Δευτέρα 6 Αυγούστου 2012

Τί είναι τα ελεύθερα σχολεία Waldorf; Μια εκπληκτική πρόταση Ολιστικής Παιδείας σε 60 χώρες!

Waldorfschule

                                                                         Το σχολείο Waldorf στο Aachen

Λέμε και λέμε συνέχεια για την κρίση στην Παιδεία και τον Πολιτισμό και πως η ανασύστασή τους είναι απαραίτητη για να ξεφύγουμε από την γενική μας κατάντια και τα δεινά που μας οδήγησαν μέχρι εδώ. Συχνά οι συζητήσεις είναι θεωρητικές ή άχρηστα ευχολόγια. Η συγκεκριμένη ανάρτηση είναι το ακριβώς αντίθετο. Μιλάει για μια συγκεκριμένη πρόταση Παιδείας, εντελώς διαφορετική από ότι έχετε ακούσει ή δεί μέχρι σήμερα. Πρόκειται για μια ολιστική παιδεία, κι όχι απλή πληροφοριακή εκπαίδευση, που αλλάζει όλο το πλαίσιο αναφοράς, που ξεφεύγει εντελώς από την στεγνή, καταναγκαστική παιδεία και πρωτοπορεί καθώς κάπως έτσι θα διαμορφωθούν τα σχολεία του 3.000.. 
Τα σχολεία Waldorf, πιστά στην παιδαγωγική μέθοδο του ανθρωποσοφιστή Rudolf Steiner έχουν ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, δείχνουν σεβασμό στην ψυχολογική ιδιομορφία κάθε ηλικίας, έμφαση στην τέχνη και την δημιουργικότητα, αρνούνται εντελώς την ιεραρχία και τις διακρίσεις, τις εξετάσεις, δεν έχουν διευθυντή, δεν είναι κερδοσκοπικά, ωθούν την συμμετοχή των παιδιών σε κοινωνικές εκδηλώσεις και γιορτές, σε περιβαλλοντικές δράσεις, σε χρήσιμες εργασίες και διασκέδαση στην φύση, σε γεωργικές εργασίες, σε φιλία με τα ζώα, οι δε γονείς δεν “παρκάρουν” τα παιδιά τους στα σχολεία αλλά συμμετέχουν στην διαδικασία μάθησης και στην ομαδική εργασία της κοινότητας. Σήμερα υπάρχουν 1027 σχολεία Waldorf σε 60 χώρες και πιστέψτε με αυτά που θα διαβάσετε παρακάτω θα σας εκπλήξουν! Η σύγκριση με το δικό μας απηρχαιωμένο εκπαιδευτικό σύστημα είναι η νύχτα με την μέρα στην κυριολεξία..

Η μαρτυρία πάρθηκε από το blog kosmos.. Θεωρώ, ειλικρινά, πως τέτοια παραδείγματα μπορούν να αναζωογονήσουν την σκέψη μας και να μας δώσουν τα πρότυπα που χρειαζόμαστε για τις αναγκαίες αλλαγές στην Παιδεία που δεν μπορούν και δεν ωφελεί να είναι απλώς διαχειριστικού και οικονομικού χαρακτήρα.. Κι επειδή το θέμα αυτό είναι πολύ σημαντικό, θα επανέλθω και στα δύο επόμενα posts. Θα εξετάσουμε την ιδιαίτερη λογική ακολουθία και λειτουργικότητα, την φιλοσοφία της αρχιτεκτονικής των σχολείων Waldorf, την σχέση τους με την ανθρωποσοφία του Steiner κι ύστερα θα δούμε τις προσπάθειες και την πιθανότητα να φτιαχτεί στην Ελλάδα ένα τέτοιο πρωτοποριακό σχολείο..

aachen1

                                                               Το σχολείο Waldorf στο Aachen

“Όταν ανάβλυσε η επιθυμία να γράψω για τη ζωή του Rudolf Steiner, το μέτραγα για κάτι απλό. Μόλις ξεκίνησα, μόνο τότε, συνειδητοποίησα ότι ήταν πολύ πιο δύσκολο από όσο φαινόταν. Πώς να χωρέσει η δράση ενός πολυδιάστατου κι ελεύθερου πνεύματος σε λίγες μόνο γραμμές; Όσο περισσότερο ανίχνευα τη ζωή και το έργο του τόσο διαπίστωνα ότι ήταν αδύνατον να συμπυκνωθεί κάποιο ψήγμα έστω της σοφίας του μέσα σε ένα μικρό κείμενο. Ακόμη πιο δύσκολο είναι να μεταφερθεί γραπτά, ο παλμός που διαπερνάει ακόμη και σήμερα κάθε μία από τις δραστηριότητες που θεμελίωσε.

rudy Με τον καιρό κατέληξα ότι το μόνο εφικτό είναι να καταθέσω την προσωπική μου εμπειρία. Να ξεφύγω από τα στεγνά ιστορικά στοιχεία ενός βιογραφικού, από τον ύφαλο να φωτιστούν όλες οι πτυχές της ζωής του και από το άλυτο πρόβλημα να ιχνογραφήσω μια αντικειμενική εικόνα. Όλα όσα θα μεταφέρω είναι υποκειμενικά και περιέχουν τον ενθουσιασμό ενός άνθρωπου που αντικρίζει την άδηλη προσφορά για το κοινό καλό, την αισιοδοξία ότι η ουτοπία της παγκόσμιας ευτυχίας δεν είναι ουτοπία αλλά τόπος που μπορεί να υπάρξει σε τούτη τη γη.
Χριστούγεννα του 2001 ήμουν φιλοξενούμενος στο Aachen, πρωτεύουσα του Καρλομάγνου, πολύ κοντά στα σύνορα Γαλλίας, Γερμανίας, Βελγίου, Ολλανδίας. Χρόνια τώρα, οι φίλοι που μας φιλοξενούσαν, μιλούσαν περήφανα για το σχολείο που μαζί με άλλους γονείς είχαν ιδρύσει. Ποτέ δεν είχα δώσει ιδιαίτερη σημασία. Αυτή την φορά όμως δεν μπόρεσα να αποφύγω μια επίσκεψη στους χώρους του άδειου λόγω των εορτών σχολείου.

