράλληλα κυκλοφόρησε το βιβλίο Gerhard Richter: Large Abstracts που έγραψε ο  τεχνοκριτικός Benjamin Buchloh.Υπενθυμίζουμε ότι βιβλίο για το έργο του Richter έχει συγγράψει κι ο Έλληνας τεχνοκριτικός Ντένης Ζαχαρόπουλος..

clip_image002

                                                                                              Seascape, (Contrejour), 1969

Στην Αθήνα είχαμε την ευκαιρία να δούμε την αναδρομική του το 2005, όταν το Μουσείο Φρισύρα παρουσίασε 30 έργα  (από το 1960 ως το 2003) από την συλλογή του Georg Bockmann .Ήταν μάλιστα τότε, η πρώτη μεγάλη έκθεση Richter στην Ελλάδα μετά την λαμπρή αναδρομική του, το 2002 στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Ν. Υόρκης. Έκτοτε η πορεία του ανελίσσεται με γεωμετρική άνοδο, ενώ ο ίδιος δεν σταματάει να παράγει έργα στο εργαστήριό του στην Κολωνία. Οι συμπατριώτες του είναι μεγάλοι funs του Richter, αν αναλογιστεί κανείς ότι την πρόσφατη έκθεσή του στο Βερολίνο επισκέφτηκαν πάνω από 250.000 άτομα μέσα σε δύο μήνες! Αλλά και στο εξωτερικό γίνεται χαμός..Στην Αμερική, στο Λονδίνο, στην Αυστρία, στην Ιαπωνία, το Ισραήλ..Δεν ξέρει κανείς πόσες εκθέσεις του γίνονται πλέον στον πλανήτη. το μεγάλο ερώτημα είναι:Πώς έγινε τόσο σημαντικός; Ο ίδιος ισχυρίζεται:"Δεν υπακούω σε κανένα κανόνα, σύστημα ή μόδα. Δεν έχω πρόγραμμα, στύλ, δεν υποδύομαι τίποτα. Αγαπάω την αβεβαιότητα, το άπειρο, και την μόνιμη ανασφάλεια”…

richter camvas                                              

Μπλε του πάγου ή ηλεκτρικό πράσινο; Το επίτευγμα του Richter είναι ότι πραγματώνει μια υπέροχη, εύθραυστη, ρομαντική ζωγραφική, λουσμένη στους μπλε τόνους του πάγου, εντρυφώντας στην λεπτομέρεια όπως θα έκανε ένας κλασσικός ζωγράφος. Παράλληλα όμως, ασκεί μια δύσκολη, εννοιακή ζωγραφική, με βαθύ φιλοσοφικό background και ιστορικοπολιτικές αναφορές, ικανές να προβληματίσουν έντονα τόσο τους τεχνοκριτικούς όσο και τους θεατές για τα θέματα, τα μέσα που χρησιμοποιεί και τους στόχους του.

Εδώ και πολλά χρόνια, από το 1970, δίπλα στα ατμοσφαιρικά, ποιητικά του ζωγραφικά «δοκίμια», με τους χαρακτηριστικούς γκρίζους τόνους, εμφανίστηκαν αίφνης κάποιες κραυγαλέες χρωματικές συνθέσεις, με έντονη χειρονομιακότητα σε νεοεξπρεσιονιστικό ύφος. Μια δουλειά στον αντίποδα ακριβώς της άλλης. Το τοπίο θόλωσε. Ποιος είναι τελικά ο αληθινός Richter;

clip_image004                                                                                                       Abstraktes Bild, 1984

clip_image006                                                                                                  Αbstraktes bild, 1984 

jaune-vert

                                               "Gelbgrün", 1982, 260 × 400 cm, Baden-Baden, Museum Frieder Burda

                                                         clip_image012

 Διαφορετικότητα. Ο πραγματικός Richter είναι ένας σχολαστικός σκεπτικιστής έναντι κάθε προκάτ σκέψης, δόγματος, ρεύματος. Ακολούθησε την γνωστή γκριζογάλανη πορεία του ως ένας ελεύθερος σκοπευτής, ως «κλασσικός», σε μια εποχή έκρηξης του μοντερνισμού. Όταν την δεκαετία του ΄70 οι επιφανέστεροι συνάδελφοί του,(Beuys, Paik, Wostell,Cage) ήταν στην αντίπερα όχθη, στο ανατρεπτικό Fluxus, εκείνος ήθελε να ζωγραφίσει το τρυφερό, ιδιωτικό φως της κάμαρας του Vermeer και τους ομιχλώδεις ερειπιώνες ενός Caspar David Friedrich. Με τον δικό του  τρόπο τα κατάφερε. .Όσο για τις πολύχρωμες εκρήξεις του, ήταν το alter ego στην χρόνια, επίμοχθη, σοβαρή πραγματεία του, ήταν μια τρέλα στην οποία ούτε ο ίδιος πίστεψε στην αρχή, όπως εξομολογείται.

