Παρασκευή, 26 Οκτωβρίου 2012

Sex trafficking και τέχνη σε Ελλάδα κι Ανατολική Ευρώπη…

  child-sex-trafficking

                                                                                                                                               Της Βασιλίκας Σαριλάκη

Άραγε ποια είναι τα όρια της ξεφτίλας που μπορεί να αντέξει η ανθρώπινη ψυχή και οι ανθρώπινοι οφθαλμοί; Ένα ικανό μερίδιο της τέχνης των τέως ανατολικών χωρών προσπαθώντας να πιθηκίσει την δυτική τέχνη παράγει ανοσιουργήματα. Άθλιες σεξιστικές εικόνες κατά των γυναικών που συνδέονται με το sex trafficking των χωρών αυτών, έργα μιλιταριστικής βίας με σβάστικες κι άλλα ωραία.. Αλλά τί σχέση έχει η Ελλάδα με αυτά; Για όσους δεν το ξέρουν, η Ελλάδα είναι η πρωταγωνίστρια του sex trafficking στην Ευρώπη.  Είναι πρωταρχικός προορισμός και χώρα μεταβίβασης για την εμπορία ανθρώπων, καθώς εκτιμάται πως 800.000 άνθρωποι διακινούνται κατά μήκος των ελληνικών συνόρων κάθε χρόνο. Η Ελλάδα είναι η πρωταρχική πηγή εισόδου για τα διακινούμενα θύματα εμπορίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αφου “φιλοξενεί’ το 90% όλων των παράνομων μεταναστεύσεων στην Ε.Ε. Την ίδια στιγμή η Ε.Ε σφυρίζει αδιάφορα φορτώνοντας το πρόβλημα στις πλάτες της χρεωκοπημένης Ελλάδας. Περίπου 20.000 γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων 1.000 κοριτσιών 13-15 ετών, παραμένουν στην ελληνική βιομηχανία του σεξ. Σύμφωνα με την δήλωση του ‘Trafficking in Persons Report’ τα θύματα προέρχονται κυρίως απ' την Ανατολική Ευρώπη, τα Βαλκάνια και τη Νιγηρία.(βλέπε Πατησίων κλπ όπου οι Νιγηριανές εκδίδονται στα πεζοδρόμια υπό την πλήρη ανοχή της ελληνικής αστυνομίας..). Την ίδια στιγμή, αυτό που κατ΄ όνομα είναι πολιτισμός, δηλ.η τέχνη, ειδικά στις ανατολικές χώρες, πριμοδοτεί με εικόνες σαδομαζοχιστικής βίας τις έκνομες δραστηριότητες του sex trafficking.

sexual trafficking                                     Σημειώνουμε ότι:

  • Η εμπορία ανθρώπων είναι το δεύτερο μεγαλύτερο οργανωμένο έγκλημα στον κόσμο σήμερα, αποφέροντας περίπου 25,7 δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο στην Ευρώπη. Ειδικότερα, η σεξουαλική εμπορία ανθρώπων αποφέρει 22,6 δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο.
  • Υπάρχουν 1,39 εκατομμύρια θύματα εμπορικής σεξουαλικής εκμετάλλευσης παγκοσμίως.

                                     clip_image002clip_image004

Δεν θέλω να γενικεύσω αλλά πολλά τα σημάδια της γενικότερης ηθικής κατάπτωσης αρκετών τέως ανατολικών χωρών της Ευρώπης που «ανέκαμψαν» υποτίθεται από τον σοσιαλισμό κι έπεσαν αίφνης στην αγκαλιά του δυτικοαμερικανικού συστήματος και ενός υποτιθέμενου «φιλελευθερισμού» που προσπαθούν να μιμηθούν.. Το αισθητικό τους επίπεδο ειδικά όταν είναι προϊόν απομίμησης των δυτικών είναι άθλιο. Η προσπάθεια να γίνουν βασιλικότεροι του βασιλέως σε μοντερνιά, δυτική “άνεση”και σεξοπρόκληση τους κάνει να κολυμπάνε εντέλει στην πλέμπα και τον αναλφαβητισμό της τέχνης.. Τα προϊόντα τους απιστεύτου..κάλλους!clip_image006 Οι εικόνες βασανισμού κι εξευτελισμού του γυναικείου σώματος παραπέμπει ακριβώς σε δραστηριότητες sexual abuse..

                    Δείτε εδώ το πολωνικό group Suka Off . .

Σαδομαζοχισμός, διαστροφή και γελοιότητα σε ένα ..μοιραίο σεξιστικό κοκτέιλ!

clip_image010

 

 

 

 

Ευτυχώς υπάρχουν και φωνές που αντέδρασαν. Η πολωνική εφημερίδα Fakt έγραψε «Ονομάζουν αυτήν την αηδία τέχνη ενώ είναι καθαρή πορνογραφία!!!»

 

 

     ‘Oλη αυτή η σαδομαζοχιστική παραγωγή στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης δεν είναι καθόλου άσχετη από το φαινόμενο του γυναικείου sex trafficking που αποτελεί μια τεράστια βιομηχανία, η οποία τροφοδοτεί όλο τον κόσμο με πόρνες και σκλάβες..Yπενθυμίζουμε πως:

  • Πάνω από 25% των θυμάτων σεξουαλικής εμπορίας, διακινούνται από την Νότια και την Ανατολική Ευρώπη.
  • Το 90% των θυμάτων που διακινούνται προς κράτη- μέλη της Ε.Ε καταλήγουν στη βιομηχανία του σεξ.
  • Δυστυχώς, μόνο 1 -2 % των θυμάτων διασώζονται, και μόνο ένας στους 100.000 Ευρωπαίους που ασχολούνται με τη διακίνηση ανθρώπων καταδικάζεται.
  • Την προηγούμενη δεκαετία, 420.000 γυναίκες από την Ουκρανία μεταξύ των ηλικιών 15-27 έγιναν θύματα της ανθρώπινης εμπορίας. Κοντά στους 440.000 ανθρώπους στην Ουκρανία έχουν AIDS, που θεωρείται μία από τις πιο σοβαρές επιδημίες του HIV/AIDS στην Ευρώπη.
  • Ανεπίσημοι αριθμοί δηλώνουν ότι υπάρχουν 250.000 ιερόδουλες στην Ουκρανία, εκ των οποίων 200.000 είναι στην σεξουαλική βιομηχανία παρά τη θέλησή τους.
  • Εκτιμάται ότι τουλάχιστον 10.000 γυναίκες από τη Βουλγαρία διακινούνται κάθε χρόνο, σε χώρες προορισμού καθώς και μέσα στην Βουλγαρία.

clip_image008

      Η κατάσταση είναι στην κυριολεξία δραματική.. Και συχνά η τέχνη βάζει το χεράκι της στην νομιμοποίηση της σεξουαλικής βίας κατά των γυναικών..

                                Σλοβακία: Ο τίτλος ομιλητικός..τα expensive darlings σε ..γυμνομιλιταριστική εκδοχή!

clip_image012

Τι περίεργο αλήθεια.. Δεν τους φτάνει που είχαν ταχθεί αναφανδόν υπέρ της Ισραηλινής σφαγής στην Παλαιστίνη -μετά από αίτημα των Αμερικανών- τώρα θέλουν να μπει ο μιλιταρισμός και στην τέχνη φαίνεται!