Κοίταζα από το παράθυρο του αυτοκινήτου το παγωμένο πάρκο που διασχίζαμε. Σκεφτόμουν πόσο βαριόμουν την επίσκεψη ετούτη σ΄ ένα άδειο σχολείο. Θα προτιμούσα ένα ζεστό καφέ στην πλατεία, να κοιτώ τους περαστικούς, μια μπύρα κοντά στον καθεδρικό ναό, ή έστω να χαζεύω τις χριστουγεννιάτικες βιτρίνες με τα χιλιάδες λιμπιστά μπιχλιμπίδια. 

aachen ktirio Δεν πρόλαβα να γίνω αγενής και να γκρινιάξω, το αυτοκίνητο φρέναρε, παρκάραμε κι οι πόρτες άνοιξαν μπάζοντας παγωμένο αγιάζι. Φτάσαμε. Ήμασταν δίπλα στο πάρκο. Φόρεσα γάντια, σκούφο και βγήκα.
Εντυπωσιακό! Το προαύλιο δεν έχει κάγκελα, φυσική του προέκταση ήταν το πάρκο. Καθώς βαδίζαμε συναντούσαμε διάφορες κατασκευές. Ένα πλινθόκτιστο φούρνο, ένα πλακόστρωτο με αμφιθεατρική πεζούλα, ένα παχνί με πρόβατα, ένα μπαξέ με καλλιέργειες και άλλα. Μου εξηγήσανε ότι οι τελειόφοιτοι αν θέλουν μπορούν να αποφασίσουν την κατασκευή ενός έργου που θα μείνει στο σχολείο. Όλα τα έργα αυτά, ομαδικές εργασίες που έχουν αποφασιστεί σχεδιαστεί και κατασκευαστεί από τους ίδιους τους μαθητές, στέκουν στο προαύλιο και εξυπηρετούν διάφορες δραστηριότητες.

fidi

      Κατασκευή πεζουλιού σε σχήμα φιδιού

provata

Η καλλιέργεια του μπαξέ είναι μέρος του σχολικού προγράμματος. Απόρησα. Είναι τεχνικό το σχολείο αυτό; Η απάντηση ήταν καθαρή: Όχι δεν είναι τεχνικό σχολείο, ούτε σχολείο εργασίας. 
Είναι σχολείο με παιδαγωγική πρακτική που σύστησε ο Rudolf Steiner στο σχολείο που ο κύριος μέτοχος της καπνοβιομηχανίας Waldorf Astoria, Δρ. Μόλτ ίδρυσε για τους εργαζόμενους του εργοστασίου, της Στουτγάρδης το 1918. Όλους του εργαζόμενους και τους εργάτες και τους διευθυντές!  Τα πρόβατα εντάχθηκαν κι αυτά στις σχολικές δραστηριότητες. Η πρώτες τάξεις τα ταΐζουν, σε μεγαλύτερες τάξεις φροντίζουν για την καθαριότητα και την υγιεινή τους. Κάποια τάξη τα κουρεύει, σε μεγαλύτερη τάξη μαθαίνουν να χρωματίζουν και να γνέθουν το μαλλί. Κάθε τελειόφοιτος έχει σπίτι του ένα κομμάτι υφαντό που το έχει γνέσει, χρωματίσει, υφάνει ο ίδιος.

Φτάσαμε στο κεντρικό κτήριο. Ιδιόρρυθμη αρχιτεκτονική χωρίς ορθές γωνίες, αρχικά δεν ενθουσιάστηκα. Μπαίνοντας μου εξήγησαν πως η αρχιτεκτονική αυτή ήταν πρόταση του Rudolf Steiner. Ονομάζεται οργανική αρχιτεκτονική και αντιμετωπίζει το κτίριο σαν έναν οργανισμό που αλληλεπιδρά με το περιβάλλον και τους ανθρώπους. Φροντίζει π.χ να έχουν όλες οι αίθουσες φυσικό φωτισμό που επαρκεί για το μάθημα.

strofi aachen

  Στο εσωτερικό οι τοίχοι είναι βαμμένοι με λαζούρες και η διαφάνεια του χρώματος δίνει την αίσθηση του μη συγκεκριμένου. Ο διάδρομος είναι πολύπλοκος σαν λαβύρινθος. Ένιωθα χαμένος καθώς είχα συνηθίσει στους ευθείς διαδρόμους με τις πόρτες δεξιά και αριστερά. Μου εξηγήσανε ότι γρήγορα ο μαθητής εξοικειώνεται. Σκέφτηκα ότι ίσως έτσι δέχεται το μήνυμα ότι η ζωή είναι μια εξερεύνηση με την οποία αποκτά την εσωτερική βεβαιότητα ότι θα εξοικειωθεί.

                           esoteriko aachen                                                                        Εσωτερικοί χώροι του σχολείου του Aachen

Στον χώρο υπήρχανε μόνο φυσικά υλικά. Ακόμη και τα χρώματα, μου εξήγησαν, είναι από ανόργανα υλικά και φυτικά σκευάσματα. Δεν χρησιμοποιείται πουθενά πλαστικό. Συμπέρανα ότι στόχος του σχολείου είναι τα παιδιά να αποκτούν κάποιου είδους οικολογική συνείδηση. Φαντάστηκα ότι είναι ένα είδος σχολείου που έχει υποστηριχτεί από τους πράσινους-εναλλακτικούς. Αργότερα, μελετώντας τις παιδαγωγικές αρχές που έθεσε ο Steiner για τα ελεύθερα σχολεία Waldorf θα διαπίστωνα ότι κατ' ουσία η εκπαίδευση αυτή έφτανε πολύ βαθύτερα από όσο μπορούσα να φανταστώ.

                  waldorf_school_aarhus_shl030609_4

Κάποια στιγμή φτάσαμε στην πόρτα της πρώτης τάξης. Ρώτησα, πως είναι δυνατόν σε ένα σχολείο να είναι οι τάξεις, όλων των βαθμίδων στον ίδιο χώρο. Η απάντηση ήταν απλή και αποστομωτική.

