Κυριακή, 27 Ιανουαρίου 2013

Τί σημαίνει η Ακρόπολη για τους ξένους και τι για εμάς; Νέες εξελίξεις για τα Μάρμαρα.

image

                                                                                                                                                   Της Βασιλίκας Σαριλάκη

Πώς βλέπουμε άραγε σήμερα την Ακρόπολη; Πολλοί την αντιμετωπίζουν βαριεστημένα, με συγκατάβαση, ως μία άχρωμη τουριστική ατραξιόν.Κάποιοι μίλησαν ακόμη και για πώλησή της λόγω κρίσης! Το 30% των Ελλήνων μάλιστα, σύμφωνα με έρευνα δεν έχει καν πατήσει το πόδι του εκεί, ενώ οι φύλακες απεργούν αβρόχοις ποσί. Κι όμως, η Ακρόπολη σφύζει κάθε μέρα. Μήπως τελικά όλοι αυτοί οι ξένοι είναι αφελείς ή τρελοί; Πόσο διαφορετικά βλέπουν από εμάς αυτό το πανανθρώπινο μνημείο αρχιτεκτονικής και τέχνης; Μήπως εκείνοι ξέρουν περισσότερα για την Ακρόπολη από μάς γιατί την θεωρούμε δεδομένη;

Τελευταία μάθαμε πως οι ομογενείς της Αυστραλίας μήνυσαν το Βρετανικό Μουσείο που κρατάει παράνομα τα Μάρμαρα με νέα πολύ σημαντικά στοιχεία όπου σε αλληλογραφία του ίδιου του λόρδου Έλγιν ομολογείται το στοιχείο της παρανομίας. Γιατί δεν συνυπογράφει την μήνυση και το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού κι εξαντλείται κάνοντας…μια ακόμα Επιτροπή, λες και φτιάχνοντας επιτροπές λύνεται κανένα πρόβλημα; Μήπως ήρθε η ώρα να κάνουμε τίποτα πιο σοβαρό κι εμείς οι πολίτες αντί να υπογράφουμε petitions;

                              *  *  *  *  *  *  *  *  *

Αρχίζοντας μια ομιλία του κάποτε ο Beuys είχε πει. Ας ξεκινήσουμε, μιλώντας για το τραύμα. Έτσι κι εγώ σήμερα, νοιώθω χρέος μου να ξεκινήσω απ΄ το πλέον τραυματισμένο σύμβολο της Αθήνας. Την Ακρόπολη. Που ο μεγάλος ζωγράφος De Chirico είχε πει πως μοιάζει πλέον με ακυβέρνητο καράβι..

 clip_image002

 

clip_image002[5]

 

 

 

 

 

 

 

O αρχιτέκτονας Pier Maria Bardi περιγράφοντας το ιερό δέος του Le Corbusier που μετά από 23 χρόνια βρέθηκε στην Ακρόπολη λέει: « αμίλητος έστρεφε τα ουράνια μάτια του ψηλά στον ναό και κάθε τόσο, θώπευε την λεία επιδερμίδα των μαρμάρων.

interior

Ο  γάλλος ζωγράφος Leger έγραψε κάποτε πως έψαχνε “τους ρυθμούς των ανάγλυφων, στα αμυδρά χρώματα στις κολόνες, τις μαθηματικές σχέσεις στους αρμούς”.. Θυμάμαι –έλεγε ο Leger - τον Le Corbusier να σχεδιάζει βιαστικά το αέτωμα του ναού στον κατάλογο του menu το βράδυ, στο κατάστρωμα του πλοίου. Είχε ζωτική αξία. Έπρεπε φεύγοντας, να κρατήσει τον Παρθενώνα στο αίμα του.». Είχαν έρθει στην Ελλάδα μαζί, να δουν τον Παρθενώνα..

DESSIN OF ACROPOLIS LE CORBUSIER                                           Το σχεδιάκι Του Παρθενώνα που έφτιαξε ο Le Corbusier σαλπάροντας από Αθήνα..

Ο Le Corbusier έλεγε:

  «Ο Παρθενώνας, είναι μια σύλληψη σε κατάσταση υπέρτατης χάρης. Ένα αριστούργημα του ρασιοναλισμού, κι ένα μάθημα ανθρωπιάς ταυτοχρόνως. Ο Φειδίας χάρισε στον κόσμο τον πολιτισμό του. Το τέλειο σχέδιο με την πρώτη γραφή. 15 χρόνια έργων σαν να έγιναν σε 15 μέρες, σ΄ ένα χιλιοστό πνοής.»

clip_image002[11]

Πολλοί άλλοι ξένοι είδαν τον Παρθενώνα ως το σημαντικότερο μνημείο του Δυτικού Πολιτισμού, κι ως σύμβολο του Διαφωτισμού. Πέρα ίσως από κάποιες υπερβολές, η ουσία είναι ότι δεν πρόκειται για ένα απλό αρχιτεκτόνημα αλλά για μια πολυσήμαντη γλυπτική ολότητα .Ο Παρθενώνας είναι ένα εξαιρετικό εννοιολογικό γλυπτό που συνοψίζει συνειδητά στην φόρμα του, φιλοσοφικές αντιλήψεις, αφηγήσεις και μύθους, αρχιτεκτονικές καινοτομίες, μαθηματικές σχέσεις.

eghromes metopes

clip_image002[16]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο Παρθενώνας είναι ένα ολιστικό γλυπτό! Δεν είναι τυχαίο που την γενική επίβλεψη του έργου δεν είχαν οι αρχιτέκτονες Ικτίνος και Καλλικράτης, αλλά ο γλύπτης Φειδίας. Αυτό ενισχύει την ιδέα (στην οποία συμφωνεί κι ο καθηγητής αρχιτεκτονικής Διονύσης Φατούρος) πως πρόκειται για μια σύνθεση ενός ολιστικού γλυπτού..Και μπορεί εκατοντάδες γλύπτες να βοηθούσαν στα γλυπτά αλλά ο ίδιος ο Φειδίας έκανε τα τελειώματα. Βοηθούς του είχε τον αδελφό του τον Πάναινο, που ήταν άξιος και στη ζωγραφική, καθώς και τον Κολώτη, που ήταν ειδικός στο να δουλεύει το χρυσάφι και το ελεφαντόδοντο. Η γλυπτική λοιπόν αυτή ολότητα, ο Παρθενώνας με τα απίστευτα γλυπτά του με χάρη, μέτρο, ασύλληπτη σύνθεση και αρμονία, έπρεπε να εκπροσωπήσει και να μετουσιώσει σε ομιλούσα φόρμα, το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, να γίνει σύμβολο του Αθηναϊκού πολιτισμού.. Εκεί συνοψίστηκαν οι διάλογοι του Πλάτωνα, η Αριστοτέλεια λογική, η διαλεκτική, η γεωμετρία, η θεία έκσταση μαζί με τα ανθρώπινα πάθη στην ζωφόρο. Κι όλα αποδόθηκαν μ’ ένα λιτό, ενιαίο ύφος, ευγένεια και χρώμα. Ο Παρθενώνας είναι υψηλός λοιπόν, σε νόημα, ευφυΐα κι αρετή.