clip_image014
                                           Prehistoric Tomb in the Snow, Caspar David Friedrich,1807

 

 

Το τελικό αποτέλεσμα τον δικαίωσε χρόνια αργότερα. Αποδείχτηκε, ότι ο περίπου κλασσικός τρόπος χειρισμού μιας φλουταρισμένης ασπρόμαυρης ή έγχρωμης φωτογραφίας, σε συνδυασμό με ένα αμφίσημο θέμα πυροδοτεί μια ενδιαφέρουσα εννοιακότητα που μετατρέπει το έργο σε πρωτοπορία! Η ζωγραφική αίφνης βρήκε έναν νέο λόγο ύπαρξης και έκφρασης.. Καλά νέα….

 

clip_image018

                                                                             H κόρη του Richter ζωγραφισμένη από τον ίδιο

Κατηγορίες. Και κακά νέα. Ο Richter κατηγορήθηκε από πολλούς και για πολλά. Στις αρχές ο Baselitz, επίσης σημαντικός γερμανός ζωγράφος τον αποκάλεσε «προδότη», γιατί  θεώρησε ότι μιμείται την αμερικανική pop art ζωγραφίζοντας κάτι αμερικανικούς πυραύλους να βομβαρδίζουν. Του θύμιζαν αντίστοιχους του Roy Lichtenstein.

            clip_image022    clip_image020 

                Richter, Phantom Interceptors, 1964                                                                        Roy Lichtenstein, 1963

Για το ίδιο ακριβώς θέμα, αλλά από αντίθετη σκοπιά, τον εγκάλεσε πριν λίγα χρόνια ο αμερικανός τεχνοκριτικός Robert Storr, διοργανωτής της μεγάλης αναδρομικής του στο ΜΟΜΑ! Στην συνέντευξη του καταλόγου της έκθεσης τον πιέζει να ..ομολογήσει πως πίσω από την ενέργεια αυτή κρυβόταν ένας αντιαμερικανισμός λόγω της ανατολικογερμανικής προέλευσης και βιωμάτων του καλλιτέχνη! Έλεος.. Ο  Richter απαντά με φλέγμα, πως το έργο του δεν υποκρύπτει κάτι, είναι μια ουδέτερη αναφορά, ένα «ρεπορτάζ». Ούτως ή άλλως –αντικρούει- η γερμανική pop art (στην οποία συμμετείχε κι ο φίλος του ο Polke), δεν έχει σχέση με την αμερικανική, δηλαδή μια «ξέφρενη, τεράστια, πολύχρωμη, αυθάδη τέχνη.»

Αντίλογος. Δυστυχώς τα βέλη ήρθαν κι από φιλικά χείλη. Ο αμερικανός τεχνοκριτικός Benjamin Buchloh, γεννημένος στην Γερμανία και φίλος του Richter, εξαπέλυσε δριμεία κριτική. Τον κατηγόρησε για κυνισμό αφού «χρησιμοποιώντας όλα τα τρυκ και τις τεχνικές, αναβίωσε όλο το πάνθεον της ζωγραφικής του 20ού αιώνα, προς αρέσκεια του πλήθους, αμαυρώνοντας όλες τις ζωγραφικές συμβάσεις». Ο επιθετικός μοντερνιστής τεχνοκριτικός δυστυχώς προσάπτει κίνητρα κι υποθέτει χωρίς αποδείξεις. Τα πράγματα είναι απλούστερα.

Είναι αλήθεια πως όταν το ΄65 ο Richter ζωγραφίζει μια λουσάτη γυναίκα να κατεβαίνει τις σκάλες παρωδεί το ομώνυμο έργο του Duchamp όπως βλέπουμε εδώ.