Αλλά και οι naïve απόπειρες “τέχνης” υπερβαίνουν τα όρια του κιτς αν και οι αθλιότητες αυτές, είναι εν μέρει αναμενόμενες καθώς οι χώρες αυτές είχαν για χρόνια κάποια υστέρηση σε επίπεδο πληροφορίας σχετικά με σημαντικούς περφόρμερς που άφησαν παράδοση όπως την Abramović, τον Beuys, την Gina Pane, τον Paik, τον Chris Burdens, ή τους Βιεννέζους περφόρμερς.. Κοιτάξτε εδώ ξεπουπουλιασμένους περφόρμερς μετά την κοτοπουλο…μαχία!

clip_image014

Kι από Ρουμανία πάλι παίρνουμε παρεμφερές εικαστικό μήνυμα και ιδίωμα..Οι κουκούλες τους έχουν γίνει εμμονή ως φαίνεται κυρίως όμως ως σαδομαζοχιστικό φετίχ..

Romanian art, Alexandra Croitoru.

Dan Acostioaei. Essential Current Affairs. 2002

Η Σέρβα Mia Cubrilo εγκατεστημένη πλέον στην Νέα Υόρκη προσπαθεί να “ευθυγραμισθεί” με την δυτική τέχνη παράγοντας την παρακάτω γελοιότητα..

serbian art, Mia Cubrilo

Δυστυχώς και οι εικαστικο- χορευτικές περφόρμανς ή ο ¨έντεχνος” τραβεστισμός δεν πάνε πίσω συχνά σε ανοησία, φανφαρονισμό, παλιμπαιδισμό και έλλειψη κάθε στοιχείου σοβαρού προβληματισμού. Εδώ στιγμιότυπα από το φεστιβάλ στο Λίμερικ.. Τι να πει κανείς..Ο θεός ας βάλει το χέρι του..

               clip_image016clip_image018

            Year of the horse, Performer: Lucy Suggate Limerick     “HIVEMINDS” – Going in circles, Presence: Angie Smalis &The Boys, Limerick

clip_image020

 

Τετάρτη, 24 Οκτωβρίου 2012

Jan Fabre, a really dark dream..

Jan Fabre, Man writing on water, 2008

 
   Με αφορμή την τρέχουσα έκθεση του σκοτεινού καλλιτέχνη Jan Fabre στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Βελγίου, (-27 Ιαν. 2013) όπου και παρουσιάζει αρκετά νέα του γλυπτά, αλλά και τις επερχόμενες θεατρικές παραστάσεις του στις 14 και 15 Νοεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής, που γίνονται με τη συνεργασία της ιστορικού τέχνης Κατερίνας Κοσκινά, το Art Noise αναδημοσιεύει * μια ωραία συνέντευξη της δημοσιογράφου Σόνιας Ζαχαράτου.  Η ιδέα, τα κείμενα, η σκηνοθεσία, τα σκηνικά, κι οι φωτισμοί της πρωτοποριακής παράστασης “Η δύναμη της θεατρικής τρέλας” ανήκουν στον Jan Fabre, η μουσική είναι του γνωστού Wim Mertens, τα κοστούμια της Katarzyna Mielczarek.

Theatre performance " The power of theatrical madnes " by Jan Fabre/ Troubleyn in " Laboratorium " in Antwerp/ Belgium, Frtiday, 25th, May, 2012

Υπενθυμίζουμε ότι ο Fabre, έχει μια ιδιαίτερη σχέση με την Ελλάδα. Πέρσι τέτοια εποχή έγινε στα πλαίσια της 54ης Μπιενάλε της Βενετίας η έκθεση ''Jan Fabre. Pietas'' που διοργανώθηκε από τρία Ευρωπαϊκά Μουσεία, το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΚΜΣΤ) Θεσσαλονίκης, το Μουσείο Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης του Μπέργκαμο (GAMeC) και το Kunsthistorisches Museum της Βιέννης. Επιμελητές ήταν οι Giacinto Di Pietrantonio και Κατερίνα Κοσκινά. Αξίζει να σημειωθεί ότι είναι πρώτη φορά που φορέας πολιτισμού από την Ελλάδα συμμετείχε στη διοργάνωση παράλληλα με την επίσημη εθνική συμμετοχή.

H έκθεση ήταν μια μνημειακών διαστάσεων εγκατάσταση που αποτελείται από μια γιγάντια πλατφόρμα επενδεδυμένη με φύλλο χρυσού, γλυπτά σε σχήμα κυψέλης, κατασκευασμένα από κελύφη πραγματικών σκαραβαίων και πέντε γλυπτά από μάρμαρο Καράρας.

Ανάμεσά τους ξεχώριζε η προκλητική εκδοχή από τον Fabre της Pietà του Μιχαήλ Αγγέλου, που είχε τίτλο Merciful Dream (Pietà V), όπου η εικόνα του Χριστού έχει αντικατασταθεί από την εικόνα του καλλιτέχνη, ενώ τη θέση της Παναγίας έχει αντικαταστήσει, το σύμβολο του θανάτου, ένας ανθρώπινος σκελετός.

              pieta             1501.1280

Ακολουθεί η συνέντευξη..

“Γλύπτης, θεατρικός συγγραφέας, σεναριογράφος, σκηνοθέτης, χορογράφος, visual artist, ο Fabre, που γεννήθηκε το 1958 στην Αμβέρσα, είναι ένα κεφάλαιο της σύγχρονης τέχνης. Έχει συμμετάσχει στις μεγαλύτερες εκθέσεις του κόσμου, τα έργα του βρίσκονται σε σημαντικά μουσεία και ιδιωτικές συλλογές και κρατά και μία σχέση αγάπης για την Ελλάδα. Στην Αθήνα, έχει ανεβάσει θεατρικές παραστάσεις, έχει πάρει μέρος παλιά στην έκθεση «Outlook», αλλά έχει εκθέσει δουλειές του και στην γκαλερί ‘Α-Δ’. Τον Jan Fabre συνάντησα στο Παρίσι, μέσα στο μαύρο σκηνικό της γκαλερί ‘Guy Pieters’, όπου δεκαοκτώ γλυπτά του, δεκαοκτώ δικά του κεφάλια, μισά από μπρούντζο, μισά από κερί, φέροντας κέρατα, έκλεβαν την ψυχή με την ένταση και την σκοτεινή γοητεία τους. Ο Γιαν Φαμπρ, ευγενικός, προσεκτικός, κάθεται στο γραφείο και ξεκινάμε.”

janfabrejhfabre

Γιαν Φαμπρ, πέρυσι είδα στην Αθήνα την παράστασή σας ‘ Το όργιο της ανεκτικότητας’. Στην αρχή ενοχλήθηκα πολύ, στη συνέχεια εντυπωσιάστηκα. Ήταν μια προκλητική κριτική της σύγχρονης ζωής. Θα ήθελα λοιπόν να μάθω, ποιος είστε και πώς δουλεύει το μυαλό σας; foto Megaron 2

«Ποιος είμαι; Σύνθετη ερώτηση… Ποιος είμαι… Λοιπόν… Είμαι κάποιος που πιστεύει στην ομορφιά. Είμαι κάποιος που πιστεύει στην τέχνη. Είμαι ταγμένος στην υπηρεσία της ομορφιάς. Αυτός είμαι. Όσο για το μυαλό μου… για μένα το μυαλό είναι το πιο ερωτικό όργανο, είναι συναρπαστικό, αφού δεν είναι εδώ ούτε εκεί αλλά μπορεί να βρίσκεται παντού, να κάνει τα πάντα».