clip_image002[20]

Από κακουχία σε κακουχία.. Σε πείσμα των αιώνων, η Ακρόπολη, επιβίωσε κι από πολλές κακουχίες. Το υπέροχο αυτό ολιστικό, συμβολικό γλυπτό οικοδομήθηκε μεταξύ 447 και 438π.χ. Ο Παρθενώνας τελείωσε μεν το 438 π.Χ., αλλά  τα Προπύλαια  εγκαινιάστηκαν το 432, (την ίδια χρονιά που ολοκλήρωσε επιτέλους ο Φειδίας όλα τα αγάλματα και την Ζωφόρο), ενώ ο ναός της Απτέρου Νίκης, ένα μικρό κομψοτέχνημα που άρχισε να κτίζεται το 456, ολοκληρώθηκε το 425. Δηλαδή μετά από 31 χρόνια!!! Το τελευταίο κτίσμα που οικοδομήθηκε, μέσα στη δίνη του Πελοποννησιακού πολέμου, ήταν το Ερεχθείο. Αυτός ο ναός χτιζόταν από το 421 ως το 407. Το γεγονός ότι στη διάρκεια ενός φοβερού πολέμου, οι Αθηναίοι δεν σταμάτησαν να κτίζουν, αποδεικνύει τη σημασία που είχε γι' αυτούς η Ακρόπολη. Αυτό, ως μήνυμα σημαίνει ότι κι εμείς, ως απόγονοι εκείνων, σήμερα που έχουμε οικονομική κρίση δεν θα πρέπει να εγκαταλείψουμε τις προσπάθειες για αποκατάσταση του Παρθενώνα και επιστροφή των Μαρμάρων..

parthenon frieze1

Από τότε που δημιουργήθηκε ο Παρθενώνας και μέχρι σήμερα κανένας σεισμός ή άλλη φυσική καταστροφή δεν τον γκρέμισε και δεν τον ισοπέδωσε. Μόνο η ανθρώπινη αλαζονεία και η ηλίθια μανία για κατοχή του μεγάλου συμβόλου της Ανθρωπότητας και της Τέχνης τον ρήμαξαν. Κι όμως στέκει ακόμα εκεί υπερήφανα..

romaiki                                                                            Η Ακρόπολη στην Ρωμαική εποχή

Την εποχή του Μ. Κωνσταντίνου, ο Παρθενώνας μετατρέπεται σε ναό της Παναγίας, τα Προπύλαια σε ναό των Ταξιαρχών και το Ερεχθείο σε ναό της Θεοτόκου κάτι που διαρκεί αιώνες, μέχρι το 1448 και μάλιστα υπήρξαν φανατικοί χριστιανοί που κακοποίησαν τα γλυπτά του Παρθενώνα ως ειδωλολατρικά.

parthenon 1687Την εποχή της Φραγκοκρατίας γίνεται τόπος κατοικίας των Φράγκων ηγεμόνων, τα Προπύλαια διαμορφώνονται σε ανάκτορα!. Κι όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν την Αθήνα, ο Παρθενώνας, έγινε τζαμί. Οι Τούρκοι έχτισαν σπιτάκια πάνω στην Ακρόπολη και την μετέτρεψαν σε πυριτιδαποθήκη! Το 1655, ένας κεραυνός τίναξε στον αέρα τα Προπύλαια, ενώ λίγο μετά γκρέμισαν το ναό της Απτέρου Νίκης για να φτιάξουν σ' αυτόν πολυβολείο. Η μεγαλύτερη καταστροφή έγινε το 1687, όταν ο βενετσιάνος Μοροζίνι, πολιορκούσε την Ακρόπολη. Μια οβίδα έπεσε στον Παρθενώνα, γκρεμίζοντας ένα μεγάλο μέρος του ναού. Κι ύστερα, λεηλάτησε τους θησαυρούς, όπως είχαν κάνει πριν τόσοι άλλοι κατακτητές. Και το Ερεχθείο καταστράφηκε σιγά-σιγά, γιατί οι Τούρκοι χρησιμοποιούσαν τα μάρμαρα για να φτιάχνουν ασβέστη, που ήταν πρώτη ύλη στο χτίσιμο!

                                                                                                                           Η έκρηξη στον Παρθενώνα το 1687

Οι ναζί στην συνέχεια ατίμασαν κανονικά την Ακρόπολη υψώνοντας πάνω της τη σημαία με τη σβάστικα. Οι κατακτητές ήθελαν μ' αυτόν τον τρόπο να δηλώσουν την υποταγή της Ελλάδας. Ωστόσο, λίγες μόνο μέρες αργότερα, στις 31 Μαΐου 1941, δυο φοιτητές, ο Μανώλης Γλέζος και ο Απόστολος Σάντας, κατέβασαν νύχτα τη μισητή σημαία από τον ιερό λόφο με κίνδυνο της ζωής τους. Ήταν μια αντιστασιακή ενέργεια, που διαδήλωνε σ' όλη την Ευρώπη τη βούληση του ελληνικού λαού να συνεχίσει ν' αντιτάσσεται στη βία του Άξονα .

 clip_image002[22]clip_image002

Πριν τους Ολυμπιακούς η κυβέρνηση υποσχόταν 20 εκατ. ευρω από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την αναστήλωση και 250 συντηρητές. Τελικά στην Ακρόπολη δούλεψαν λιγότεροι από 50 συντηρητές, η επιχορήγηση μειώθηκε δραματικά..

anastilosi2

Ο βιασμός της Ακρόπολης. Μετά από τόσα χρόνια ο βιασμός της Ακρόπολης δεν ανακλήθηκε. Το 60% της ζωφόρου, που κατακρεούργησε ο Έλγιν, 137 μέτρα γλυπτών, διέφυγε στην Βρετανία. Τα γλυπτά κατακρεουργήθηκαν. Έμειναν κεφάλια χωρίς σώμα, άλογα χωρίς πόδια, και διαμελισμένοι καβαλάρηδες. Έγκλημα κι ατίμωση ανυπολόγιστης αξίας κατά της Ελλάδας αλλά και του Πολιτισμού της Ανθρωπότητας.

clip_image002[26]

Το μεγάλο έργο του Φειδία, ενός από τους μεγαλύτερους γλύπτες όλων των εποχών βιάστηκε με τον πλέον βάρβαρο τρόπο και κατακρατείται από το βρετανικό μουσείο. Και ο Φειδίας ήταν πολύ σημαντικότερος φυσικά από τον Rodin που τόσο θαυμάζει όλος ο κόσμος.. Δείτε αυτό το κεφάλι και μόνον..Αλλά και την δική του αύρα που έχουν όλα τα γλυπτά..