                        Richter,Woman Descending the Staircase, 1965                                  M. Duchamp, Nude Descending a Staircase,1912

                   clip_image024          clip_image026

Μήπως κι ο τελευταίος όμως, (Duchamp) δεν έβαλε μουστάκι στην Τζοκόντα, κάτι που αποτέλεσε πολύ πιο μεγάλη ύβρι; Το ΄66 ο Richter ζωγράφισε πάλι την γυμνή γυναίκα του να κατεβαίνει την σκάλα Μόνο που εδώ, πρόκειται για ένα έγχρωμο, ρομαντικό έργο, χωρίς καμία παραμόρφωση. Είναι μια οπτασία με το γνωστό ονειρικό σφουμάτο του Richter, που δίνει μια αύρα μέθεξης μορφής και χώρου. Καμία σχέση με το έργο του Duchamp.

clip_image028

                                                                                           Ema (Nude on a Staircase), 1966

Το ΄71-΄72 κάνει 48 μεγάλα πορτραίτα διάσημων διανοουμένων με μια ομοιομορφία εγκυκλοπαίδειας. Δεν το κάνει με την συμβολική έννοια που τα παρατάσσει ο Boltanski,- ως μνημείο σφαγιασθέντων από τους ναζί-, αλλά για να σχολιάσει τον ισοπεδωτικό τρόπο που εξισώνει τις φυσιογνωμίες και την Ιστορία η λογική της εγκυκλοπαίδειας.

                       image031                      clip_image029

                                                Paul Valery                                                                                    Giacomo Puccini

Κι όταν ζωγραφίζει μετέπειτα αναμμένα κεριά και κρανία δεν αναφέρεται μετωνυμικά στον El Greco και την φορτισμένη αντιμεταρρύθμιση. Παραθέτει απλώς, την ευθραυστότητα της ύπαρξης, του Χρόνου. Υπάρχει ένα μελαγχολικό, γερμανικό spleen πίσω απ’ όλα αυτά. Η έννοια της απουσίας ή της λήθης. Σ’ όλο του το έργο. Ένας ιδιότυπος υπαρξισμός…

               clip_image033     clip_image035

                                                              Reader, 1994                                                                                Two Candles, 1982

clip_image037

                                                                                                    Wiesental, 1985

                                         (Ο Richter  άρχισε να ζωγραφίζει τοπία από το 1968 αλλά τα περισσότερα έργα του είναι αφαιρετικά..)

Baader - Meinhof. Kι η ιδεολογία; Είναι απούσα στο έργο του Richter;

image043Το 1988 ο Richter κάνει τα συγκλονιστικότερα έργα του. Εικονογραφεί σε μια σειρά αχνών, πλην υπαινικτικότατων  εικόνων όλη την Αποκαθήλωση της τρομοκρατικής ομάδας Baader- Meinhof και την δολοφονία της τελευταίας. Εικόνες, που θα περίμενε  κανείς να τρομάξουν, να εναντιώσουν, να τραυματίσουν το βλέμμα, να δηλητηριάσουν τον νου. Όχι. Οι εικόνες είναι συγκλονιστικές γιατί είναι βαθιά ανθρώπινες, οριακές, ένα κλικ πριν ουρλιάξουν, ένα κλικ πριν θαφτούν στην σιωπή, πριν αποφασίσεις. Αποκορύφωμα. Το νεκρό κεφάλι της νεαρής Meinhof. Ξαπλωμένο, άψυχο, με το σημάδι στον λαιμό από την κρεμάλα. Ύστερα πολυάριθμα κεφάλια στην κηδεία. Μετά τις εικόνες αυτές το έργο του Richter ωριμάζει απότομα.

 

Πορτραίτο της Meinhof  σε νεαρή ηλικία            

 

    clip_image039                                                                                                   

Και απαγχονισμένη..“Tote, October 18, 1977”Στον λαιμό τα σημάδια του απαγχονισμού με σχοινί..

Τεχνοζωώδης εποχή. Σ’ όλη του την ζωή προσπάθησε να είναι το αδέκαστο βλέμμα. Χωρίς τετελεσμένες απόψεις και εμφανή ιδεολογία. Δεν έγινε οπαδός. Σήμερα τι λέει;

« Στην εποχή μας κορεστήκαμε από την ανοησία, ξεφορτωθήκαμε την ανάγκη μας για ένα ευρύτερο σχήμα, ξεχάσαμε την ιστορία, απορρίψαμε την τέχνη και τους πατέρες μας ώστε το κάθε τι να είναι ελεύθερο και ζωώδες, τεχνοζωώδες. Δεν πιστεύω σε τίποτα απ’ όλα αυτά. Τώρα διανύουμε την τεχνοζωώδη εποχή. Αλλά τι θα κάνουμε όταν όλα γίνουν άχρηστα και χωρίς νόημα;

Είναι αδύνατον να υπάρξει κανείς χωρίς ιδεαλισμό. Πάντα φανταζόμουν πως ήμουν απ’ τους ελάχιστους που μπορούσαν να ζήσουν χωρίς ιδεαλισμό, για να ανακαλύψω αργότερα πως όλον εκείνο τον καιρό ζούσα γεμάτος αυταπάτες. Όντας ενάντιος στην ιδεολογία πίστευα πολύ στην άποψη αυτή».