Στο σχολείο αυτό δεν υποθάλπεται κανενός είδους διάκριση, ούτε για λόγους ηλικίας ή φύλου, ούτε για λόγους χρώματος, θρησκείας ή εθνικότητας αλλά ούτε και για λόγους επιδόσεων ή ικανοτήτων. Τα πιο ικανά παιδιά αναλαμβάνουν μεγαλύτερες ευθύνες. Την πρώτη μέρα του σχολείου, τα μεγαλύτερα υποδέχονται τα μικρά και κρατώντας τα από το χέρι τα ξεναγούν σε όλους τους χώρους και εξηγούν τη λειτουργία του. Όλη τη χρονιά οι μεγάλοι μαθητές έχουν κάποια ευθύνη για τους μικρότερους.

        rapsimo         waldorf (1)

Μπήκαμε στην τάξη. Το θέαμα ήταν εκπληκτικό. Ούτε στα καλύτερά μου όνειρα δεν μπορούσα να φανταστώ μια τέτοια τάξη. Δεν ήταν μόνο το φως και τα χρώματα, αλλά και η μυρουδιά, η αίσθηση του χώρου. Στον πίνακα υπήρχε ζωγραφισμένη με χρωματιστές κιμωλίες μια πολύ όμορφη χριστουγεννιάτικη ζωγραφιά από τον δάσκαλο για τους μαθητές. 
classroom-of-the-1-class 

Λίγο πιο δίπλα σε ένα τραπέζι όμορφα στολισμένο, μια σύνθεση με ξύλα φρούτα λουλούδια και φυτά εποχής. Ο δάσκαλος μου είπανε, περιμένει τα παιδιά στην πόρτα και τα καλημερίζει ένα ένα με την έναρξη της σχολικής μέρας.
Η τάξη ευωδίαζε από την μυρωδιά των φυσικών υλικών από τα οποία ήταν κατασκευασμένη. Ξύλινα θρανία κερωμένα με κερί μέλισσας. Πάτωμα από πλακάκια λινελαίου, τοίχοι με λαζούρες με βάση το κερί της μέλισσας. Κυρίαρχο χρώμα το ροζ. Κάνει τα μικρά να νιώθουν ασφάλεια και θαλπωρή.

girl cookiesΚαθώς οι τάξεις μεγαλώνουν το χρώμα τους ψυχραίνει μια και η παιδική ψυχή, καθώς εξελίσσεται, χρειάζεται διαφορετική χρωματική επιρροή για να συντονιστεί με τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες της ηλικίας. Μπαίνοντας στις υπόλοιπες τάξεις διαδοχικών βαθμίδων, αυτά που μου φαινόταν ιδιόρρυθμα και "οικολογικό-πολυτελή" μεταμορφώθηκαν σε αυτονόητα. Αυτό που έβλεπα μπροστά μου δεν ήταν η αντιστοιχία της οικονομικής διαφοράς Γερμανίας, Ελλάδας καθρεφτισμένη στην υλική υποδομή της εκπαίδευσης. Ήταν κάτι άλλο που ξεπέρναγε το υλικό, όμως το διαμόρφωνε μέσα από μια τελείως διαφορετική προσέγγιση της εκπαίδευσης.

 

Ένα κοριτσάκι φτιάχνει Χριστουγεννιάτικα ζαχαροκούλουρα στο νηπιαγωγείο Rudolf Steiner Waldorfschule στις 11 Δεκεμβρίου 2009 στο Βερολίνο. 

Η διαπίστωση ότι υπάρχει ένα τέτοιο σχολείο βούρκωσε τα μάτια μου. Συνειδητοποίησα ότι σε τέτοιο περιβάλλον έχουν δικαίωμα να βρίσκονται όλα τα παιδιά του κόσμου. Ένιωθα ότι θα ήθελα πολύ να διδάξω σε αυτό το σχολείο κι αν ήμουν μαθητής εδώ τα παιδικά μου χρόνια θα ήταν πιο ευτυχισμένα, θα είχαν τη δύναμη να με στηρίζουν ακόμη.                                                                        