clip_image002[28]

Οι τελευταίες καταστροφικές απόπειρες συντήρησης των γλυπτών με ατσάλινες βούρτσες και χημικά αποτελείωσαν σχεδόν την ομορφιά τους. Και μετά έχουν και μιλάνε οι Βρεττανοί..

clip_image002[30]

Παρ’ όλα αυτά και σε βάρος κάθε λογικής το Βρετανικό μουσείο και η κυβέρνηση αρνούνται να επιστρέψουν τα γλυπτά. Κι ας αποτελούσαν ενιαίο κι αναπόσπαστο κομμάτι του αρχιτεκτονήματος. Και παρά το ότι κηρύχτηκε μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς από την UNESCO που μας υποστηρίζει από το 1982.

clip_image002[32]

Ο Βρετανικός λαός είναι υπέρ της επιστροφής των Μαρμάρων στην Ελλάδα. Παρά την απόλυτη πλειοψηφία του 80% των βρετανών περί επιστροφής των μαρμάρων και την σύμφωνη γνώμη του Εργατικού κόμματος της Βρετανίας το Βρετανικό Μουσείο αρνείται πεισματικά την επιστροφή των Μαρμάρων προβάλλοντας γελοίες δικαιολογίες περί ρυπάνσεως της Αθήνας, περί μεγάλης επισκεψιμότητας του Βρετανικού Μουσείου, περί δήθεν νομιμότητας του λόρδου Έλγιν. Η Ελλάδα υποστηρίζει δικαίως ότι αυτή η πράξη είναι πέρα για πέρα παράνομη και πως τα γλυπτά αποτελούν αναπόσπαστο σύνολο με τον Παρθενώνα.. Το ερώτημα είναι: Γιατί τότε δεν μηνύει το Βρετανικό Μουσείο όπως έκαναν  οι Αυστραλοί ομογενείς; Αυτοί λένε πως “Την εποχή που ο Έλγιν αποκόλλησε τα μάρμαρα του Παρθενώνα και τα μετέφερε στο Λονδίνο, στην Ελλάδα ζούσαν πραγματικοί δικαιούχοι-απόγονοι των Ελλήνων, οι οποίοι δεν ρωτήθηκαν, ούτε πούλησαν, ούτε επέτρεψαν την αρπαγή τους» και «Με ποιον μίλησαν οι άνθρωποι του Έλγιν; Με τον διορισμένο Τούρκο Αγά των Αθηνών. Και πώς είναι δυνατόν να νομιμοποιείται και να ισχύει σήμερα μια τέτοια συνδιαλλαγή; Μια συνδιαλλαγή που διεξήχθη χωρίς την παρουσία έστω ενός Έλληνα». Επίσης στην ημερίδα του Λονδίνου η αρχαιολόγος, προϊστάμενη της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών, Ελένη Κόρκα, παρουσίασε χειρόγραφες επιστολές που είχε ανταλλάξει το 1811 ο λόρδος Έλγιν με τον διάδοχό του Βρετανό πρέσβη στην Υψηλή Πύλη, από τις οποίες συνάγεται πως η αφαίρεση και μεταφορά των γλυπτών ήταν παράνομη! Γιατί αυτά δεν τα αξιοποιεί η κυβέρνηση; Read more: http://www.newsbomb.gr/diethnh/story/213169/minyoyn-ti-vretania-gia-ta-marmara-toy-parthenona#ixzz2J87C56Mu

clip_image002[34]

Αντ’ αυτού οι Βρετανοί επέστρεψαν το ’98 αρχαία στους Τούρκους. Και μάλιστα ελληνικά! Σήμερα το Ίδρυμα Μελίνα Μερκούρη συνεχίζει να προσπαθεί. Ωστόσο οφείλουμε πλέον όλοι να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Όλοι. Δημοσιογράφοι, πολιτικοί, διανοούμενοι, καλλιτέχνες, πολίτες. Και δεν μπορεί εμείς οι τεχνοκριτικοί, οι ιστορικοί τέχνης, οι καλλιτέχνες και οι φιλότεχνοι να καθόμαστε άπραγοι μπροστά σε μια τέτοια βεβήλωση και λεηλάτηση του έργου τέχνης ενός τόσο σημαντικού μας γλύπτη και στην ακύρωση ενός τόσο μεγάλου συμβόλου. Πέρα από τις κινήσεις κορυφής πολλά μπορούν να γίνουν. Η Ακρόπολη ανήκει σε όλους μας κι είναι ευθύνη όλων μας να σώσουμε την αξιοπρέπειά της.

clip_image002[36]

Κάθε χρόνο 5 εκατομμύρια τουρίστες έρχονται στην Ακρόπολη και τα αρχαιολογικά μουσεία και φεύγουν χωρίς να τους πληροφορεί κανείς για τίποτα. Γιατί; Ανάμεσά τους είναι δάσκαλοι, μέλη κομμάτων, βουλευτές, αρχιτέκτονες, φιλότεχνοι αλλά κι ευαίσθητοι πολίτες. Θα μπορούσαμε σε συνεργασία με αρχαιολόγους, οι ιστορικοί τέχνης και οι τεχνοκριτικοί να συντάξουμε τουλάχιστον κάποια ενημερωτικά φυλλάδια που να διανέμονται στα μουσεία, και να δίνουν την πολύπλευρη διάσταση του θέματος. Επίσης μπορούμε να κοινοποιήσουμε το θέμα στα διεθνή μας συνέδρια, να χορηγήσουμε εκδηλώσεις, οι καθηγητές να ενημερώνουν τους μαθητές. Πρίν λίγα χρόνια δρομολογήθηκε στα πλαίσια του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη ένας φορέας Φίλων της Επιτροπής για την επιστροφή των Μαρμάρων και μπορούμε να δραστηριοποιηθούμε. Το κράτος τι κάνει;

marmara

Γράφει ο Jules Dassin στον ιστότοπο του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη”:

“Η Μελίνα Μερκούρη στη διάρκεια της ακάματης εκστρατείας της για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα στον τόπο τους, την Αθήνα, είχε απευθύνει και αυτά τα λόγια στις Βρετανικές Αρχές: "...πρέπει να καταλάβετε τι σημαίνουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα για μας. Είναι το καμάρι μας. Είναι οι θυσίες μας. Είναι το υπέρτατο σύμβολο ευγένειας. Είναι φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι η φιλοδοξία και το όνομά μας. Είναι η ουσία της ελληνικότητάς μας...".

image 

Αυτά σημαίνουν οι ελληνικοί θησαυροί που οι εργάτες του Λόρδου Έλγιν απέσπασαν βίαια από τον Παρθενώνα στα 1802, όταν η Ελλάδα βρισκόταν υπό τουρκική κατοχή. Η ιστορία της τελικής τοποθέτησης αυτών των μαρμάρων στο Βρετανικό Μουσείο είναι μεγάλη και οδυνηρή. Και μια σύντομη αναφορά, όμως, αρκεί για να δείξει πώς έφτασαν μέχρι εκεί.

lord elgin

Ο Λόρδος Έλγιν ήταν ο πρώτος Βρετανός πρέσβης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Και υπήρξε κάτι παραπάνω από ευπρόσδεκτος. Η Τουρκία είχε κηρύξει πόλεμο στη Γαλλία του Ναπολέοντα και η Μεγάλη Βρετανία, ως εκ τούτου, ήταν ένας χρήσιμος σύμμαχος. Η επιρροή του Έλγιν στην Υψηλή Πύλη ήταν αναμφισβήτητη. Έγινε, εξάλλου, αγαπητός και στις τουρκικές αρχές της Αθήνας προσφέροντάς τους, συχνά, ακριβά δώρα.