           clip_image043    clip_image044

Η τελευταία πράξη ιδεολογίας του Richter είναι το 2004 όταν δημοσίευσε ένα εικονογραφημένο βιβλίο για τον πόλεμο στο Ιράκ με τον τίτλο «War Cut». Περιέχει κείμενα και συνεντεύξεις για τον πόλεμο και έργα του. Ο δημοσιογράφος των New York Times πήγε να τον στριμώξει αλλά δεν τα κατάφερε. Του απάντησε πως η συνύπαρξη κειμένων και εικόνων είναι τυχαία και πως μπορεί κανείς να δει τις συνεντεύξεις και σαν λογοτεχνία!   Ευλυγισία πνεύματος..

 

clip_image046

                                   Self-Portrait, Three Times, 24.1.1990 (ιδέα παρμένη από την παρακάτω φωτογραφία- έργο του Duchamp)

clip_image048

                                                                           Ο Marcel Duchamp κάνει σύσκεψη με τον εαυτό του..

Richter once again proves that the obvious, to which most of us are totally desensitized and (mis)spend our lives sleepwalking through, is the last thing we see.

“One has to believe in what one is doing; one has to commit oneself inwardly, in order to do painting. Once obsessed, one ultimately carries it to the point of believing that one might change human beings through painting. But if one lacks this passionate commitment, there is nothing left to do. Then it is best to leave it alone. For basically painting is idiocy.” (From Richter, 'Notes 1973', in The Daily Practice of Painting, p.78.)

clip_image052

                                                                                                   Cathedral Corner, 1987

Τρίτη, 19 Ιουνίου 2012

El Lissitzky: Πώς γίνεται να είσαι πρωτοπόρος για δύο αιώνες; Είναι η πραγματική πρωτοπορία αθάνατη;

                                                                                                                                      

Artwork_by_El_Lissitzky_1919                                                  El Lissitzky, Beat the whites with the red wedge, 1919

                                                                                                                                              Της Βασιλίκας Σαριλάκη

Συχνά στην τέχνη, αλλά και στην ζωή οι άνθρωποι ενθουσιάζονται με οτιδήποτε “νέο” που συνήθως θεωρείται πρωτοπορία.. Αλλά τι είναι το νέο; Μπορεί κάτι που είναι παλιό στον χρόνο να αποδεικνύεται περισσότερο πρωτοποριακό από το σημερινό; Ασφαλώς! Κι αυτό αποδεικνύεται με την περίπτωση του Lissitzky, ο οποίος παρότι έδρασε στις αρχές του 20ού αιώνα, αποδεικνύεται σήμερα ένας απολύτως“ζων” καλλιτέχνης και μάλιστα πρωτοποριακότερος ζωγράφος, αρχιτέκτονας και γραφίστας από πολλούς άλλους σύγχρονους καλλιτέχνες! Ακολουθούν οι αποδείξεις..

Ο Lissitzky δεν ήταν ποτέ, ούτε συνηθισμένος, ούτε αναμενόμενος. Αλλά μια δυναμική προσωπικότητα, που αναμίχθηκε έντονα με την δημόσια ζωή. Πίστεψε πολύ στο “Μεγάλο Πείραμα”, της ρωσικής πρωτοπορίας, έζησε την τρικυμία της, προσπάθησε να μεταφέρει το μήνυμά της στην Δύση. Mόχθησε για μια επανάσταση στην τέχνη, που θα την ενώσει επιτέλους με την ζωή. Νομίζω πως τα κατάφερε.

ELatWork Η “ανάσταση”.Το έργο του σήμερα,- μετά κιόλας την μεγάλη ευρωπαϊκή επιστροφή των τελευταίων ετών προς τον κονστρουκτιβισμό, έχει στην κυριολεξία αναστηθεί!! Είναι απίστευτο αλλά μετά από 90 χρόνια γίνονται πραγματικότητα τα οραματικά αρχιτεκτονικά σχέδια, που έκανε το 1923! Πρόσφατα εγκαινιάστηκε ένα τεράστιο κτίριο στην Κίνα που μάλιστα βραβεύτηκε ως πρωτοποριακό βασισμένο στα σχέδια του! Πρόκειται για τον περίφημο οριζόντιο ουρανοξύστη του, που πρωτοχτίστηκε σε μικρή κλίμακα και στην Ολλανδία το  2008! Το κτίριο της Κίνας βραβεύτηκε από το “The Chicago Athenaeum: Museum of Architecture and Design και από το European Center for Architecture, με την διεθνή διάκριση Τέχνης, Design και Πολεοδομικών Σπουδών "για το πρωτοποριακό και ριζοσπαστικό σχεδιασμό” με στόχο την προώθηση "της καλύτερης νέας αρχιτεκτονικής και αστικού σχεδίου”.