Waldorfschule-KlassenraumΣυνεχίσαμε την ξενάγηση φτάνοντας στις αίθουσες των καλλιτεχνικών μαθημάτων. Καινούρια αποκάλυψη. Είδαμε με τα μάτια μας το βάρος της εκπαιδευτικής δραστηριότητας στα καλλιτεχνικά. Η καλλιτεχνική φύση υπάρχει σε κάθε άνθρωπο. Είναι γνωστό ότι οι τέχνες ωθούν την εκδήλωση πολλών παράπλευρων πτυχών της ανθρώπινης οντότητας. Μάρτυρες βουβοί αυτής της πραγματικότητας στέκονται τα έργα των μαθητών στις αίθουσες των καλλιτεχνικών. Έργα ζωγραφικά, γλυπτά σε ξύλο, πηλό ή άλλα υλικά αποδεικνύουν ότι οι μαθητές στο σχολείο αυτό εργάζονται σοβαρά και με έμπνευση.
Θυμήθηκα τα έργα που διακοσμούν τους διαδρόμους του σχολείου και στέκονται ζωντανά παραδείγματα μιας συλλογικής εξέλιξης της καλλιέργειας των μαθητών. Μας εξηγήσανε ότι από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, το κίνητρο για μάθηση και η θέληση ενδυναμώνονται μέσω της τέχνης. Οι μαθητές βιώνουν την αριθμητική χτυπώντας τα πόδια τους στη γη σε ομαδικά παιδικά παιχνίδια που έχουν βάση τους ρυθμούς. Μετράνε τα βήματά τους πάνω στον ίαμβο, τον ανάπαιστο κ.λπ. Ο ρυθμός του ποιητικού λόγου γίνεται πράξη αριθμητική. Η προπαίδεια έχει ήδη αναπτυχθεί μέσα τους πριν ακόμη γίνει διδασκαλία στον πίνακα. Θυμήθηκα πόσο πολύ είχα ταλαιπωρηθεί για να μάθω απέξω δίχως πραγματικό αντέρεισμα την στείρα προπαίδεια.
Με αυτό τον τρόπο, μου εξήγησαν, το "τελετουργικό" βάδισμα, η τέχνη και η επιστήμη ξαναβρίσκουν μέσα στην παιδική ψυχή την πρωταρχική ενότητα. Η ανθρωπότητα στην αυγή του πολιτισμού δε διαχώριζε τέχνη, θρησκεία και επιστήμη. Η παγκόσμια ανθρώπινη μνήμη γίνεται το θεμέλιο, η διαδρομή που ο μαθητής ξαναδιανύει για να προσεγγίσει με σεβασμό και λατρεία τη γνώση.
Φτάσαμε στο αμφιθέατρο της φυσικής. Το πρόγραμμα του σχολείου είναι διαμορφωμένο έτσι, ώστε η φυσική να διδάσκεται εδώ. Τα φαινόμενα επιδεικνύονται απαραίτητα με πειράματα στα παιδιά. Οι φυσικές επιστήμες ξεκίνησαν από την παρατήρηση και το πείραμα. Είναι πολύ στραβό να διδάσκεται η φυσική και η χημεία δίχως το πείραμα. Έτσι αποκόπτεται η νοητική λειτουργία από τη φύση, με αποτέλεσμα η λογική να παίρνει την εξουσία της νόησης και οδηγεί σε θεωρίες που γεννιούνται ξεκομμένες από τα φαινόμενα.                                                          

Ανοίγοντας μια μια τις αίθουσες φτάσαμε στην αίθουσα της ευρυθμίας. Ήταν κάτι σαν αίθουσα μπαλέτου.

Η ευρυθμία, μας εξήγησαν, είναι η τέχνη του ορατού λόγου και της ορατής μουσικής. Οι ήχοι της αλφάβητου, οι φθόγγοι της μουσικής μπορούν να αναπαρασταθούν με αντίστοιχες κινήσεις. Κάθε γράμμα κάθε ήχος έχει μια αξία που είναι ψυχικά και πνευματικά αντιληπτή. Αυτή την σημασία μπορεί το ανθρώπινο σώμα να την εκφράσει και κινητικά.
Στάσεις και κινήσεις του σώματος εξωτερικεύουν με οπτικό τρόπο τις αξίες αυτές. Τέτοια κινητική δραστηριότητα μπορεί να εκφραστεί καλλιτεχνικά με μια τέχνη θα μπορούσε να πει κανείς ότι μοιάζει με χοροθέατρο. Μπορεί επίσης να λειτουργήσει θεραπευτικά, να βελτιώσει την συγκέντρωση, τη θέληση, την ισορροπία, την προσοχή, τον λόγο και άλλα.
Χρησιμοποιείται εκπαιδευτικά, καθότι αναπτύσσει ποιότητες εσωτερικές που εναρμονίζουν τα πνευματικά, ψυχικά και υλικά συστατικά στοιχεία του ανθρώπου, με αποτέλεσμα την ωφέλεια στην εκπαιδευτική δράση.
Φτάσαμε στην πόρτα του εργαστηριού τεχνολογίας. Μπαίνοντας μέσα αντικρίσαμε και πάλι ένα θέαμα αναπάντεχο. Βαρέλια με χαρτοπολτό, χαρτιά κρεμασμένα για στέγνωμα από ανακύκλωση που είχαν κάνει οι μαθητές. Βάζα με χρώματα από ορυκτά και φυσικά υλικά συλλεγμένα και επεξεργασμένα από τους μαθητές. Αργαλειοί με υφαντά που ύφαιναν οι μαθητές. Λεκάνες χρωματισμού του μαλλιού που γνεθόταν από τους μαθητές. Σφυριά και αμόνια για σφυρηλάτηση χαλκού και άλλων μετάλλων. Καμίνι κεραμικής. Όλες αυτές και άλλες τεχνικές δραστηριότητες είναι ο θεμέλιος λίθος της τεχνολογίας. Η μηχανική και η χημεία στηρίζονται σε αυτά. Είναι θεμελιώδες ο μαθητής να καταπιαστεί πρακτικά με τέτοια ζητήματα, γιατί τότε οποιοδήποτε τεχνικό πρόβλημα όσο σύνθετο κι αν φαίνεται βρίσκει ένα ήδη απαντημένο αντίκρισμα μέσα του. Όλη η ιστορική-τεχνολογική γνώση του ανθρώπου γίνεται κτήμα του μαθητή έμπρακτα, με τα χέρια και τον νου, όχι μόνο με τα μάτια από κάποιο ντοκιμαντέρ ή μια εγκυκλοπαίδεια. Επιπλέον, τα υλικά που προκύπτουν από τέτοιες τεχνολογικές δραστηριότητες, περιέχουν υψηλή αισθητική ποιότητα, προάγουν οικολογική και περιβαλλοντική συνείδηση.