Ποια ερεθίσματα πυροδοτούν τις εμπνεύσεις σας; Έχουν να κάνουν με το περιβάλλον που μεγαλώσατε; «Οι γονείς μου με ενέπνευσαν πολύ. Η μαμά μου ήταν γαλλόφωνη και καθολική, ο μπαμπάς φτωχός, κομμουνιστής. Είχαν ένα κοινό χιούμορ, ήταν παντρεμένοι για πενήντα χρόνια. Ο πατέρας μου με πήγαινε, μικρό παιδί, στον ζωολογικό κήπο για να σχεδιάσω ζώα και ανθρώπους κι έτσι μου γεννήθηκε το πάθος για την εικόνα και η αγάπη μου να ανακαλύπτω φυσιογνωμίες. Η μαμά μου, από την άλλη, μου μετέφραζε ποιήματα του Ρεμπό, του Βερλέν κι επίσης τραγούδια του Ζιλμπέρ Μπεκό, της Έντιθ Πιαφ, κι έτσι αγάπησα τον λόγο. Μου εξηγούσε επίσης τον Ρούμπενς, τη διαχείριση του φωτισμού του, το στήσιμο των έργων του. Μεγάλωσα, λοιπόν, σε ένα τυπικό αστικό οικογενειακό περιβάλλον, αλλά με ένα πολιτιστικό πάντρεμα εικόνας, γλωσσών και λογοτεχνικού λόγου, που με επηρέασε πολύ».

jan fabre1 Τα έργα σας, όμως, δείχνουν άνθρωπο που έχει ζήσει και δύσκολα. Είχατε ίσως και τραυματικές εμπειρίες; «Έπεσα δυο φορές σε κώμα. Τη μία στα 17 μου, την άλλη στα 18 μου. Αυτές οι καταστάσεις επηρέασαν πολύ τη δουλειά μου και όλη την ζωή μου, αλλά πιστεύω με έναν πολύ θετικό τρόπο. Γιατί πολλά από τα έργα μου έχουν να κάνουν με το θάνατο, με το εφήμερο, με το μετά το θάνατο στάδιο της ζωής μου. Γιατί όταν βρίσκεσαι σε κώμα, κάθε κίνηση που κάνεις είναι πολύ σημαντική».

Είχατε πει κάποτε ‘η τέχνη με κράτησε έξω από τη φυλακή’. Γιατί; Είστε ένα βίαιο άτομο; «Έζησα σε μια πολύ φτωχική γειτονιά και είχα φίλους στη φυλακή για ναρκωτικά. Η αιτία που εγώ δεν έφτασα εκεί, ήταν ότι αγαπούσα τις τέχνες και την ομορφιά. Δεν ήμουν ποτέ βίαιος ή επιθετικός, ήμουν όμως πολύ δραστήριος, γιατί πιστεύω πάντα στο σφρίγος της ζωής, όπως πιστεύω στην ανωτερότητα της τέχνης».

Μια παράστασή σας είχε τίτλο ‘Είμαι ένα λάθος’. Είναι συγχρόνως και μια άποψη για τον εαυτό σας; «Ηταν ένα κείμενο που έγινε και παράσταση, που έγραψα και σκηνοθέτησα το 1988. Αναφερόταν στα λάθη της κοινωνίας και την παρουσίασα και στο Μέγαρο Μουσικής της Αθήνας. Ναι, είμαι λάθος με την έννοια ότι τον καλλιτέχνη η κοινωνία τον εκλαμβάνει ως ένα είδος λάθους, τον τοποθετεί σε πολύ χαμηλή θέση».

Πώς εργάζεστε; Μέσα σε ένα είδος έκστασης; «Ναι, γράφω, γράφω, γράφω τις νύχτες μετά τη δουλειά, σχεδιάζοντας το παραπέρα. Απόψε έγραφα από τα μεσάνυχτα έως τις οκτώ το πρωί, χωρίς διάλειμμα. Έτσι μπορώ και νιώθω ξεκούραστος, γιατί παίρνω ενέργεια για την επομένη. Αυτή η κατάσταση του να ξεχειλίζω, να ανοίγουν όλες οι πόροι στο σώμα μου, να γίνεται τόσο ευαίσθητο, τόσο παραγωγικό, να φωτίζεται το μυαλό μου, ναι, είναι μια κατάσταση έκστασης που οδηγεί στη δημιουργία».

jan fabre-glasstress03

Αυτό είναι το νόημα της πραγματικής ζωής; «Για μένα, ναι. Ξέρετε, μαθαίνω τόσα από τα γλυπτά μου, από τις παραστάσεις μου, από τα κείμενά μου, που ζω την ζωή μου μέσα από αυτά. Την ζω την τέχνη μου, αντλώ χαρά όταν δημιουργώ και οι πραγματικά ενεργητικές στιγμές μου είναι όταν κάνω κάτι ωραίο. Τότε νιώθω ικανοποιημένος, ευτυχισμένος. Κάποιες φορές… όχι πάντα... Άλλωστε, δεν δημιουργώ κοιτάζοντας το ρολόι, δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη δουλειά και στην ελευθερία. Είμαι ανατροπέας των Σαββατοκύριακων. Η εβδομάδα έχει επτά ημέρες και επτά νύχτες. Δεν έχω τέτοιους ρομαντισμούς».

Ρομαντισμό, όμως, στην τέχνη; «Όλα στην αβάν γκαρντ είναι ρομαντισμός».

Και η ομορφιά για την οποία μιλάτε, έχει σχέση με το κλασικό ‘κάλλος’ της αρχαιότητας; «Όχι. Για μένα, η ομορφιά είναι κάτι όπου το ηθικό, το βιωματικό συνάδει με την αισθητική. Και αυτή είναι η δύναμή της».

 Αναφέρεστε στην ομορφιά, όμως σε κάποια έργα σας χρησιμοποιείτε ανθρώπινα υγρά. Θέλετε να μας προκαλέσετε; «Γιατί το λέτε αυτό; Απαντήστε μου, σας παρακαλώ».

Jan Fabre4Επειδή ο ιδρώτας, το σάλιο, το σπέρμα, δεν είναι κι ό, τι ωραιότερο για να το επιδεικνύουμε… «Είναι! Το ανθρώπινο σώμα είναι πολύ ωραίο, είναι πολύτιμο. Εσείς δεν ιδρώνετε; Απαντήστε μου! Ιδρώνετε. Η κοινωνία, όμως, και τα οικονομικά συμφέροντα και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε ότι το σώμα μας δεν μυρίζει. Οτι οι γυναίκες, κυρία μου, -και ζούμε στον 21ο αιώνα που συμβαίνουν αυτά-, επειδή έχουν έμμηνο ρύση έχουν κάτι το απεχθές, ότι η έμμηνος ρύση είναι κάτι το αρνητικό∙ αλλά η έμμηνος ρύση είναι ζωή. Το αίμα είναι ζωή. Και οι ιατρικές έρευνες είναι γεμάτες αίμα. Η κοινωνία μας μαθαίνει να βλέπουμε το σώμα μας με λανθασμένο τρόπο. Και η δουλειά μου είναι η έρευνα πάνω στις δυνατότητες του σώματος. Η δουλειά μου είναι η επιδερμίδα, ο σκελετός, επομένως, και τα ανθρώπινα υγρά: το σπέρμα, το αίμα, τα ούρα, που αποτελούν τις ουσιαστικές δυνάμεις του. Πώς γίνεται αυτές οι δυνάμεις της ζωής να σοκάρουν και να είναι άσχημες;».

Αυτή είναι και η φιλοσοφία σας; «Ακριβώς».

Νομίζετε ότι το ενδιαφέρον σας για τις λειτουργίες του σώματος ανοίγει συγχρόνως νέους δρόμους έκφρασης στην τέχνη; «Νομίζω ότι η δουλειά μου επηρεάζει αρκετό κόσμο στο θέατρο και στις εικαστικές τέχνες. Ναι, ανοίγω πόρτες για να δει κανείς και να σκεφτεί με έναν άλλον τρόπο. Πιστεύω ότι ο στόχος ενός καλλιτέχνη είναι να ανοίγει το μυαλό για να ξυπνήσει το σώμα, για να δει ο θεατής διαφορετικά το σώμα του. Είναι η ανάγκη μου να το κάνω αυτό».