Εκείνη την εποχή, ο Λόρδος Έλγιν σχεδίαζε τη διακόσμηση του αρχοντικού του στη Σκωτία. Πληροφορήθηκε ότι δεν υπήρχε τίποτα πιο όμορφο από τα γλυπτά του Ελληνικού Παρθενώνα. Προσέλαβε μια ομάδα που θα έφτιαχνε αντίγραφα και εκμαγεία αυτών των γλυπτών για να ομορφύνει το σπίτι του. Αλλά μόλις βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη, η όρεξή του έγινε ακόρεστη. Γιατί μόνο αντίγραφα και εκμαγεία; Γιατί όχι τα αυθεντικά γλυπτά;

vretaniko3 

Δεν υπήρχε καμία έγνοια για τα αισθήματα που θα δοκίμαζαν οι υπό τουρκική κυριαρχία Έλληνες με την αρπαγή των πιο πολύτιμων δημιουργημάτων τους. Ο Έλγιν είχε αρκετή επιρροή και υποσχέσεις για έμπρακτες αποδείξεις φιλίας που επέτρεψαν να αποκτήσει από τον Τούρκο βεζύρη μια άδεια, έστω περιορισμένη και υπό όρους.

vretaniko11 Να τι έλεγε το σχετικό φιρμάνι: "...κανείς να μην εμποδίσει τους καλλιτέχνες να περιηγηθούν, να εξετάσουν και να παρατηρήσουν τις παραστάσεις και τα οικοδομήματα που θα επιθυμούσαν να αντιγράψουν ή να κατασκευάσουν εκμαγεία από κιμωλία ή γύψο των διακοσμητικών γλυπτών και μορφών ή να ανασκάψουν όπου θα έκριναν αναγκαίο σε αναζήτηση επιγραφών ανάμεσα στις επιχώσεις ή να πάρουν, εφόσον το επιθυμούν, μερικά κομμάτια πέτρας με παλαιές επιγραφές και παραστάσεις. Κανείς να μην τους εναντιωθεί σε κάποια από αυτές τις ενέργειες...".

Το καίριο ερώτημα είναι αν μπορεί αυτό το έγγραφο να ερμηνευτεί ως άδεια χρησιμοποίησης τεράστιων πριονιών και άλλων εργαλείων για να ξεριζωθούν από το ναό (προκαλώντας μάλιστα βαρύτατη βλάβη στο μνημείο) τα μισά, από τα γλυπτά του διαζώματος. Οι Έλληνες λένε όχι. Αρχαιολόγοι και ιστορικοί, ανάμεσά τους και Βρετανοί, λένε όχι. Με μια συντριπτική ψήφο η UNESCO λέει όχι. 269 μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υπέγραψαν σχετικό υπόμνημα λέγοντας όχι. Το Βρετανικό Εργατικό Κόμμα λέει όχι. Προς μεγάλη έκπληξη, ο ίδιος ο Λόρδος Έλγιν λέει όχι.

Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι από την αλληλογραφία του Έλγιν: "...δεν ήταν μέρος του αρχικού σχεδίου μου να πάρω μαζί μου οτιδήποτε άλλο παρά εκμαγεία...". Και σε μια άλλη επιστολή: "...η Τουρκική κυβέρνηση αρνήθηκε κατηγορηματικά, ότι τα άτομα που μας πούλησαν τα μάρμαρα είχαν οποιοδήποτε δικαίωμα διάθεσής τους...".

Σήμερα, όλο και περισσότεροι Βρετανοί πολίτες, με επικεφαλής τη Βρετανική Επιτροπή για την Επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα, πιέζουν για την απόδοσή τους. Το Βρετανικό Εργατικό Κόμμα έχει επίσημα δεσμευτεί - και πρόσφατα ανανέωσε αυτή του τη δέσμευση - να υποστηρίξει την επιστροφή των Μαρμάρων, αν έλθει στην εξουσία. Υπάρχουν σοβαροί λόγοι για να είμαστε αισιόδοξοι. “

vretaniko8 

Η Μελίνα έλεγε : "...ελπίζω να δω τα Μάρμαρα πίσω στην Αθήνα προτού πεθάνω. Αν όμως έρθουν αργότερα, εγώ θα ξαναγεννηθώ...".

Το Μουσείο φτιάχτηκε, αλλά το ελληνικό κράτος δίνει την αίσθηση ότι έχει υποστείλει την σημαία της διεκδίκησης των Μαρμάρων. Ανεχτήκαμε έως και συζητήσεις και άρθρα ξένων για πώληση της Ακρόπολης λόγω κρίσης!! Και κανένας πρωθυπουργός δεν βγήκε να καταδικάσει την λεκτική ατίμωση..Χωρίς ίχνος εθνικισμού θα πω πως ο Παρθενώνας ακόμα και να πουληθεί πάντα θα συμβολίζει τι ήταν η Ελλάδα και πάντα θα μιλάει στις ψυχές των ολίγων Ελλήνων που πλέον έχουν απομείνει.. Είναι ένα από τα ύψιστα αγαθά μας και κανείς δεν μπορεί αν φανταστεί την Αθήνα χωρίς την Ακρόπολη. Θα ήταν μια τσιμεντούπολη ψυχών χωρίς ελπίδα.. Ο Παρθενώνας κρατάει μια Ιστορία και μια τέχνη 2500 ετών περίπου ενώ το Βρετανικό μουσείο κατέχει παράνομα τα γλυπτά μας για 200 μόλις χρόνια. Τα γλυπτά αυτά πρέπει να τα πάρουμε πίσω..