fitemata     
 Προχωρώντας στους διαδρόμους του σχολείου η αρχιτεκτονική του, οι χρωματισμοί του η διακόσμηση και αισθητική του είχαν αρχίσει να μου αποκαλύπτουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα που η φιλοσοφία του είχε πολύ μεγαλύτερο βάθος από έναν απλό οικολογικό προσανατολισμό.

tavania aachen

                                                                                        Ανοίγματα στην σκάλα

Φτάσαμε στο κυλικείο. Ξανά μια αποκάλυψη να επισημάνει το αυτονόητο, θαμμένο στην συνήθεια που μουδιάζει συχνά κάθε δημιουργική μας δραστηριότητα. Το κυλικείο και τα προϊόντα που προσφέρει είναι δραστηριότητα γονέων. Σχολική επιτροπή από γονείς ετοιμάζει τα προϊόντα του κυλικείου. Όλα τα τρόφιμα και οι λιχουδιές είναι σπιτικά. Διαδοχικά γονείς ετοιμάζουν τα σνακ και τα κολατσιά. Απουσιάζουν τροφές ανθυγιεινές, αμφίβολης διατροφικής αξίας. Προτιμούνται τα βιολογικά προϊόντα, το αλεύρι ολικής αλέσεως, το μέλι αντί της ζάχαρης κ.λπ.

Children Prepare Christmas Cookies mPKBHRZAOU0l

  Τότε μου αποκάλυψαν ότι όλες σχεδόν οι εργασίες συντήρησης γίνονται από τους ίδιους τους γονείς. Το καθάρισμα, εργασίες επέκτασης, χτισίματα, ξυλουργικές επεμβάσεις και πολλά άλλα γίνονται από τους ίδιους τους γονείς. Η ίδια η διοίκηση του σχολείου γίνεται από τους γονείς και τους δασκάλους! Δεν υπάρχει διευθυντής με την έννοια που γνωρίζουμε από τα άλλα σχολεία, αλλά το σχολείο διοικείται από επιτροπή γονέων, δασκάλων και καθηγητών που παίρνει τις αποφάσεις ομόφωνα!

goneis  Γονείς κάνουν τις οικοδομικές δουλειές.. Άραγε ποιοί ‘Έλληνες γονείς θα έκαναν κάτι παρόμοιο, αντί να “παρκάρουν” τα παιδιά τους αμέριμνα σε αγνώστους;

Αναρωτήθηκα για την οικονομική διαχείριση του σχολείου. Μου εξήγησαν ότι τα ελεύθερα σχολεία Waldorf είναι αυτοχρηματοδοτούμενα, αυτόνομα, ελεύθερα σχολεία. Βέβαια το εκπαιδευτικό αυτό σύστημα έχει κρατική αποδοχή από το γερμανικό κράτος και λαμβάνει κρατική επιχορήγηση, όπως κάθε άλλο σχολείο της Γερμανίας. Οι επιπλέον δραστηριότητες που δεν καλύπτονται από το γερμανικό δημόσιο γίνονται με οικονομική ευθύνη του συλλόγου γονέων και καθηγητών που διοικεί το σχολείο.

grundsteinchor                            Και μετά το σκάψιμο ακολουθούν τα τραγούδια της χορωδίας των γονέων!

Στο συγκεκριμένο σχολείο κάθε μαθητής πληρώνει δίδακτρα για τις ανάγκες του σχολείου αποκλειστικά. Κανένας δε βγάζει κέρδος! Το σχολείο είναι ελεύθερο και δεν ανήκει σε κανένα ιδιώτη επιχειρηματία! Το εκπληκτικό δε είναι ότι κανένας μαθητής δεν αποκλείεται από το σχολείο αυτό για οικονομικούς λόγους. Αν κάποιος μαθητής επιθυμεί το σχολείο αυτό, και δεν μπορεί αποδεδειγμένα να καλύψει τα δίδακτρά του, όλη η σχολική κοινότητα αναλαμβάνει το χρέος του. Ουσιαστικά κάθε μαθητής πληρώνει δίδακτρα, αλλά ανάλογα με τις δυνατότητές του. Μια σχολική επιτροπή αναλαμβάνει να εξετάζει κάθε περίπτωση χωριστά. Όλες αυτές οι πληροφορίες μου γέννησαν πλήθος ερωτηματικά, αλλά φαίνεται πως οι υπεύθυνοι των σχολείων (για παράδειγμσ το σχολείο Waldorf στο Σάλτσμπουργκ), έχουν βρει τους τρόπους για να καθορίζουν τα μηνιαία δίδακτρα κάθε παιδιού.Κάθε σχολείο -όπως είναι φυσικό- δημιουργεί τις δικές του μεθόδους για τέτοια ζητήματα.

   lysistrata  11-11-11n426-Klasse12-Lysistrata-FR

Στο σχολείο Rudolf Steiner στο Harmburg τα παιδιά παίζουν Ελληνική Λυσιστράτη! Η εικόνα είναι από περσινή παράσταση. Τα Ελληνόπουλα έχουν παίξει ποτέ στα σχολεία τους Λυσιστράτη;

Αναρωτήθηκα, αν θα μπορούσε να στέκει ένα τέτοιο σχολείο σε οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου, εκτός από την κεντρική και βόρεια Ευρώπη. Ειδικά αν θα μπορούσε να υπάρξει στην Ελλάδα με δεδομένο το ελληνικό ταμπεραμέντο. Μου εξήγησαν, τέτοια σχολεία υπάρχουν παντού σε όλον τον κόσμο και προσαρμόζονται με τις τοπικές ιδιαιτερότητες. Κανένα ελεύθερο σχολείο Waldorf, δεν είναι ίδιο με κάποιο άλλο. Το κάθε ένα έχει τον χαρακτήρα του την αισθητική του, το ύφος του γενικότερα.
Ο τίτλος τους "ελεύθερα σχολεία" δεν είναι καθόλου τυχαίος, αλλά προκύπτει από τον γενικό εκπαιδευτικό στόχο να δημιουργήσουν ελεύθερους ανθρώπους χρήσιμους για την κοινωνία και τον εαυτό τους.Όπως τα όρια του προαύλιου δεν είναι συγκεκριμένα, έτσι και η δραστηριότητα του σχολείου δεν περιορίζεται στο σχολικό περιβάλλον, αλλά συνυφαίνεται με όλη την τοπική κοινωνία.