2_Arch_Honor_Vanke_smΕπίσης σε ένα πρωτοποριακό μουσείο στην Ολλανδία αναβίωσαν οι φιγούρες και τα σκηνικά μιας ηλεκτρομηχανικής του όπερας του 1920, στα πλαίσια μιας εκπληκτικής έκθεσης. Έμπειροι animateurs μετατρέπουν διαρκώς σε κινούμενα τα ζωγραφικά του έργα, οι πίνακές του εμπνέουν διάφορα αριστερά κινήματα και σύγχρονα συγκροτήματα του αφιερώνουν τραγούδια! ..Πόσο πιό επίκαιρος και “ζωντανός” μπορεί να θεωρηθεί ένας καλλιτέχνης σήμερα κι ας έχει πεθάνει προ πολλού;

2011_aia_institute_honor_awards_architecture_03

 

 

el lissitzky proposed horizontal skyscraper

Αριστερά, Steven Holl Architect horizontal skyscraper, 2012,VANKE CENTER in Shenzhen,China, based on Lissitzky’s proposed horizontal skyscraper  design*,δεξιά το αυθεντικό σχέδιο του Lissitzky, 1923

   Ο Lissitzky ήταν πολυπράγμων. Ήταν ζωγράφος, γραφίστας, αρχιτέκτονας και σχεδιαστής επίπλων, εικονογράφος βιβλίων και posters. Ήταν επίσης συγγραφέας, φωτογράφος κι ακούραστος ταξιδευτής. Λειτούργησε ακατάπαυστα ως ένα ενδιάμεσο ανάμεσα στην Σοβιετική κουλτούρα και την Δυτική Ευρώπη. Συνεργάστηκε στενά με τους κορυφαίους καλλιτέχνες της εποχής του: Kazimir Malevich, Hans Arp, Kurt Schwitters, László Moholy-Nagy, Theo van Doesburg, Marc Chagall και πολλούς άλλους, όπως επίσης και με αρχιτέκτονες, σκηνοθέτες θεάτρου και κινηματογραφιστές από όλη την Ευρώπη.

el_lissitzky

Ήταν βασικός συμμέτοχος στην μεγάλη περιπέτεια της Ρώσικης πρωτοπορίας. Από το 1913 ως το 1930 οι καλλιτέχνες της επαναστατικής Σοβιετικής Ένωσης θα αναζητήσουν τις μεγάλες ανατροπές, τις νέες ιδέες, την κοινωνικοποίηση της τέχνης, τις μεγάλες χειρονομίες, την αλλαγή θέασης της τέχνης και της ζωής.

 

Το επαναστατικό κλίμα της εποχής θα ευνοήσει τις αλλαγές και τις πρωτοποριακές ιδέες για τις οποίες συνεργάζονται μεταξύ τους καλλιτέχνες επιστήμονες, συγγραφείς, σκηνοθέτες και ποιητές από ένα τεράστιο φάσμα.. Ειδικότερα οι νέες εφευρέσεις του 1920 αποτελούν μια ιδιαίτερη πρόκληση για αυτούς τους καλλιτέχνες, που αναζητούν νέα οπτικά ιδιώματα για να εκφράσουν την δική τους ουτοπία, που πλέον έχει τα χαρακτηριστικά μιας ακμαίας Πρωτοπορίας. Φυσικά, οι καλλιτέχνες εκείνης της εποχής δεν διανοούνται καν την τεράστια απήχηση που θα έχει το φαινόμενο αυτό.. Δουλεύουν συλλογικά, δουλεύουν τζάμπα, ενώ σήμερα στην Δύση, ένα απλό poster του Lissitzky δημοπρατείται στα Sotheby’s 40.000$! Η Δύση αγοράζει όσο-όσο μια φαντασίωση επανάστασης ακόμη κι αν περιορίζεται σε ένα χαρτί!! Γιατί άραγε;

 

 

four-arithmetic-actions-1928

 

76.2553.43_ph_web                                      Η κολεκτίβα Unovis.