                                                                        Ευχαριστώ για την ανάγνωση

 

Σάββατο, 5 Ιανουαρίου 2013

Ingmar Bergman (συνέντευξη στον Andre Müller) κι αποστάγματα σκέψεων..

bergman

                                  Ο Ingmar Bergman το 1976, © Otfried Schmidt, courtesy of Andre Müller

                                                                                                                                          Της Βασιλίκας Σαριλάκη

Για τον Bergman δεν χρειάζονται συστάσεις. Είναι κατά πολλούς ο σημαντικότερος κινηματογραφιστής του 20ου αιώνα. Σκηνοθέτησε πάνω από 60 ταινίες και 130 θεατρικά καθώς ήταν για χρόνια διευθυντής στο Βασιλικό θέατρο της Στοκχόλμης κάτι που απηχεί και στα κινηματογραφικά σενάριά του με την εμφανή θεατρική ποιότητα και βυθοσκόπηση στις αγωνίες του όντος...Ο Bergman ήταν σημαντικός στοχαστής. Ο Kieślowski είχε πει κάτι πολύ σωστό. Ότι είναι ίσως ο μόνος που έχει πεί τόσα πολλά για την ανθρώπινη φύση όπως ο Dostoyevsky ή ο Camus...

Πέντε χρόνια μετά τον θάνατό του το μικρό αυτό αφιέρωμα επαναφέρει το άρωμα της δυνατής του σκέψης και την σοφή πραγματογνωμοσύνη του. Υπάρχουν πολλά σχόλια για τις προσωπικές του εμπειρίες και τα έργα του. Η συνέντευξη που δημοσιεύεται  έγινε σε ένα ξενοδοχείο στο Μόναχο, το 1976 και την διάλεξα γιατί είναι αποκαλυπτική. Ποτέ δεν φανταζόμουν π.χ πως ο  ακατάβλητος για 60 χρόνια Bergman, είχε κάνει κάποτε απόπειρα αυτοκτονίας..Η μετάφραση είναι δική μου. Ακολουθούν αποσπάσματα από σημαντικές παρακαταθήκες του που σταχυολόγησα προσεκτικά από το βιβλίο “Ο Bergman μιλάει για τον Bergman”,(εκδ. Ροές”) κι άλλες πηγές. 

                             * * * * * * * * * * * * *

« Όλη μου την ζωή ως καλλιτέχνης την πέρασα προσπαθώντας να επικοινωνήσω με άλλους ανθρώπους, προσπαθώντας να κατανικήσω την μοναχικότητά μου..» Η γυναίκα του μόλις έφερε λίγο μεταλλικό νερό.

clip_image002«Η γυναίκα μου είναι η γραμματέας μου είπε γελώντας».. Η αλήθεια είναι πως μόλις είχε ανανήψει από μια τεράστια οικονομική καταστροφή που οδήγησε σε βίαιη έξωσή του από το Stockholm Royal Theatre με αστυνομική επέμβαση , με νευρική κατάρρευση, απόπειρα αυτοκτονίας και αυτοεξορία του για 5 χρόνια στο Μόναχο όπου και γύρισε το «Αυγό του φιδιού» και την «Φθινοπωρινή Σονάτα»

«Γιατί δεν αποδέχεστε την μοναξιά;» ρώτησα

«Μα κανείς πιστεύω, δεν μπορεί να την αποδεχτεί.. κανείς στον κόσμο. Θεέ μου! Κάθε παιδάκι ήδη από την ηλικία των τεσσάρων ετών καταλαβαίνει πως αυτή η απομόνωση υπάρχει.. αυτή η μοναξιά. Και κάθε ανθρώπινη ύπαρξη προσπαθεί να την αφήσει πίσω της και κάθε άνθρωπος προσπαθεί να βρει κάτι που θα τον βγάλει από εκεί. Δεν συμφωνείτε;»

 
Ανακάθησε και το βλέμμα του αποκάλυψε μια έκφραση παιδιού. Με τα γεμάτα χάρη χέρια του άρχισε να χειρονομεί δίνοντας έμφαση στα λόγια του:clip_image003

«Προσπαθώ με τα φιλμ μου και τις θεατρικές παραστάσεις μου να κάνω τον κόσμο ένα καλύτερο μέρος, ακόμη και μικροσκοπικά, καταλαβαίνεις; Ακατάπαυστα πάσχισα να το κάνω αυτό και συνεχίζω να το κάνω για καθαρά εγωιστικούς λόγους. Έτσι είναι κατασκευασμένη η δική μου….Πως να το πούμε.. μηχανή;»

 

Στην αυτοβιογραφία του που έχει τίτλο "Laterna magica" που εκδόθηκε το 1987, ο Bergman περιγράφει πως έχασε την πίστη του κατά την διάρκεια μιας εγχείρισης.. Όταν ξύπνησε μετά από μια εξάωρη νάρκωση, οι 6 ώρες του φάνηκαν σαν ένα μόλις λεπτό.

« Οι χαμένες ώρες της εγχείρησης,» λέει στο βιβλίο, “ μου έδωσαν μια καθησυχαστική ετυμηγορία: γεννήθηκες χωρίς να το επιδιώξεις, ζεις χωρίς να υπάρχει νόημα.. και όταν πεθαίνεις διαγράφεσαι»

Την ίδια ιστορία μου εξιστόρησε και τώρα με άλλον τρόπο. Μου είπε: clip_image001

« Αυτό το ένα λεπτό, αυτές οι 6 ώρες ήταν μια φανταστική εμπειρία για μένα. Γιατί έφτασα στην πεποίθηση ότι ζεις, είσαι κολλημένος στην ζωή και μετά αίφνης μια μέρα ξεκολλάς. Είσαι μια ύπαρξη και μετά μια μη-ύπαρξη. Και αυτός ο φανταστικός χρόνος, από την ζωή στον θάνατο, περιέχει τα πάντα. Το τρομερό, το όμορφο, το άπειρο, το αναπάντεχο, το φριχτό..όλα είναι εκεί. Και αυτό το βρίσκω καταπληκτικό. Κι αυτό μου φτάνει ».

Μου έδειξε με το δάχτυλο την οροφή από όπου κρεμόταν μια στρογγυλή λάμπα.

« Αυτή ήταν μια καλή στιγμή όταν κατάλαβα ότι δεν υπάρχει Θεός εκεί πάνω και πως κανένας δεν με παρατηρεί. Ξαφνικά ένοιωσα ένα αίσθημα ασφάλειας. Πάντοτε φοβόμουνα  τον Ύψιστο Θεό από εκεί πάνω. Όταν είσαι νέος φοβάσαι τόσο πολύ , και γίνεσαι έτσι τόσο δυστυχής και άτολμος. Φοβάσαι ένα σωρό πράγματα κι αυτό σε κάνει τόσο κακό..»

ingmar-bergman« Και ύστερα;» ρώτησα..

« Ύστερα πρέπει να αναγνωρίσεις το κακό και να το αποδεχτείς. Μόλις το αναγνωρίσεις, το αποδεχτείς, το κοιτάξεις στα μάτια και.. δεν θέλω να το πω.. φιλιώσεις με αυτό, αλλά όταν το μάθεις, τότε μπορείς να το καταπολεμήσεις καλύτερα.»