giorti

Οι γιορτές, στις οποίες δίνεται ιδιαίτερη σημασία, προσδιορίζουν τον ρυθμό του έτους. Δεν είναι σχολικές με τη συνηθισμένη έννοια, αλλά είναι γιορτές, με δραστηριότητες ανοιχτές για όλους τους ανθρώπους της τοπικής κοινωνίας. Το σχολείο εισπνέει και εκπνέει προς την κοινωνία.
Όσο περισσότερα μου λέγανε τόσο πιο πολύ βυθιζόμουν στις σκέψεις μου και χανόμουν από το περιβάλλον. Όλες αυτές οι πληροφορίες ήταν πάρα πολλές και πυκνές για να τις συλλάβω μονομιάς. Έφυγα από το Aachen κουβαλώντας μέσα μου τον σπόρο αυτής της αποκάλυψης. Τέτοια σχολεία Waldorf όλων των βαθμίδων ιδρύονται από γονείς σε όλον τον κόσμο. Οι δυσκολίες είναι μεγάλες, αναμφισβήτητα, αλλά η θέλησή των ανθρώπων έχει ιδρύσει ελεύθερα σχολεία από το Νεπάλ ως την Ρωσία, από την Αίγυπτο μέχρι την Εσθονία, από την Γαλλία μέχρι την Αυστραλία και την Αμερική. Όλοι αυτοί τα κατάφεραν! Τα σχολεία αυτά στον κόσμο μετράνε ίσως χιλιάδες, εμείς γιατί όχι;

"Ο υψηλότερος μας μόχθος είναι να αναπτύξουμε ελεύθερες ανθρώπινες υπάρξεις που να είναι αφεαυτού ικανές να δώσουν έναν προσανατολισμό, να διδάξουν ένα σκοπό στις ζωές τους" - Rudolf Steiner

Rudolf-Steiner-Quotes-1

Αυτή ίσως να είναι η πιο περιεκτική φράση που περιγράφει τον στόχο των σχολείων Waldorf που ίδρυσε ο Rudolf Steiner και στηρίζονται στη βαθιά κατανόηση του ανθρώπου μέσα από την ανθρωποσοφία. Ξετυλίγοντας τον μίτο για να γνωρίσει κανείς τις φιλοσοφικές και εκπαιδευτικές απαρχές των σχολείων αυτών βρίσκεται μπροστά στην αίθουσα των θησαυρών της ανθρώπινης γνώσης. Πρόταση βαθιάς κατανόησης της ζωής η ανθρωποσοφία θέτει ερευνητικά ζητήματα για την κοινωνία, την ιατρική, την γεωργία, την τέχνη, την επιστήμη, την εκπαίδευση. Είμαι βέβαιος πως οι απαντήσεις που βρίσκει ο αναζητητής της αλήθειας στην προσέγγιση αυτή δίνουν λύσεις για τα δεινά της ανθρωπότητας, για τον προορισμό της και προτείνουν μια εφικτή αντανάκλαση της "ουτοπίας" της κατανόησης, της αγάπης, της ειρήνης και της ελευθερίας.
Σχολείο Waldorf στην Ελλάδα ακόμη δεν υπάρχει, μα μου φαίνεται πως αξίζει ο κόπος να στηθεί, ειδικά τώρα που ο διάλογος για την παιδεία μπορεί να είναι γόνιμος, για να γεννήσει την αυριανή Ελλάδα, που ξανά αγκαλιάζει δημιουργικά τα προγονικά της αρχέτυπα κι εκπέμπει το μήνυμα της ειρήνης, της αγάπης και της αδελφοσύνης στον κόσμο. Της Ελλάδας που -πιστή στις πνευματικές της αρχές- τους ξαναδίνει την ξεχασμένη τους αξία.”

Αναδημοσίευση από: http://www.e-zine.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=47

                                  

Βιβλιογραφία
Steiner, R., Philosophie der Freicheit, Dornach, Scheiz: Rudolf Steiner Verlag
Steiner, R., Eurythmie als sichtbare Sprache, bibliographie nr GA 279. Dornach, Scheiz: Rudolf Steiner Verlag, 1968.
Στάινερ, Ρ., Η αγωγή του παιδιού σύμφωνα με την επιστήμη του πνεύματος, Αθήνα: Ανθρωποσοφία, 1991.
Σχετικοί σύνδεσμοι
Δικτυακές τοποθεσίες για την εκπαίδευση Waldorf, αντιρρήσεις και διάλογοι:
The Rudolf Steiner Archive
Henry Barnes on Waldorf Education
New Myths About Rudolf Steiner by Peter Normann Waage
Anthroposophy and Ecofascism by Peter Staudenmaier
http://www.freunde-waldorf.de/
http://skepdic.com/steiner.html
Σύνδεσμοι σε σχολικούς δικτυακούς τόπους:
http://www.waldorfschule-aachen.de
http://www.steinerschule.ch/oberstufe/basel/unterrichtsangebot.html
http://www.eurythmie-muenchen.de/
http://www.waldorfschule.de
http://www.emersonwaldorf.org/
http://www.corvalliswaldorfschool.org/index.htm
http://www.waldorf-elmshorn.de
http://www.waldorf-salzburg.info
http://www.nant-y-cwm.co.uk/school.html
http://www.emil-molt-schule.de
Λ. Κ.