Fabre Italy Naples square Plebiscito 12/2008Αποσκοπείτε, λοιπόν, στο να μας βοηθήσετε να ζήσουμε καλύτερα; «Η τέχνη μου αρνείται την κυνικότητα. Η τέχνη μου φέρει κάτι το οικουμενικό, γιατί προσεγγίζει και δίνει ευκαιρίες στους ανθρώπους. Όχι σ’ εκείνους που έχουν υιοθετήσει την συμπεριφορά του καπιταλιστικού συστήματος, αλλά σε όσους ζουν στην ‘μαύρη αγορά’ και αξίζει να ονειρεύονται. Επειδή το έργο μου δεν μιλά την γλώσσα των media. Δεν χρησιμοποιεί τα εργαλεία των μεδια. Δεν είναι ένα είδος νοοτροπίας, ένα είδος οπτικής».

Είστε, επομένως, ένας επαναστάτης που θέλει να αφυπνίσει τον κόσμο… «Μα είναι επανάσταση να πιστεύεις στη λειτουργία της σκέψης και στην ομορφιά; Δεν το νομίζω, εκτός κι αν συμβαίνει σε κοινωνίες που είναι ρηχές, επιπόλαιες».

Έχετε ποτέ καθοδηγηθεί από συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους; «Ασφαλώς, όχι. Ξέρετε, είναι σημαντικό ένας καλλιτέχνης να νιώθει κυρίαρχος της σκέψης του και, άλλωστε, η ομορφιά υπερβαίνει κάθε ιδεολογία».

Τρόμος – ομορφιά, πραγματικότητα – όνειρο, οργάνωση – χάος, όλα μέσα στο έργο σας. Αποτελούν αυτά τα ζεύγη λέξεων ένα είδος μεταμόρφωσης στην τέχνη σας; «Η δουλειά μου που βλέπετε στην γκαλερί, είναι το γιν και το γιαν. Τα μισά γλυπτά από μπρούτζο, τα υπόλοιπα από κερί. Ο μπρούτζος είναι ψυχρό υλικό, γίνεται νεκρικές μάσκες, ενώ το κερί είναι ζεστό απτικό υλικό, ουμανιστικό. Για μένα είναι πάντα πολύ σημαντικό να βρίσκομαι σε κατάσταση μεταβολής. Να ασχολούμαι με την αυτοπροσωπογραφία μου, σαν να ασχολούμαι με το άλλο, με το ξένο. Αυτό είναι η μεταμόρφωση. Είστε Ελληνίδα και γνωρίζετε τη λέξη ‘φάρμακο’. Νομίζω ότι η τέχνη μου έχει να κάνει με αυτό. Μπορεί να σας γιατρέψει ή μπορεί να σας δηλητηριάσει».

jan-fabre5  Μιλάτε ωσάν σύγχρονος μυστικιστής… «Οι σύγχρονοι μυστικιστές δεν είναι σαν εκείνους που φοβούνταν οι ρωμαιοκαθολικοί, αλλά άνθρωποι φωτισμένοι κι ευτυχισμένοι. Είχα παρακολουθήσει ένα θαυμάσιο πρόγραμμα για τον Ντιουκ Έλιγκτον και την μπάντα του. Αυτοί οι τύποι πήραν τους δρόμους και, βλέποντάς τους να πίνουν ουίσκι, να παίζουν πιάνο, να μην λογαριάζουν τον χρόνο, να κάνουν σχέδια, ένιωθα ότι το διασκέδαζαν, ότι το χαίρονταν, ότι γιόρταζαν την ζωή. Αυτό είναι για μένα ο σύγχρονος μυστικιστής. Να είσαι ένα και το αυτό με τη δουλειά σου γιατί την αγαπάς, το διασκεδάζεις, την ζεις».

Το Λούβρο έχει, κατά καιρούς, φιλοξενήσει ομαδικές εκθέσεις σύγχρονων καλλιτεχνών. Είστε, όμως, ο πρώτος που τα έργα του εκτέθηκαν ατομικά. Γιατί διάλεξαν εσάς; «Επειδή η τύχη είναι η μοναδική δικαιοσύνη!».

Ωραία! Και πώς νιώσατε ανάμεσα στα τεράστια ονόματα της τέχνης; «Σαν νάνος. Το πρώτο έργο μου στο Λούβρο, ήταν ένα γλυπτό: έφτιαξα τον εαυτό μου να χτυπώ τη μύτη με δύναμη σε έναν πίνακα και να ματώνω. Επειδή ο Ρέμπραντ, ο Ιερώνυμος Μπος, ο Βαν ντερ Γκους, ο Χανς Μέμλινγκ ήταν και είναι οι δάσκαλοί μου έως και σήμερα∙ επειδή τα έργα τους είναι πιο ευφάνταστα και κατά πολύ ανώτερα από τα περισσότερα της σύγχρονης τέχνης. Γι’ αυτό και νιώθω νάνος, αλλά συγχρόνως και πολύ υπερήφανος για ό, τι έκανα. Εργαζόμουν τρία χρόνια γι’ αυτήν την έκθεση, που περιλάμβανε σαράντα κομμάτια. Όλο αυτό το διάστημα, τις ημέρες που το Μουσείο ήταν κλειστό για το κοινό, εγώ ήμουν εκεί και ζούσα συντροφιά με τα έργα αυτών των σπουδαίων ζωγράφων. Ήταν ένα απίστευτο φυσικό και πνευματικό ταξίδι. Μια συγκλονιστική εμπειρία».

jan fabre au louvre 2 Στο Λούβρο, δημιουργήσατε κι ένα τεράστιο έργο με 470 ταφόπλακες κι ένα φέρετρο που σκεπαζόταν με σκαραβαίους. Πολεμάτε το θάνατο με αυτά τα στοιχεία; «Όχι, δεν τον πολεμώ∙ τον γιορτάζω. Γιατί ο εορτασμός του θανάτου είναι η αιτία για τον εορτασμό της ζωής. Είναι ο κύκλος της ζωής. Τα έργα μου έχουν να κάνουν με την ματαιότητα, που είναι επίσης εορτασμός της ζωής. Οι ταφόπλακες από πέτρα Βελγίου, που τοποθέτησα στο χώρο των έργων του Ρούμπενς κάλυπταν 20 μέτρα και πάνω τους ακούμπησα ένα μεγάλο σκουλήκι, που είχε για κεφάλι, το δικό μου. Ένα έργο του Ρούμπενς αναφερόταν στον εορτασμό των Μεδίκων∙ τους είχε ζωγραφίσει, δοξάζοντας τη δύναμή τους. Εγώ έκανα το αντίθετο. Έβαλα τις ταφόπλακες με σκαλισμένα ονόματα εντόμων αλλά και φιλοσόφων και καλλιτεχνών, που είναι για μένα σημαντικοί. Πεθαμένων και ζωντανών. Έτσι, όσοι κοίταζαν τους βασιλιάδες έβλεπαν και τους φιλοσόφους και τους καλλιτέχνες κι εμένα ένα σκουλήκι, γιατί το σκουλήκι κρατά την υγεία της γης. Το σκουλήκι δεν αφήνει τη γη να πεθάνει. Αυτή πρέπει να είναι η θέση του καλλιτέχνη∙ αν εξορίσουμε τον καλλιτέχνη από την κοινωνία, η κοινωνία θα αυτοκτονήσει».