 

 

“Σας πέρασε ποτέ από το μυαλό να κάνετε ψυχανάλυση;” ρώτησα

Ο Bergman ξέσπασε σε γέλια που γέμισαν το δωμάτιο. Αυτό τον διασκέδασε τόσο που του έφτιαξε το κέφι. Στην αρχή είχαμε συμφωνήσει αν μου μιλήσει μόνο είκοσι λεπτά. Τώρα μιλάμε εδώ και δύο ώρες. “Ξέρεις” μου είπε, “ένας καλλιτέχνης κάνει ο ίδιος θεραπεία στον εαυτό του και δεν πρέπει να έχει κακή γνώμη για αυτό. Μια τίγρης δεν έχει καμμία απολύτως ενοχή όταν τρώει ένα ωραίο ζώο. Ο καλλιτέχνης πρέπει να φάει τα ζώα του. Αυτό είναι μέσα στο παιχνίδι. Πρέπει να έχουμε τις καλύτερες συνθήκες για την δουλειά μας και πρέπει να είμαστε ελεύθεροι. Διαφορετικά ξέχνα το.”

Η εξαγορασμένη ελευθερία. Η γνωστή αν και μπανάλ φράση του Dostoevsky  μου ήρθε τότε στον νου.. “Τα λεφτά είναι εξαγορασμένη ελευθερία”.Ήδη αναρωτιόμουν τι άλλο να ρωτήσω και τότε είπα: “Έχετε την ελευθερία να κάνετε ότι θέλετε;” Σοκαρίστηκα απο την ευθύβολη απάντηση: “ Ίσως με την βοήθειά σας.. Όταν ξεκίνησα δεν είχα καθόλου ελευθερία. Ούτε στα φιλμ ούτε στο θέατρο. Αλλά σήμερα είμαι 100% ελεύθερος”.¨” Είστε ευτυχισμένος τώρα;” ρώτησα.

Ingmar-Bergman2Έβαλε στο ποτήρι περισσότερο μεταλλικό νερό αλλά δεν το άγγιξε. “Όχι” είπε.” Δεν είμαι ευτυχισμένος αλλά νιώθω άνετα. Ξέρετε, είμαι σαν το ψάρι, κι έχω το ενυδρείο μου. Έχει τα όριά του αλλά δεν τα δέχομαι. Για μένα είναι απλώς συμβολικά αυτά τα όρια. Ασφαλώς, όπως ο καθένας μας ασχολούμαι με όλα τα γύρω πράγματα, και με τον εαυτό μου. Αλλά έχω το ενυδρείο μου, και μου αρέσει, και είστε ευπρόσδεκτος να με επισκεφθείτε σε αυτό.

Τώρα, πήρε το ποτήρι και το άδειασε.

 

Ξαναγύρισα  στις σημειώσεις μου. Υποτίθεται έπρεπε να πάρω κάποιες λεπτομέρειες από τον παγκοσμίου φήμης σκηνοθέτη για το "αυγό του φιδιού", το οποίο σχεδίαζε να γυρίσει στο στούντιο Βαυαρίας στο Μόναχο. Αυτό μου είχε ζητήσει ο εκδότης μου. Αλλά ο  Bergman δεν ήθελε να μιλήσει γι 'αυτό.

Η ταινία λαμβάνει χώρα το 1923, την χρονιά που απέτυχε το πραξικόπημα του Χίτλερ, και δείχνει – απο όσο ξέρω - την ανθρώπινη αυτοκαταστροφική πορεία αξιοποιώντας το παράδειγμα μιας διαφαινόμενης καταστροφής.

 Ρώτησα: "Νομίζετε ότι οι άνθρωποι είναι από τη φύση καταστροφικοί; " Γέλασε πάλι και με λυπημένα μάτια του και είπε: "Ναι."

Ingmar Bergman silence

            Και συνεχίζουμε το μικρό αφιέρωμα στον Bergman με αποσπάσματα από συν/ξεις κι απόψεις του..

Τι είναι ο πνευματικός θάνατος; Το 1951 ο Bergman κάνει μια δραματική ταινία που σχολιάζει το πρώτο σκίρτημα του έρωτα και μια αιφνίδια εξέλιξη του θανάτου του αγοριού που έχει ερωτευτεί μια μπαλαρίνα. Με αφορμή την ταινία λέει ο δημιουργός της: “ Εκείνο τον καιρό με απασχολούσε πολύ ο φόβος του θανάτου. Όχι του σωματικού τόσο –κι αυτού βέβαια- όσο του πνευματικού θανάτου. Το ότι δηλαδή, κάθε μας πράξη, κάθε μας επιλογή οδηγεί σ΄ ένα πλησίασμα της ζωής ή σ΄ έναν μικρό θάνατο..” Φοβερά σημαντική και χρήσιμη ιδέα.. Και πόσο ηθικό ανάστημα απαιτείται για αυτήν την σκέψη!!

summerinterlude3big

Ερωτισμός.Το 1953 γίνεται το γύρισμα της ταινίας “Ένα καλοκαίρι με την Μόνικα” με πρωταγωνίστρια την Χάριετ Άντερσον, σ΄ ενα νησάκι στην Σουηδία. “ Όλοι είμαστε καψουρεμένοι μαζί της. Δεν έχει ξαναβγεί κοπέλα στον Σουηδικό κινηματογράφο που να εκπέμπει την αχαλίνωτη ερωτική σαγήνη της Χάριετ” δήλωσε. “Όλη η ταινία βγήκε αβίαστα σαν τραγούδι. Κι ύστερα την έκοψε η λογοκρισία. Έκοψε διάφορα και ολόκληρη την σκηνή όπου μεθάνε στην παραλία κι ακολουθεί μια σκηνή ερωτικού παροξυσμού..Αναγκαστήκαμε να το δεχτούμε. Πάντως την ταινία αυτή την έχω βαθιά στην καρδιά μου και χαίρομαι πάντα όταν την ξαναβλέπω”

monika3

Ο έρωτας παίζει ένα μεγάλο ρόλο στις ταινίες του και στην ζωή του και εμφανίζεται χωρίς ταμπού, ενοχές και προκαλύμματα με τολμηρές εκδοχές ακόμη και ‘ανάρμοστου΄για την εποχή του έρωτα και σχέσεις, όπως π.χ στις εκδοχές ερωτισμού μεταξύ δύο γυναικών στην Persona, στην έλξη γιού μάνας στην Σιωπή κλπ. Eδώ βλέπουμε σκηνή από την ταινία Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη, του 1961.