              The Unovis group 1920, virtebsk

Ο Malevich γίνεται ήδη από το 1919 ο μέντορας του Lissitzky. Αυτός τον εισάγει στον κυβοφουτουρισμό, όταν επιστρέφει από την Γερμανία όπου σπούδασε αρχιτεκτονική, για να ζήσει στην επαρχιακή πόλη Vitebsk (της σημερινής Λευκορωσίας). Εκεί, θα διδάξει στην Σχολή Τέχνης του Λαού, την οποία είχε ιδρύσει  ο Chagall μετά την Επανάσταση. Ο Malevich επίσης μετακόμισε στο Vitebsk για να διδάξει στην ακαδημία κι έτσι ο Lissitzky όχι μόνον  διαμόρφωσε μια δυναμική, γεωμετρική τέχνη, χαρακτηριστική του Σουπρεματισμού αλλά δημιούργησαν μαζί με τον Malevich το κίνημα Unovis, (τους Επιβεβαιωτές της νέας τέχνης) που με ανώνυμο τρόπο λειτουργούσαν συλλογικά, παράγοντας χρηστικά αντικείμενα. Εδώ βλέπουμε την κολεκτίβα με τον Lissitzky άκρη δεξιά..                   

“Την άνοιξη του 1920 όλο το Vitebsk καλύφθηκε από “πολλά σουπρεματιστικά κονφετί” (σύμφωνα με τα ακριβή λόγια του μεγάλου σκηνοθέτη Sergei Eisenstein που επισκέφτηκε την πόλη). Εορταστικά πλακάτ, πανώ κι επιγραφές κατασκευασμένες από τους οπαδούς του Unovis πλημμύρισαν τα σπίτια, τις βιτρίνες τους δημόσιους χώρους, το τραμ.. Στο κάτω έργο βλέπουμε τα σχέδια παρατεταγμένα στις προσόψεις των σπιτιών, στα πλαίσια της ιδιαίτερης αυτής έκθεσης στον δρόμο..

Lissitzky_Proun-Street_celebration_design_2786-08

“Στην έξοδο των καλλιτεχνών από το κρύο εργαστήριο στην ζωή” όπως έλεγε, συνέβαλε φυσικά ο Lissitzky, με την καταπληκτική του ικανότητα να ενσαρκώνει πρακτικά και τις πιο αφηρημένες καλλιτεχνικές αντιλήψεις..

B_aa5b6a7a3a            Η ανωνυμία και το μαύρο τετράγωνο στο πέτο.

Ήταν τόσο έντονη η ιδεολογία της συλλογικής δημιουργίας, ώστε ακόμη και μεταγενέστερες εκθέσεις του κινήματος αυτού έγιναν χωρίς να αναφέρονται τα ονόματα των καλλιτεχνών στα έργα συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του Malevich! Οι Unovis, που αυτοαποκαλούνταν και το “κόμμα της τέχνης” είχαν τεράστια εκδοτική δραστηριότητα, δημιούργησαν νέο παιδαγωγικό σύστημα, εξέλεγαν Διοικητικό Συμβούλιο και Δημιουργική Επιτροπή, είχαν καταστατικό αλλά και έμβλημα! Το έμβλημά τους ήταν ένα μαύρο τετράγωνο ραμμένο στο μανίκι του πουκαμίσου ή στο πέτο του πανωφοριού τους.

El Lissitzky Proun, 1923

 

 

 

 

 

Ο Lissitzky ήταν ένας εξαιρετικά ανήσυχος καλλιτέχνης, χωρίς το έργο του να χάνει καθόλου σε ποίηση. Ίσως αυτό να είναι το μυστικό της  επιτυχίας του..Το 1919 ζωγράφισε το πρώτο του Πρόουν. Τί ήταν αυτό; Όπως είπε ο ίδιος, “Ήταν το σημείο, που η ζωγραφική αρχίζει να αρχιτεκτονείται..” ή πάλι, το 1921 πρόσθεσε το εξής ποιητικό..” αρχίζουμε να κινούμε κυκλικά τον καμβά..και καθώς τον γυρνάμε, ανυψώνουμε τον εαυτό μας ψηλά στον χώρο..” Πράγματι, τα έργα αυτά, είναι εξαιρετικά ντελικάτα, ποιητικά, εννοιολογικά..ναί, ναί, τόσο ο Malevich, όσο κι ο Lissitzky κάνουν ήδη από το 1922 εννοιακή ζωγραφική! Θαυμάστε την αριστοτεχνία και την οπτική ποίηση αυτών των έργων.. Δείτε πως οι γραμμές σηκώνουν τον κύβο και πως ερωτοτροπούν διακριτικά..δείτε την σκιά του κύβου που μετατρέπεται σε ένα απροσμέτρητο βάθος πεδίου, δείτε πως η ουτοπία γίνεται πραγματικότητα με την ζωγραφική και την τέχνη..τι πιο επαναστατικό; 

tumblr_lxlptiOeBK1qzkofho1_500

                                proun-3-a

A Proun by El Lissitzky, c.1925.                                                            A Proun by El Lissitzky

pn43                                            pn46

                                                                           El Lissitzky και video games

Τα Prouns έχουν εμπνεύσει πολλούς καλλιτέχνες και γραφίστες ακόμη και σχεδιαστές video games όπως αυτό..