jan-fabre-img_1871a

Δεν σας ενδιαφέρει που πολλοί ενοχλούνται με τις ακρότητές σας; Όταν, λόγου χάρη, τυλίγετε τις κολόνες του Πανεπιστημίου της Γάνδης, με σαλάμι που, φυσικά, αποσυντέθηκε; «Ως καλλιτέχνης δεν σκέπτομαι ποτέ τη δύναμη του πρωτόκολλου. Δεν προσαρμόζομαι ούτε στο πρωτόκολλο των πλουσίων, ούτε σε εκείνο των φτωχών. Δημιουργώ αυτό που είναι για μένα ανάγκη. Και μπορεί η δική μου καλλιτεχνική ανάγκη να είναι μια ξυραφιά που να διαπερνά όλα τα επίπεδα της κοινωνίας».

jan fabre, jewel-beetle-ceiling

Μα, δεν βάζετε ποτέ φραγμό στην σκέψη σας; «Ποτέ. Δέκα χρόνια πριν, η βασίλισσα του Βελγίου μου πρότεινε να κάνω ένα μόνιμο έργο στα Ανάκτορα. Κάλυψα, τότε, την οροφή της Αίθουσας των Κατόπτρων με ένα μεγάλο μωσαϊκό, που έφτιαξα από τα κελύφη ενός εκατομμυρίου ασιατικών σκαθαριών, ενός είδους με θαυμάσια ιριδίζοντα φτερά από μπλε βαθύ έως σμαραγδί και μωβ. Ήταν μια κριτική στο Βέλγιο του παρελθόντος, στην ιστορία του Βελγικού Κονγκό. Δέχτηκα για αυτό το έργο περισσότερες από πενήντα απειλητικές επιστολές, ανώνυμες ή με ψεύτικα στοιχεία, ότι είμαι προδότης της χώρας, ότι είμαι ο ‘επιβήτορας’ της βασίλισσας, ότι θα με πολεμήσουν, ότι θα με σκοτώσουν∙ οι περισσότερες, βέβαια, από φλαμανδικά εξτρεμιστικά δεξιά κινήματα».

Και δεν φοβηθήκατε; «Φυσικά και φοβήθηκα! Αλλά συνέχισα τη δουλειά μου. Δύο χρόνια αργότερα κατασκεύασα τη μεγάλη χελώνα, που παρουσίασα και στην έκθεση ‘Οutlook’ της Αθήνας. Και όλοι οι ακροδεξιοί, στην ουσία οι ίδιοι άνθρωποι δηλαδή, ξαφνικά αναφώνησαν ‘τι μεγάλος καλλιτέχνης που είσαι’! Επειδή είχα τοποθετήσει το έργο στην παραλία! Επομένως, ο καλλιτέχνης πρέπει να κάνει αυτό που θέλει. Δεν προσαρμόζομαι ούτε στην άκρα Δεξιά, ούτε στην άκρα Αριστερά, αλλά ούτε και βρίσκομαι κοντά στη βασίλισσα και στον βασιλιά∙ μόνο δημιουργώ αυτό που σκέπτομαι».

jan searching_for_utopia

Επειδή, ωστόσο, έχετε πολιτική σκέψη, πείτε μου τη γνώμη σας για την οικονομική κρίση στην Ευρώπη. «Έχω ένα διπλό αίσθημα γι’ αυτό. Είδα στην τηλεόραση ότι στην Ελλάδα έχετε ανάγκη από οικονομική στήριξη. Κάνετε καλά και ζητάτε. Αύριο θα βρεθεί μια άλλη χώρα στη θέση σας. Μπορεί και το Βέλγιο. Πρέπει η μια χώρα να βοηθά την άλλη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θετικά στοιχεία αλλά και αρνητικά. Υπάρχουν πολλοί απίστευτα πλούσιοι άνθρωποι που καθοδηγούν τις κοινωνίες στο πώς θα ζήσουν και τι θα καταναλώσουν κι αυτό σημαίνει ότι αντλούν τα χρήματά τους από εμάς. Ψάχνουμε, λοιπόν, για παράδειγμα, ντομάτες ποιότητας, αλλά η ΕΕ δεν μπορεί παρά να μας πουλά τις δικές τους ψεύτικες. Επομένως, χάνουμε την ποιότητα ζωής και ως επακόλουθο, την ποιότητα της ομορφιάς. Αιτία, η απληστία των ολίγων για ένα διαρκώς αυξανόμενο κέρδος, πράγμα που οδηγεί στην απώλεια της πνευματικότητας. Το κυριότερο λάθος, επομένως, είναι ότι οι πολιτικοί δεν εντάσσουν στις συνομιλίες τους την ποιότητα ζωής, επειδή δεν πιστεύουν στην ομορφιά».

Μιλήστε μας και για την θεατρική εταιρία σας, την Troubleyn. Ποια σωματική εμπειρία αποκομίζετε από εκεί; «Το Troubleyn είναι ένα εργαστήριο, που ίδρυσα εδώ και 30 χρόνια κι όπου ερευνάμε καθημερινά τις δυνατότητες του σώματος. Εχω στο πλευρό μου ηθοποιούς, χορευτές, φιλοσόφους, για το λεγόμενο “biological acting”. Εργαζόμαστε, επίσης, πάνω σε ένα είδος μανιφέστου για τις παραστάσεις του 21ου αιώνα, που θα εμπεριέχει τις κατευθυντήριες γραμμές για μια καινούργια θεατρική φόρμα. Γιατί το τελευταίο βιβλίο για τη θεατρική πράξη ήταν του Πολωνού σκηνοθέτη Γκροτόφσκι και γράφτηκε 40 χρόνια πριν».

jan Fabre, OrgyOfTolerance_JPStoop

Τελικώς, νομίζω ότι δεν είστε προβοκάτορας. «Ω, όχι! Ο κόσμος χρησιμοποιεί αυτήν τη λέξη για κάτι που δεν καταλαβαίνει, και τα δικά μου έργα δεν είναι ποτέ ακατανόητα. Άλλωστε, η λέξη σημαίνει και πρόκληση του μυαλού. Και η πρόκληση πρέπει να είναι η δουλειά του καλλιτέχνη».

Μέσα σε αυτή τη διαδρομή της ζωής σας, έχετε καεί πολλές φορές; «Ήταν απαραίτητο».

Γιατί; Για την αναγέννησή σας; «Είμαι καλλιτέχνης του Μεσαίωνα».

Είστε αισιόδοξος για το μέλλον της ανθρωπότητας; «Ναι, επειδή πιστεύω στην ανθρώπινη ύπαρξη. Σκεφτείτε έναν άγγελο και σκεφτείτε κι έναν άνθρωπο. Ο άγγελος είναι τέλειος, μοναδικός, αυθεντικός, στατικός, αθώος. Ο άνθρωπος είναι ακριβώς το αντίθετο. Δεν είναι αθώος, δεν είναι τέλειος, δεν είναι αυθεντικός, βρίσκεται σε διαρκή κίνηση κι αναζήτηση και, εδώ και 40 εκατομμύρια χρόνια, κοιτάζει πίσω του τη μητέρα του, τον πατέρα του, τη γιαγιά του∙ είναι πολύ δύσκολο, ε; Λέει ψέματα, ψάχνει, μηχανεύεται καταστάσεις, αλλά συγχρόνως θέλει να διορθώσει πολλά πράγματα».

jan 2

Και τα μελλοντικά σχέδιά σας σε σχέση με την Ελλάδα, ποια είναι; «Έχουμε συζητήσει με την ιστορικό τέχνης Κατερίνα Κοσκινά, η οποία γράφει και στον κατάλογο αυτής της δουλειάς μου, για μία αναδρομική έκθεση, που θα γίνει το 2012 στη Θεσσαλονίκη, στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Στα εγκαίνια, όμως, αυτής της έκθεσης, στο Παρίσι, ήρθε και ο Χρήστος Ιωακειμίδης, επίσης ιστορικός τέχνης και μιλήσαμε για την πιθανότητα μιας έκθεσης και στην Αθήνα».