bergman1_thumb 

Γυναίκες υπήρξαν γι αυτόν πολλές, ωστόσο, η γυναίκα της ζωής του θα ήταν η Λίβ Ούλμαν, που έπαιξε σε πολλές ταινίες του κι έγινε πασίγνωστη από την ερμηνεία της στην Persona το 1966 όπου συμπρωταγωνίστησε με την Μπίμπι Άντερσον με την οποία επίσης είχε ερωτική σχέση κάποια εποχή ο Bergman.. Την Ούλμαν δεν την παντρεύτηκε ποτέ αλλά έκαναν μαζί έναν γιό. Συνολικά έκανε 5 γάμους και απέκτησε 9 παιδιά, εξ ου και τα μόνιμα οικονομικά προβλήματα του μεγάλου σκηνοθέτη. Eδώ τον βλέπουμε με την Ούλμαν (δεξιά) και την Άντερσον στα γυρίσματα της Persona το 1966.

persona4

Η Ούλμαν, πρωταγωνίστησε επίσης το 1969 στην ταινία Το Πάθος της Άννας και στην πραγματικότητα το όνομά της ως ηθοποιού συνδέεται απόλυτα με τον Bergman, καθώς έπαιξε στις γνωστότερες ταινίες του, την Ντροπή το 1967, Κραυγές και Ψίθυροι το 1972, το Αυγό του φιδιού, το 1977, την Φθινοπωρινή Σονάτα το 1978, την τηλεσειρά Σκηνές απο έναν γάμο το 1973 κλπ.

passion

Η ταπείνωση. Ο Bergman που γεννήθηκε στην Ουψάλα της Σουηδίας το 1918 είχε δύσκολα παιδικά χρόνια. Ο ίδιος δήλωνε καθηλωμένος στην παιδική του ηλικία που αναβίωνε συχνά με την φαντασία του. Στην αυτοβιογραφία του περιγράφει ότι ο πατέρας του, που ήταν αυστηρός λουθηρανός, τον έκλεινε σε σκοτεινές ντουλάπες για να τον τιμωρήσει για “παραπτώματα” όπως του να κατουρηθεί στον ύπνο του μικρός..“Ένα  από τα ισχυρότερα συναισθήματα που θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία είναι, ακριβώς, το να είμαι ταπεινωμένος. Χτυπημένος από λόγια, πράξεις ή καταστάσεις.

Δεν είναι μια αλήθεια  ότι τα παιδιά νοιώθουν πάντοτε βαθιά ταπεινωμένα στις σχέσεις τους με τους μεγάλους και αναμεταξύ τους; Έχω την εντύπωση πως τα παιδιά περνούν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους στο να ταπεινώνουν το ένα το άλλο. Ολόκληρο το εκπαιδευτικό μας δεν αποτελεί παρά μια διαρκή ταπείνωση, και ήταν ακόμα περισσότερο όταν ήμουν εγώ παιδί. Μια από τις πληγές που θεωρώ από τις πλέον δύσκολες να αντέξω στην ενήλικη ζωή μου είναι ο φόβος της ταπείνωσης, και η αίσθηση του να ταπεινώνεσαι. . . Κάθε φορά που διαβάζω μια κριτική, για παράδειγμα -  εγκωμιαστική ή μή - μου ξυπνά αυτό το συναίσθημα. . .

why

Το να ταπεινώνεις και το να ταπεινώνεσαι, νομίζω, αποτελεί ένα εξαιρετικά κρίσιμο στοιχείο ολόκληρου την κοινωνικού μας συστήματος. Δεν είναι ότι λυπάμαι μόνο για τον καλλιτέχνη. Γιατί γι’ αυτόν ξέρω ακριβώς σε ποιό σημείο νιώθει πιο ταπεινωμένος. Αλλά δείτε για παράδειγμα την γραφειοκρατία. Θεωρώ ότι έχει δομηθεί να προσφέρει τον ύψιστο βαθμό ταπείνωσης, που αποτελεί ένα από τα πλέον χειρότερα και επικίνδυνα δηλητήρια που υπάρχουν.”

  thesilence

Οι θρησκευτικές ιδέες. To 1962 γυρίζει την ταινία Χειμωνιάτικο Φώς που όπως λέει ο Bergman σε μια συνέντευξη “Περιγράφει την ιστορία κάποιου που κλείνεται μέσα σε μια ερημική εκκλησία, πηγαίνει στην Άγια Τράπεζα και λέει “Θεέ μου θα καθίσω εδώ μέχρι να μου αποδείξεις με κάποιο τρόπο ότι υπάρχεις. Αυτό θα είναι ή το δικό σου τέλος ή το δικό μου!” Αρχικά η ταινία ασχολείται με τα μερόνυχτα που ζει το μοναχικό αυτό άτομο κλεισμένο μέσα στην εκκλησία, όπου πεινάει και διψάει όλο και περισσότερο έως ότου αρχίζει και καταλαμβάνεται σταδιακά με τα οράματα και τα όνειρά του, μπερδεύοντας το όνειρο με την πραγματικότητα ενώ μετέχει σ’ ένα αλλόκοτο και σκοτεινό αγώνα πάλης με τον Θεό.”

winter_light

Όπως είναι γνωστό, ο πατέρας του Bergman ήταν ένας πουριτανός και αυστηρός χριστιανός εξ ού και η έντονη τάση πατροκτονίας στα θρησκευτικά συναισθήματα που έτρεφε ο ίδιος.  “Έχω ρουφήξει τον Χριστιανισμό με το γάλα της μάνας μου “ έλεγε και προσέθετε: “Προσπαθούμε να πετύχουμε δύο πράγματα ταυτόχρονα. Από την μια επικοινωνία με τους άλλους - αυτό είναι το βαθύτερο ένστικτο μέσα μας- κι από την άλλη ασφάλεια. Με συνεχή επικοινωνία με τους άλλους ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε να δεχθούμε το φρικτό γεγονός της ολοκληρωτικής μας μοναξιάς. Ψάχνουμε αδιάκοπα για καινούργια σχέδια, καινούργια σχήματα, καινούργια συστήματα, για να μπορέσουμε να αποσοβήσουμε μερικά ή ολικά την επίγνωση της δικής μας μοναξιάς.  Αλλιώς δεν θα είχαν ποτέ προκύψει τα θρησκευτικά συστήματα….Όμως κανείς δεν είναι άτρωτος από θρησκευτικές ιδέες κι εξομολογητικές τάσεις. Μπορεί να πέσουμε θύματά τους εκεί που δεν το περιμένουμε. Είναι σαν τον κίτρινο πυρετό, σαν τον κεραυνό. Είσαι ολότελα αβοήθητος, εκτεθειμένος. Σήμερα αποκλείω μια τέτοια υποτροπή, Αλλά δεν μπορώ να την αποκλείσω και για αύριο..”