Η οραματική ιδεολογία της ρωσικής πρωτοπορίας ήταν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του Lissitzky.Το παρελθόν είχε πλέον πεθάνει οπότε τα νέα μνημεία ήταν τα “ Μνημεία του Μέλλοντος”, όπως τα αποκαλούσε. Το επιχείρημα που έλεγε για τον λεγόμενο Οριζόντιο ουρανοξύστη που σχεδίασε ήταν: “Για όσο καιρό ο άνθρωπος δεν μπορεί να πετάξει, η οριζόντια μετακίνηση θα είναι η φυσιολογική, οπότε καλύτερα να μην κάνουμε αμερικανικού τύπου ουρανοξύστες”. Στην εποχή του δεν πρόλαβε να κατασκευάσει τον οριζόντιο ουρανοξύστη αλλά αυτό γίνεται σήμερα.

 HorizontalinNetherlands roterdam 

Ο Οριζόντιος αυτός ουρανοξύστης χτίστηκε πάνω στην ιδέα που πρότεινε ο Lissitzky το 1923, στο λιμάνι του Ρότερνταμ στην Ολλανδία του 2008!

2-eli-exp-i-066

Δεξιά η μακέτα του Lissitzky

 

 

 

 

 

Η έκθεση. Υπάρχουν μερικές εκθέσεις που θα προσευχόσουν να μην τελειώσουν ποτέ. Μια τέτοια είναι η έκθεση Lissitzky+ στο Ολλανδικό Van Abbemuseum το οποίο φιλοξένησε μέχρι τις 20 Μαΐου 2012 μια από τις μεγαλύτερες και σημαντικότερες συλλογές του έργου του El Lissitzky (1890-1941). Η έκθεση Lissitzky+ ξεκίνησε πριν 3 χρόνια και το Van Abbemuseum τροποποίησε τον ένα του όροφο για το στήσιμο της έκθεσης..Περιελάμβανε τα εξής δύο τμήματα  El Lissitzky – Design και Lissitzky+ - Victory over the Sun. Επιμελητές ήταν οι: John Milner και Willem Jan Renders.

pn99

 

 

  

 

Σκοπός της έκθεσης ήταν να δείξει όχι μόνον το έργο του  Lissitzky, αλλά και των συνεργατών και των συγχρόνων του, όπως των Kazimir Malevich, Theo van Doesburg, Marc Chagall, Joost van Dongen, ρίχνοντας φώς στις συνθήκες παραγωγής του έργου αλλά και στην προσωπικότητα  του ίδιου του καλλιτέχνη. Ο Lissitzky μπορεί να θεωρηθεί ως ένας καλλιτέχνης κοντά στην έννοια του σύγχρονου καλλιτέχνη, που έχει συνείδηση του κοινωνικού και πολιτικού του ρόλου αλλά και των εσωτερικών κι εξωτερικών αναγκών που προϋποθέτουν την καλλιτεχνική πρωτοπορία.

 

Η έκθεση Νίκη επί του Ήλιου,  ονομάστηκε έτσι, από την ομώνυμη φουτουριστική όπερα που πρωτοανέβηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1913. Ο Kazimir Malevich σχεδίασε τότε, τα φανταστικά κοστούμια και τα σκηνικά. Η όπερα ανέβηκε για δεύτερη φορά μετά τη Ρωσική Επανάσταση, το 1920 στο Vitebsk.

r_0bd470589a

Εμπνευσμένος από την απήχηση της παράστασης, ο Lissitzky  σκέφτηκε να αναπαράγει το έργο αυτό με έναν ηλεκτρομηχανικό τρόπο! Σχεδίασε λοιπόν, αρκετές φιγούρες και ένα δυναμικό φόντο στην σκηνή που θα αποτελούσε το πλαίσιο για αυτές τις φιγούρες- κούκλες. Εκτός από την σχετική έκδοση που παρουσιάζει ποιό ήταν το τελικό αποτέλεσμα, το λεγόμενο Figurinnenmappe, υπήρχε επίσης κι ένα portfolio με λιθογραφίες που απεικονίζουν τους διάφορους χαρακτήρες της όπερας, αλλά υπάρχει κι η συλλογή του Van Abbemuseum  που περιλαμβάνει μοναδικά σχέδια αυτών των έργων και μια σειρά εκτυπώσεις...