Τι νιώθετε όταν έρχεστε στην Ελλάδα; «Μου αρέσει πάρα πολύ η χώρα σας. Κυρίως τα καφενεία της που μοιάζουν με αυτά της Αμβέρσας και όπου χαλαρώνεις, κουβεντιάζοντας. Και, φυσικά, μου αρέσουν οι κλασικοί συγγραφείς σας. Η μήτρα όλων των παραστάσεων είναι ελληνική. Μελετώ οτιδήποτε το ελληνικό που αφορά τη δουλειά μου. Το 1978, το 1988 και τώρα μελετώ ξανά τον «Προμηθέα». Θέλω να τον ανεβάσω του χρόνου. Θα ονομάζεται 'Prometheus –Landscape II’… Σας ζηλεύω που μιλάτε αυτή τη γλώσσα!»

 

* Δημοσιεύτηκε στις 2 Μαΐου 2010, στο περιοδικό ΒΗΜagazino, σελ. 26-32. 


Κυριακή, 14 Οκτωβρίου 2012

Corpus Christi: Ήταν gay ο Χριστός;

clip_image013

                                                                                                             

Πριν τέσσερα χρόνια μια παράξενη παράσταση ταρακούνησε το φιλοθεάμον θεατρικό κοινό της Νέας Υόρκης. Ήταν η παράστclip_image005αση του Terrence Mc Nally «Corpus Christi». Το έργο αυτό, είχε ανέβει αρχικά το 1998 στο Manhattan Theatre Club και συνέχισε στο Rattlesnake Theatre τον Οκτώβριο του 2008. Τώρα η παράσταση ξανανεβαίνει στην Αθήνα εγείροντας τις γνωστές “ευγενείς” αντιδράσεις Χρυσαυγιτών, πιστών και  Ιεράς Συνόδου. Πέρσι ανέβηκε στο San Antonio της Καλιφόρνια  προκαλώντας σάλο. Τα ερωτήματα πολλά: Είναι η τέχνη απολύτως ελεύθερη να δοκιμάζει συναισθήματα πιστών κι εθνικά σύμβολα ή όχι; Μπορεί η τέχνη να προβάλλει οτιδήποτε θέλει, με όποιον τρόπο επιθυμεί κι αν όχι μιλάμε για λογοκρισία; Και ως ποιο σημείο η τέχνη μπορεί να «προβάλλει» σεξουαλικές επιλογές ως αισθητικές επιλογές και θέματα ανεξαρτήτως προσβολών; Υπάρχει όριο στην τέχνη ή όχι; Ας δούμε την ενδιαφέρουσα και kinky πορεία του έργου και τον παγκόσμιο σαματά που προκάλεσε..

 Σκηνές απείρου κάλλους έξω απο το Χυτήριο όπου πιστοί, Χρυσαυγίτες και Ματ δίνουν μια άλλη παράσταση πολύ πιο ενδιαφέρουσα από την μέσα!

Το έργο, που χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως βλάσφημο, clip_image003παρουσιάζει τον Χριστό και τους αποστόλους ως gay που ζουν ένα σύγχρονο δράμα στο σημερινό Texas. Αυτή είναι μια νέα version του Corpus Christi που ξεκίνησε εδώ και 3 χρόνια από το Los Angeles και περιόδευσε παντού στις ΗΠΑ συμπεριλαμβανομένων του Edinburgh Fringe Festival και του Διεθνούς θεατρικού φεστιβάλ gay του Δουβλίνου. Το τι έκαναν οι Έλληνες δεν γνωρίζω. Μόνο ένα βίντεο (παρακάτω) του περασμένου Ιουνίου διαθέτουμε..Από ότι ακούγεται πρόκειται για λάιτ εκδοχή κι όχι τόσο hard core για να χρησιμοποιήσω όρους αγοράς.

Δεξιά: O Terrence McNally φιλάει τον σύντροφό του που   παντρεύτηκε το 2010 σε ηλικία 71 ετών!

clip_image007Η ιστορία αυτή δεν ξεκίνησε και τόσο ειρηνικά όσο εξελίσσεται σήμερα παγκοσμίως.. (εξαιρείται φυσικά η Ελλάδα)..Το 1998, όταν πρωτοπαίχτηκε το έργο στην Αυστραλία, η κοινή γνώμη συνταράχθηκε από την πλοκή της υπόθεσης που παρουσιάζει τον Ιησού να αποπλανείται από τον Ιούδα και να παντρεύει δύο gay Αποστόλους. Οι ιερείς ήδη το καταδίκασαν λίγο προτού ανέβει σε θέατρο του Σίδνεϊ. Ο επίσκοπος μάλιστα της Αγγλικανικής Εκκλησίας του Νότιου Σίδνεϊ Ρόμπερτ Φόρσιθ εξέφρασε την οργή του για το σενάριο του έργου «Κόρπους Κρίστι» (Σώμα Χριστού), αποκαλώντας το «ιστορικές ανοησίες» και συνέχισε δηλώνοντας ότι «είναι σκοπίμως προσβλητικό και ολοφάνερα χλευαστικό». Το θεατρικό παρουσιάστηκε και στα πλαίσια ετήσιου ομοφυλοφιλικού φεστιβάλ που διεξάγεται στο Σίδνεϊ. Παρά τις καλές κριτικές, το έργο προκάλεσε διαμαρτυρίες, ακόμα και απειλές για βόμβα όταν παιζόταν και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ασφαλώς όταν αποκαλείς τον Χριστό «Βασιλιά των ομοφυλόφιλων» είναι αναμενόμενες οι αντιδράσεις..

clip_image009

«Το έργο μιλά εναντίον της απανθρωπιάς προβάλλοντας μια ευφυή, μοντέρνα εκδοχή της ζωής του Ιησού» υπερασπίζονται οι διοργανωτές του φεστιβάλ.

clip_image002

Ο συγγραφέας, gay ο ίδιος, διάσημος για τα θεατρικά του, στην προκειμένη περίπτωση δεν δίστασε να παίξει πρόδηλα με τα συναισθήματα των πιστών αλλά και να αλλοιώσει εντελώς και τα κίνητρα των πράξεων του Ιησού αλλά και των αποστόλων. Στο έργο για παράδειγμα παρουσιάζεται ο Ιούδας να προδίδει τον Χριστό λόγω σεξουαλικής αντιζηλίας! Επίσης στην νέα βερσιόν περιλαμβάνονται και λεσβίες.. Στην αρχή το έργο είχε αναβληθεί εξαιτίας πολλών απειλών έναντι των ηθοποιών. Ύστερα, παρά τον κίνδυνο αποφάσισαν να το ανεβάσουν.

clip_image011

Όταν έκανε πρεμιέρα, έξω από το θέατρο διαδήλωναν 2000 άτομα φωνάζοντας ότι πρόκειται για βλασφημία.

Όταν έγινε η πρεμιέρα στο Λονδίνο μια βρετανική οργάνωση με το όνομα «Προστάτες του Μεσσία Ιησού» απείλησαν τον McNally με θάνατο! Στις 19 Ιανουαρίου 2008, ο επίσκοπος της αγγλικανικής εκκλησίας του Σίδνευ Robert Forsyth, Anglican καταδίκασε ξανά το"Corpus Christi" λέγοντας: "Είναι επίτηδες προσβλητικό δεν είναι καθόλου αφελές που γελάνε με αυτό γιατί είναι προσβλητικό».

                                          

                                                                                                                                                               clip_image015

Ωστόσο αυτό όχι μόνο δεν πτόησε τον θίασο αλλά αυτήν την φορά αποφάσισαν να επεκτείνουν στο έργο την σκηνή όπου ο Ιησούς ευλογεί έναν γάμο μεταξύ δύο gay Αποστόλων! Το τι θα προσθέσουν ακόμη στο έργο αυτό για να προκαλέσουν είναι άγνωστο. Το σίγουρο είναι πως διαθέτουν μεγάλη φαντασία!