Τρίτη 31 Ιουλίου 2012

Το Fluxus έκλεισε τα 50 και συνεχίζει! Η Ευρώπη τιμά το μακροβιότερο ρεύμα της..

  beuys lipos charlotte2

                                                                                                                                                     Της Βασιλίκας Σαριλάκη

Βυθισμένη στην λάσπη της κρίσης, φέτος το καλοκαίρι η Ευρώπη αναπολεί και γιορτάζει τα 50χρονα του Fluxus με διάφορες εκθέσεις..Τι είναι το Fluxus; Ο παράδεισος των πιο κουφών performances. Το πνεύμα του ζει ακόμα αλλά δρα με σιγαστήρα... Ήταν ένας διεθνής θίασος που πάτησε γερά στην τρέλα του. Έδωσε μια κλωτσιά αντιτέχνης στον δεξιό μακαρθισμό και την βιομηχανοποίηση του '60. Η γερή μύτη του George Maciunas μύρισε το κλίμα και συντόνισε τους πιο πρωτοποριακούς καλλιτέχνες Ευρώπης κι  Αμερικής.

010077                                                                                     Fluxus Wiesbaden, 1962

Τα αντικοντσέρτα του Fluxus, με σπασίματα πιάνων και βιολιών, άφησαν εποχή. Ο Paik έφτασε να παίξει ένα κομμάτι «με σκληρό πέος στο πιάνο». Τον συνέλαβαν αλλά δεν πτοήθηκε... Το τείχος του Βερολίνου χτίστηκε ξανά με ψωμί και μαρμελάδα. Και το λίπος στην καρέκλα του Beuys έγινε το έμβλημα μιας εποχής. Οι σημερινοί παππούδες συνεχίζουν..Ναι συνεχίζουν! Γιατί το Fluxus δεν σταματά ποτέ! Είναι το μακροβιότερο ρεύμα της τέχνης του 20ού αιώνα που συνεχίζει και στον 21ο ακάθεκτο!

fluxus expo           Eric Andersen, Philip Corner, Antonio D'Avossa, Ben Patterson. Exposition"Fluxus. Una rivoluzione creativa 1962 - 2012". Max Museo, Chiasso.

«Λεφτά δεν υπήρχαν για να βγάλουμε, ούτε δάφνες για να δρέψουμε. Οι άλλοι καλλιτεχνικοί κύκλοι μας αγνοούσαν επιδεικτικά... Ο Τύπος δημοσίευε το πολύ πολύ καμιά κακεντρέχεια, στις κίτρινες σελίδες του, ανάμεσα στο μοσχάρι με τα πέντε πόδια και τους πριγκιπικούς γάμους» παραπονιέται ένας καλλιτέχνης του Fluxus. Κάτι δηλαδή σαν και τώρα!! Κι όμως, τελικά, το Fluxus άφησε εποχή γιατί ήταν μαγιά! Θα υπήρχε σήμερα video art χωρίς τον Vostell; Θα είχαν γίνει οι ταινίες του Andy Warhol και το χοροθέατρο της Pina Bausch; Θα είχαν εδραιωθεί οι μεγάλες εγκαταστάσεις και τα happenings; Ποιος ξεκίνησε να ταχυδρομεί έργα και ποιος φρόντισε να μην καταντήσει η εννοιακή τέχνη εγκεφαλικό τερατούργημα;

vostelleft

Wolf Vostell (1932-1998)… Η τέχνη ανήκει στον δρόμο. Από τα πιο άξια και ταλαντούχα άτομα του Fluxus o Vostell, κατεξοχήν πολιτικός καλλιτέχνης και πρωτοπόρος της σημερινής videoart, σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών στο Βούπερταλ. Μετά από μεγάλες περιπλανήσεις σε διάφορες χώρες, το 1954 αποφάσισε να κάνει τα λεγόμενα «décollage» σκίζοντας έντεχνα αφίσες στους δρόμους του Παρισιού..αποδομώντας την σοβαρή, ας πούμε τέχνη... Μετά πήγε στην Ecole des Beaux Arts όπου σπούδασε κι ύστερα επέστρεψε στην Ακαδημία του Ντίσελντορφ.

Το 1958 λάνσαρε την ιδέα ότι η τέχνη ανήκει στον δρόμο κι άρχισε τις δημόσιες περφόρμανς. Μαζί με τον Maciunas και τον Paik αποτέλεσαν τα πρώτα μέλη του Fluxus, που προσπάθησαν να εξισώσουν την ζωή με την τέχνη. mai 68Μέχρι σήμερα, τα γραφιστικά, τα βίντεο, οι εγκαταστάσεις και τα περιβάλλοντα του, όπως το «Fluxus-Train - το κινητό Μουσείο Vostell» (1981) αποτελούν αναφορές κοινωνικής κριτικής και σημαντικές παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο..

Πολυάριθμες εκθέσεις έχουν αφιερωθεί στον εξαίρετο αυτό καλλιτέχνη. Το 1974 έγινε η πρώτη μεγάλη αναδρομική του έκθεση στο Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris και το 1977 συμμετείχε στην Documenta στο Kassel.