window_iconic 

Η ένοχη ελπίδα..Υπάρχουν πολλές ταινίες του Bergman που ασχολούνται με το θρησκευτικό συναίσθημα και τον φόβο ή τις ενοχές αλλά και την έννοια της οντολογίας και του προορισμού. Η πλέον γνωστή βέβαια είναι η Έβδομη σφραγίδα που γύρισε το 1956 μέσα σε ένα μήνα ως ένα εκπαιδευτικό φιλμ για τους φοιτητές του! Κι εδώ υπάρχει ένας άθεος γαιοκτήμονας από την μια κι ο μεσαιωνικός ιππότης Μπλόκ από την άλλη που ψάχνει να βρει τον θεό αλλά που ο θεός παραμένει σιωπηλός.. Και την ίδια στιγμή αναφωνεί: “Γιατί δεν μπορώ να σκοτώσω τον θεό μέσα μου;'”

seventh2

        Στο αυτοβιογραφικό αυτό ερώτημα τελικά απάντησε ο ίδιος ο Bergman δηλώνοντας κάτι πολύ εντυπωσιακό:

The_Seventh_Seal-01

Ισοπέδωσα το σπίτι μου.“Με την εξάλειψη της θρησκευτικής πλευράς της ύπαρξής μου η ζωή μου έγινε πολύ πιο εύκολη. Ο Σάρτρ έλεγε πόσο ανελεύθερος ήταν ως καλλιτέχνης και συγγραφέας και πόσο υπέφερε γιατί δεν τα κατάφερνε.Μετά από μια αργή διανοητική πορεία συνειδητοποίησε πως η αγωνία του για το ότι αυτά που έκανε δεν είχαν αξία αποτελούσε ένα αταβιστικό κατάλοιπο από την θρησκευτική αντίληψη ότι υπάρχει κάτι που είναι το Ανώτατο Καλό και Τέλειο. Όταν όμως ξέθαψε την κρυμμένη αυτή αντίληψη που υπήρχε μέσα του και ακρωτηρίασε αυτό το κατάλοιπο απαλλάχτηκε από τις καλλιτεχνικές του αναστολές. Κι εγώ πέρασα κάτι παρόμοιο. Κι εγώ έχασα τις συγγραφικές μου αναστολές. Όταν κατέρρευσε η παραφορτωμένη θρησκευτική μου υπερκατασκευή. Και διαλύθηκαν κι οι φόβοι ότι δεν συμβάδιζα με την εποχή μου. Στο Χειμωνιάτικο Φώς, ισοπέδωσα το σπίτι μου. Από τότε τα πράγματα είναι ήσυχα σ΄ αυτό το μέτωπο..” 

 persona

To νόημα της ζωής. To 1963, o Bergman δημιουργεί την ταινία η Σιωπή. Με αφορμή μια συζήτηση γύρω από την περίεργη αυτή ταινία λέει” Οι άνθρωποι νομίζουν ότι εάν το καθετί μπει στην θέση του, αρχειοθετηθεί σωστά, τότε όλα θα είναι εντάξει. Αλλά εγώ δεν είμαι και πολύ σίγουρος για αυτό. Στο βαθύτερο επίπεδο της ταινίας υπάρχει λοιπόν η κατάρρευση μιας ιδεολογίας κι ενός τρόπου ζωής. Θυμάμαι πως είχα γράψει κάτι που με ικανοποίησε φοβερά, μόλο που δεν είναι τίποτα εκπληκτικό. Έγραψα ότι η ζωή έχει τόσο νόημα και σπουδαιότητα όσο της αποδίδουμε εμείς οι ίδιοι. Δεν υπάρχει τίποτα εκπληκτικό σ΄ αυτά τα λόγια, αλλά για μένα ήταν σαν να χτύπησα μια φλέβα χρυσού!.”

silence bergman

 Η Κόλαση. ''Για μένα, η κόλαση αποτελούσε πάντα ένα πολύ υποβλητικό μέρος. Αλλά ποτέ δεν έχω να θεωρήσει ότι βρίσκεται πουθενά αλλού παρά στη γη. Η Κόλαση έχει δημιουργηθεί από τον άνθρωπο - πάνω στη γη.”

 personna 1966 

Η Ντροπή. Το 1968, ο Bergman δημιουργεί την ταινία Shame. Για αυτήν την ταινία είπε: “ Το θέμα της ταινίας είναι ο πόλεμος αλλά κι ως πιο σημείο μπορεί εσύ κι εγώ να κρύβουμε έναν φασίστα μέσα μας; Κάτω από ποιές συνθήκες θα μπορούσαμε να μετατραπούμε από καλοί σοσιαλδημοκράτες σε ενεργούς ναζί; Αυτό θέλω να ανακαλύψω..Έχω όλο και περισσότερο το συναίσθημα ότι οι άνθρωποι ενεργούν πανικόβλητα κάτω από τις τρομαχτικές πιέσεις που υφίστανται σήμερα. Ότι ενεργούν με ένα και μοναδικό κίνητρο: το προσωπικό τους συμφέρον. Κι αυτό ακριβώς είναι το θέμα της ταινίας.

       Shame

Τέχνη κι ηθική: “ Σήμερα λέμε πως κάθε μορφή τέχνης είναι πολιτική. Εγώ όμως λέω ότι κάθε μορφή τέχνης έχει σχέση με την ηθική. Αυτό εννοούσε ο Ο’ Νήλ ‘όταν έλεγε πως το θεατρικό έργο που δεν ασχολείται με την σχέση του ανθρώπου με το θείο δεν έχει αξία.”

Κραυγές και ψίθυροι, 1972

Περίεργες συμπτώσεις:Ο Bergman πέθανε 89 ετών ήσυχος ένα βράδυ στον ύπνο του. Ήταν καλοκαιράκι, 30 Ιουλίου του 2007. Την ίδια ακριβώς μέρα πέθανε κι ο Michelangelo Antonioni! Eπίσης ο Bergman έτρεφε μια ιδιαίτερη εκτίμηση για τον Tarkovsky όπως ίσχυε και το αντίθετο βέβαια, καθώς ο τελευταίος είχε εκτενώς χρησιμοποιήσει ηθοποιούς του πρώτου. Κάποια στιγμή δήλωσε για τον μεγάλο ρώσσο κινηματογραφιστή..“Όταν η ταινία δεν είναι ένα ντοκουμέντο, είναι όνειρο. Γι 'αυτό ο Ταρκόφσκι είναι ο μεγαλύτερος από όλους. Αυτός κινείται με τόση φυσικότητα στο δωμάτιο των ονείρων… Δεν χρειάζεται να μας εξηγήσει. Τι θα πρέπει να εξηγήσει ούτως ή άλλως; Είναι ένας θεατής, ένα ικανό ελάφι”....“‘Ο κινηματογράφος ως όνειρο, ως μουσική ταινία. Καμιά τέχνη δεν περνάει στην συνείδησή μας με τον τρόπο που το κάνει μια ταινία, και στοχεύει κατευθείαν στα συναισθήματά μας, βαθιά μέσα στα σκοτεινά δωμάτια της ψυχής μας.”

ingmar 7 

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...