Στην Ελλάδα το “στόρυ” του έργου έχει ως εξής: (αναδημοσιεύω από newsit) “Ο Τζόσουα (Ιησούς) παιδί από μάλλον προβληματική οικογένεια, μεγαλωμένος σε προβληματικό καθολικό σχολείο. Στους μόνους που βρίσκει παρηγοριά είναι στους παράξενους και τους queer. Έχει από μικρός τη συναίσθηση μιας αποστολής να σώσει τον κόσμο, γεγονός που επιτείνει τη μοναξιά του. Καταλαβαίνει ότι η προτίμηση του είναι προς τους άντρες, όταν γνωρίζει τον Τζούντας, στο χορό του σχολείου. Μετά από αυτό χάνεται στην έρημο και επιστρέφει 33 χρονών, έχοντας βρει το κάλεσμα του. Αρχίζει να κάνει θαύματα, να μαζεύει μαθητές και εραστές, να κηρύττει ανθρωπιά και καλοσύνη, να μπαίνει στο μάτι των φαρισαίων για την ανοικτή αποδοχή του προς τους ομοφυλόφιλους. Η σταύρωση δεν αργεί.” Κοσμοπόλιταν;

clip_image017

Τα αποσπάσματα από την παράσταση είναι ομιλητικά από μόνα τους.. Συγκλονιστικό θέαμα indeed! Τύφλα νάχει ο Πήτερ Μπρούκ, Πέτερ Στάιν και λοιποί! Σε μια έκρηξή της η πολυτάλαντη ηθοποιός και (νυν) μεταφράστρια Βάσια Παναγοπούλου που μετέφρασε (γλαφυρά) το έργο δήλωσε: “«Το συγκεκριμένο έργο το έχει γράψει ένας πολυβραβευμένος αμερικανός συγγραφέας, αποτελεί θεατρικό κείμενο και δεν αναφέρεται στο ιστορικό πρόσωπο του Ιησού. Η λέξη Ιησούς δεν αναφέρεται σε αυτό το θεατρικό κείμενο. Το παιδί μιας προβληματικής οικογένειας, στην Αμερική, στην πόλη Corpus Christi, αφορά σε ένα παιδί σύγχρονο που λέγεται Joshua και όχι Ιησούς» εξήγησε η γνωστή ηθοποιός εκφράζοντας την ενόχλησή της για τα όσα συνέβησαν.” Γράψτε λάθος ρε παιδιά…παρεξηγήσαμε..Συγνώμη Βάσια μου. Πώς να επανορθώσω; Εννοείται πως διαφωνώ με το αίτημα για την λογοκρισία της παράστασης, διαφωνώ με οποιαδήποτε φανατική αντίδραση αλλά το ίδιο με ενοχλεί η υποκρισία και η υποκουλτούρα που υποδύεται την πρωτοπορία! Είτε είναι στρέιτ είτε γκέι.. Η πρόκληση στην τέχνη όταν γίνεται αυτοσκοπός και διαφημιστικό τρύκ την κάνει από φτηνή και κάτω..

Πέμπτη, 11 Οκτωβρίου 2012

Εξαλείφοντας τον χρόνο… Jorge Luis Borges

boat

                                                                      Η τέχνη της ποίησης

                                                                       Να κοιτάς το ποτάμι που είναι χρόνος και νερό,
                                                                       και να θυμάσαι πως κι ο χρόνος είναι ποτάμι,
                                                                       να ξέρεις πως πλανιόμαστε σαν το ποτάμι
                                                                       και τα πρόσωπά μας χάνονται σαν το νερό.

Jorge_L_Borges                               Να νοιώθεις πως η αγρύπνια είναι ένας άλλος ύπνος
                               όπου ονειρεύεσαι πως δεν κοιμάσαι,
                               κι ότι ο θάνατος που η σάρκα μας τον τρέμει,
                               είναι ο ίδιος που κάθε βράδυ μοιάζει μ’ όνειρο

                               Να βλέπεις στην ημέρα ή στον αιώνα ένα σύμβολο,
                               της κάθε μέρας του ανθρώπου και των χρόνων του,
                               να μεταλλάσσεις την επιδρομή του χρόνου
                               σε μουσική, σε ψίθυρο και σύμβολο.

                               Να βλέπεις πως ο θάνατος είναι ύπνος,
                               το δειλινό ένα χρυσάφι μελαγχολικό,
                               αυτή είναι η ποίηση
                               η αθάνατη κι η ασήμαντη.
                               που ξανάρχεται σαν την αυγή και σαν το δειλινό.

 

dilino                                                                                    Ivan Aivazovsky

                                                                   Καμιά φορά τα απογεύματα,   
                                                                  ένα πρόσωπο μας κοιτάζει από τα βάθη του καθρέφτη
                                                                  η τέχνη πρέπει ναναι σαν αυτόν τον καθρέφτη
                                                                  να μας αποκαλύπτει το ίδιο μας το πρόσωπο.

                                                                  Λένε πως ο Οδυσσέας, χορτασμένος απ’ τα θαύματα,
                                                                  έκλαψε από αγάπη σαν είδε από μακριά την Ιθάκη,
                                                                  χλωρή και ταπεινή.
                                                                  Η τέχνη είναι σαν ετούτη την Ιθάκη
                                                                  η πράσινη αιωνιότητα – κι όχι τα θαύματα.
 
                                                                  Η τέχνη είναι ατέλειωτη σαν το ποτάμι που κυλά,
                                                                  κι όμως παραμένει
                                                                  στον ίδιο αεικίνητο καθρέφτη του Ηράκλειτου,
                                                                  που είναι ο ίδιος αλλά κι ο άλλος μαζί,
                                                                  σαν το ποτάμι που κυλά.
                                                                                                                               Jorge Luis Borges

ivann                                                                                       Ivan Aivazovsky, 1898

O Όμηρος στην Ιλιάδα αποκαλεί τον ύπνο “αδελφό του θανάτου”. Κι ο Σοπενχάουερ επαναλαμβάνει συχνά την ταυτότητα ύπνος – θάνατος σ’ όλο του το έργο (welt als wille). O Μπόρχες που ήταν παθιασμένος αναγνώστης του Σοπενχάουερ προβάλλει την ιδέα, ότι έξω από το παρόν, ο χρόνος δεν υπάρχει. Κι ότι το ίδιο το παρόν που περιεργαζόμαστε είναι ήδη απατηλής φύσης..

  Ο ύπνος είναι για το άτομο ότι ο θάνατος για το είδος” αναφέρει ο Μπόρχες στην Ιστορία της Αιωνιότητας.

WilliamEttySleepingNymphSatyrs_thumb                                                                     William Etty, Sleeping Nymph Satyrs, 1828

Επίσης, στον “ Κυκλικό Χρόνο” αναφέρεται σε μια πολύ ενδιαφέρουσα μαρτυρία του Μάρκου Αυρήλιου που είναι η ακόλουθη: “ Κι αν ακόμα ζούσες τρείς χιλιάδες ή τριάντα χιλιάδες χρόνια, θυμήσου πως κανείς δεν χάνει άλλη ζωή, από αυτήν που ζει τώρα, ούτε ζει άλλη απ’ αυτήν που χάνει. Λοιπόν, το πιο μεγάλο χρονικό διάστημα ή το πιο μικρό, είναι ίσα. Το παρόν ανήκει σ’ όλους..το να πεθάνεις σημαίνει να χάσεις το παρόν, που είναι ένα χρονικό διάστημα απείρως μικρό.Κανείς δεν χάνει το παρελθόν, ούτε το μέλλον, γιατί κανείς δεν μπορεί να χάσει κάτι που δεν έχει. Θυμήσου πως όλα τα πράγματα περιστρέφονται γύρω απ΄ τις ίδιες τροχιές ακούραστα, και πως για τον θεατή είναι το ίδιο αν τα βλέπει έναν αιώνα ή δύο ή για μια αιωνιότητα..”