El Lissitzky, Prounenraum, 1923, reconstruction 1971

Τα σχέδια του Lissitzky παρουσιάστηκαν σε τρισδιάστατη μορφή σε όλη την έκθεση! Αυτό είναι το πιο γοητευτικό στοιχείο.. Proun VΓια παράδειγμα, στο πρώτο δωμάτιο, το κόκκινο και το μαύρο τετράγωνο που περιλαμβάνεται  στο βιβλίο του Η ιστορία των δύο τετράγωνων αναπαραστάθηκε με δύο κύβους, με τα τρισδιάστατα μοντέλα που βασίζονται στο Figurinnenmappe.

Μάλιστα στην εισαγωγή του σε αυτό το portfolio, ο Lissitzky παρέχει και οδηγίες για όποιον θα ήθελε να δημιουργήσει τα τρισδιάστατα μοντέλα που βασίζονται σε αυτές τις εικόνες. Ωστόσο, κανείς δεν το αποτόλμησε μέχρι σήμερα, κι έτσι το Van Abbemuseum πήρε την πρωτοβουλία να το κάνει.

Αυτά εγκαταστάθηκαν στο χώρο που σχεδίασε ο καλλιτέχνης, έτσι ώστε οι επισκέπτες να  μπορούν να περπατήσουν γύρω τους. Η ανακατασκευή του γνωστού χώρου Proun παρουσιάστηκε μέσα στον μαύρο κύβο. Στη δεύτερη αίθουσα παρουσιάστηκε το έργο του Lissitzky ως γραφίστα, ενώ η τρίτη αίθουσα αφιερώθηκε στις διεθνείς δραστηριότητές του. Η επιρροή του  Lissitzky στην γραφιστική του 20ου αιώνα είναι πολύ μεγάλη. Το ιδίωμά του που απηχεί και το Bauhaus, όπως κι η διάσημη εικονογράφηση των ποιημάτων του Μαγιακόφσκι είναι κομβικά σημεία.. Δείτε το video..

                 book-cover-for-chad-gadya-by-el-lissitzky-1919

Illustration to 'For the voice' by Vladimir Mayakovsky, El Lissitzky, 1920  

Τα αρχιτεκτονικά σχέδια του Lissitzky παρουσιάστηκαν στην τέταρτη αίθουσα, μαζί με τα μοντέλα  διαφόρων σχεδίων από άλλους καλλιτέχνες και αρχιτέκτονες. Η παρουσίαση στο χώρο αυτό περιελάμβανε μια επιβλητική μακέτα του (Cloudprop), του αποκαλούμενου οριζόντιου ουρανοξύστη της Μόσχας. Δεξιά, βλέπουμε ένα άλλο αρχιτεκτόνημα του καλλιτέχνη.

            870528404_69bfb8382e_o                                  1280px-EL-LISSITZKY-3

Η αίθουσα πέντε ήταν αφιερωμένη στο ιστορικό του πώς το Van Abbemuseum απέκτησε την συλλογή του Lissitzky, και στο έκτο δωμάτιο το κοινό μπορούσε να βρει συμπληρωματικές πληροφορίες..

El-Lissitzky 

G_32acea808c Στον εξωτερικό χώρο του μουσείου, δημιουργήθηκε τέλος, μια κατασκευή ύψους 6 μέτρων, που αποτελεί αναπαράσταση μιας από τις φιγούρες του. Είναι οι νεκροθάφτες, ένα έργο ειδικά κατασκευασμένο για αυτή την έκθεση, που έχει εγκατασταθεί στην λίμνη του μουσείου.

             Queen Mary's Graduate Facility, Mile End, London influenced by Lissitzky

 This Queen Mary's Graduate Facility, Mile End, London by the Surface

    Ακολουθούν έργα του El Lissitzky..                                                                  Το γνωστό αναβατόριο του Lenin…

         Liss080L                   Lenin Tribune, El Lissitzky. Completion, 1920

 

                                 D62-Swivel-Chair-by-El-Lissitzky-_MG_8129                              L_13f26b4bc1

 

Lissitzky-Neuer 

ElLissitzky, Pronoun,1922

 

Point of View El Lissitzky... Untitled (Hand with a Compass) 1924

 *http://www.nytimes.com/2011/06/28/arts/design/steven-holls-design-for-the-vanke-center-in-china-review.html?_r=1&ref=arts

 

 

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...