LiberiPietroSleepingEndymion_thumb3                                                                                   Liberi Pietro Sleeping Endymion

Το συμμεριζόμενο όνειρο. Από τα πρώτα του δοκίμια ο Μπόρχες ισχυρίζεται ότι “το εγώ δεν έχει εσωτερική συνοχή” και το διατυπώνει ως εξής: “ Συνειδητοποίησα πως η προσωπικότητα, που της δίνουμε μιαν υπερβολική και δυσανάλογη βαρύτητα, δεν είναι απολύτως τίποτα. Κατέληξα στην υποψία ότι ουδέποτε θα ερχόταν μια απόλυτη στιγμή – ικανή να εξαγοράσει όλες τις υπόλοιπες – για να δικαιολογήσει την ύπαρξή μου και κατάλαβα ότι οι στιγμές της ζωής μου δεν είναι παρά προσωρινές φάσεις που ακρωτηριάζουν το μέλλον, κι ότι πέραν του πρόσκαιρου και του περιστασιακού δεν είμαστε κανείς”.

Διαπιστώνοντας αυτήν την περιστασιακότητα της ύπαρξης ο Μπόρχες προχωράει με αλτρουισμό σε μια “αποπροσωποποίηση” της ατομικότητάς του και καταστρέφει τα “πιστοποιητικά “του. Σε πολλά κείμενά του μάλιστα προσπαθεί να προσδιορίσει την έντονη διαίσθησή του ότι ο ίδιος είναι δημιούργημα κάποιου άλλου, ότι κάποιος άλλος τον έχει επινοήσει.. Στο διήγημά του ¨Τα Κυκλικά ερείπια” δίνει μια έντονη διατύπωση αυτής ακριβώς της διαίσθησης..

Αλλά και το σύμπαν είναι για τον Μπόρχες ένα όνειρο που ονειρεύονται οι πάντες. Το ‘συμμεριζόμενο όνειρο” όπως το ονομάζει στο ποίημα “ Το ξύπνημα”. Κι ο θάνατος είναι κι αυτός ένα όνειρο, όπως κι η τέχνη..

andromeda                                                                                     Andromeda ‘s galaxy reflecting in water

Ο τριανταφυλλί τοίχος..  Σε μια απ’ τις πολλές περιπλανήσεις του στο Μπουένος Άιρες το 1928 ο Μπόρχες σταμάτησε σε μια γειτονιά για να περιεργαστεί κάποτε, έναν τριανταφυλλί τοίχο. Γράφει: “ Έμεινα ακίνητος και περιεργάστηκα εκείνη την λιτότητα. Σκέφτηκα μεγαλόφωνα: Κατά πάσα πιθανότητα θα είναι το ίδιο που ήταν εδώ και τριάντα χρόνια…Φαντάστηκα την εποχή..ακόμα πρόσφατη σ’ ορισμένες χώρες αλλά ήδη παρωχημένη σ’ αυτήν εδώ την άστατη γωνιά της οικουμένης..Μπορεί να κελαηδούσε ένα πουλί ..κι ένοιωσα γι’ αυτό μια μικρούλα στοργή – μικρούλα σαν πουλάκι…το σίγουρο είναι πως μέσα σ΄ εκείνη την ιλιγγιώδη πλέον σιγή ακούστηκε ένας άλλος ήχος εκτός χρόνου, ο ήχος ενός γρύλλου. Η εύκολη σκέψη “Βρίσκομαι στα χίλια οχτακόσια τόσο” έπαψε να είναι μια ασαφής συνάθροιση ασαφών λέξεων και ρίζωσε βαθιά μέσα σ΄ αυτήν την πραγματικότητα. Ένιωσα πως είχα πεθάνει, ένιωσα πως ήμουν ο αφηρημένος παραλήπτης του σύμπαντος..ήταν ένας αόριστος τρόμος εμποτισμένος με επιστήμη που είναι η καλύτερη μεταφυσική διαύγεια. Δεν πίστεψα, επ’ ουδενί, ότι είχα αναπλεύσει τον υποτιθέμενο ρου του Χρόνου..υποπτεύθηκα μάλλον πως κατείχα την επιφυλακτική ή απούσα αίσθηση της αδιανόητης λέξης αιωνιότητα. Μονάχα πιο ύστερα κατάφερα να διαλευκάνω την φαντασίωσή μου εκείνη..

spiti Tο παλιό σπίτι του Μπόρχες στο Μπουένος Άιρες. Τώρα είναι κομμωτήριο! Όπως βλέπουμε είναι παλίο με ροδαλές αποχρώσεις όπως περιγράφει περίπου ο Μπόρχες στο αφήγημά του..

Το καταγράφω λοιπόν τώρα ως εξής: Η άδολη αυτή αναπαράσταση ομοιοσύστατων γεγονότων – η γαλήνη της νύχτας, ο λείος τοίχος, η επαρχιώτικη ευωδιά από αγιόκλημα, ο πρωτογενής πηλός _ δεν αποτελεί απλώς πανομοιότυπη επανάληψη όσων υπήρχαν σ’ αυτήν εδώ την γωνιά, εδώ και τόσα χρόνια, παρά είναι έξω από ομοιότητες κι επαναλήψεις η ίδια. Ο χρόνος, εαν είμαστε ικανοί να διαισθανθούμε αυτήν την ταυτότητα, αποβαίνει ανυπόστατο: η αδυναμία να διακρίνουμε και να διαχωρίσουμε μια στιγμή του φαινομενικού χτες και μιαν άλλη του φαινομενικού σήμερα, αρκεί για να τον εξαρθρώσει…”

Fu-Baoshi-Crossing-Dadu-River                                                                Fu Baoshi, Crossing the Dadu River, 1951 

Μια δαιμονικά έξυπνη ιδέα.. Αυτή η ιδέα της εξαφάνισης του χρόνου, της εξάρθρωσής του, διακατέχει κι άλλα, πολύ σημαντικά πνεύματα.. Έναν άριστο διάλογο πάνω στο θέμα ξετυλίγει στους ‘Δαιμονισμένους” ο Ντοστογιέφσκι..

Σταυρόγκιν: Στην Αποκάλυψη ο άγγελος ορκίζεται οτι δεν θα υπάρχει πλέον χρόνος..

Κυρίλωφ: Το ξέρω. Πολύ σωστά το λένε εκεί. Με σαφήνεια και ακρίβεια. Όταν φτάσει ολόκληρος ο άνθρωπος την ευτυχία, τότε δεν θα υπάρχει πια χρόνος γιατί δεν χρειάζεται κανείς τίποτα. Πολύ σωστή σκέψη.

Σταυρόγκιν: Πού θα τον κρύψουνε λοιπόν;.

Κυρίλωφ: Πουθενά δεν θα τον κρύψουν. Ο χρόνος δεν είναι αντικείμενο, μα ιδέα. Θα σβήσει στο μυαλό.

cosmos-lighting-2_21246237

*  Ο αργεντινός Jorge Luis Borges ( 1899- 1986) θεωρείται μία από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές μορφές του 20ού αιώνα. Παρόλο που είναι πιο γνωστός για τα διηγήματά του (όπου κυριαρχεί το στοιχείο του φανταστικού), ο Μπόρχες ήταν επίσης δοκιμιογράφος,ποιητής και κριτικός. Περισσότερα για την ζωή του εδώ.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...