Ο Vostell έχει επίσης σχεδιάσει κτίρια όπως το μουσείο στην Malpartida στη νότια Ισπανία, το οποίο ίδρυσε ο ίδιος το 1976. Έζησε και εργάστηκε κυρίως στο Παρίσι, το Βερολίνο και την Ανδαλουσία. Πέθανε το 1998.

 lacma_vostell 

Το Fluxus απέδειξε πως οι ιδέες είναι συσσωρευτές. Αν τις χειριστείς σωστά αποδεσμεύεις μεγάλη ενέργεια. Τ’ όνομά του (Fluxus = ρέον) το οφείλει στην ιδέα του Ηράκλειτου «Τα πάντα ρει». Μιλάμε λοιπόν για ένα έργο τέχνης «ρευστό», αντισυμβατικό, εφήμερο, αστείο, ευκολονόητο και καμιά φορά «πουληστερό». Στόχοι ήταν: η υπέρβαση του παραδοσιακού πίνακα, των φραγμών επικοινωνίας τέχνης και ζωής, καλλιτέχνη και θεατή. Και το τέλος στον διαχωρισμό ποίησης και μουσικής, εικόνας και γραπτού λόγου.

         coca           vostell

      O Duchamp έλεγε πως το αντικείμενο είναι ένα έργο τέχνης: εγώ λέω πως η ίδια η ζωή είναι ένα έργο τέχνης.

                                                                                                                                                                                        Wolf Vostell

Χάρις στον ιδρυτή του Fluxus G. Maciunas, έναν λιθουανό εμιγκρέ, πλήν πανέξυπνο άνθρωπο, μια ακαριαία μεταμόρφωση ξεκινάει στην τέχνη από το ΄60 και μετά. Καλλιτέχνες - ορόσημα από την Ν. Υόρκη, το Βερολίνο, το Παρίσι, το Λονδίνο, την Κοπεγχάγη, το Άμστερνταμ, την Πράγα και την Ιαπωνία ξετυλίγουν έναν οργασμό αντιτέχνης.

                maciunax             manifesto

Βλέπετε τι λέει το Μανιφέστο του Maciunas; “Να απαλλάξουμε τον κόσμο από την μπουρζουάδικη αρρώστια, από την ¨διανουμενίστικη” επαγγελματική και εμπορευματοποιημένη κουλτούρα, να απαλλάξουμε τον κόσμο από την νεκρή τέχνη,από την απομίμηση, την τεχνητή τέχνη, την αφηρημένη τέχνη, την τέχνη της αυταπάτης, την μαθηματική τέχνη…και να προωθήσουμε μια επαναστατική παλιρροϊκή ροή μιας ζώσας τέχνης, να προωθήσουμε την ζωντανή τέχνη, την αντι-τέχνη, την πραγματικότητα της μη τέχνης που θα απευθύνεται σε όλους κι όχι μόνο στους κριτικούς, τους επαγγελματίες ή τους ερασιτέχνες…Και να δημιουργήσουμε ένα ενιαίο μέτωπο πολιτικο- κοινωνικής και πολιτιστικής επαναστατικότητας.”

     FluxYearBox2      bild

       George Maciunas, Flux Year Box 2, c.1967, a box containing works by many early Fluxus artists. Right, «Fluxkit», 1964

Από το ‘63 και μετά ο Maciunas αρχίζει να δημιουργεί διάφορα πολλαπλά από αντικείμενα  των καλλιτεχνών του Fluxus και τα βάζει σε κάτι κουτιά και βαλιτσάκια όπως έκανε παλιότερα ο Duchamp..Οι πωλήσεις αρχικά είναι ανύπαρκτες. Το 1964 δεν πωλείται απολύτως τίποτα..Τί σημασία όμως έχει; Η φήμη του ρεύματος και οι καλλιτέχνες που ενδιαφέρονται να συμμετέχουν ολοένα και αυξάνονται.. Παρακάτω βλέπουμε τον Τζών Λένον και την Γιόκο Όνο που συμμετείχε ως καλλιτέχνης στο Fluxus, μπροστά από το έργο του Maciunas ο οποίος  καταγγέλλει την Αμερική για τις γενοκτονίες που έχει κάνει ανά τον κόσμο..

MaciunasGenocide                       John Lennon and Yoko Ono standing in front of Maciunas' USA Surpasses all the Genocide Records!, c.1970.

Ακολουθώντας το ντανταϊστικό «όλα είναι τέχνη» γίνεται το ΄61 στην Ν. Υόρκη το πρώτο αντικοντσέρτο με τον Αμερικανό συνθέτη John Cage. Μια μουσική με θορύβους φέρνει σ’ αμηχανία το κοινό. Ακολουθούν σπασίματα πιάνων και βιολιών.

cage Ο γλυκύτατος John Cage, που φέτος γιορτάζουμε τα 100 χρόνια απο την γέννησή του ήταν ένας μουσικός φιλόσοφος κι ένας πειραματιστής καλλιτέχνης που εμψύχωσε το Fluxus με την μουσική ιδιοφυία του αλλά και το Ζεν βουδισμό..johncage

 

’Ηδη το 1938 είχε εμπνευστεί να δημιουργήσει το λεγόμενο “προετοιμασμένο πιάνο” όπου έβαζε ανάμεσα στις χορδές διάφορα σπιτικά μικροαντικείμενα προκειμένου να αλλοιώσει τον ήχο ή να δημιουργήσει παράξενους ήχους.

 

 

Το 1951 χρησιμοποίησε διάφορα media για να δημιουργήσει ένα μουσικό έργο για 12 ραδιόφωνα και 24 περφόρμερς! Αργότερα, έκανε τα γνωστά σιωπηλά κομμάτια του που αργότερα συνδύαζε με βίντεο κλπ.. Λίγα χρόνια πιο πριν το 1947, ο Cage είχε γράψει ένα μουσικό κομμάτι με τίτλο “Μουσική για τον Marcel Duchamp”..Το 1961 είναι μια κομβική στιγμή. Ο Cage δημοσιεύει στο Λονδίνο ένα βιβλίο για την Σιωπή.. Αλλά το 1961 είναι επίσης η χρονιά, όπου αρχίζουν οι περιβόητες μουσικές δράσεις.

charlotte

                                       Charlotte Moorman and Nam June Paik Performing 26'1.499" for a Strin

Η γυμνή Moorman ερμηνεύει ένα κομμάτι γραμμένο από τον Cage χρησιμοποιώντας την πλάτη του Paik ως βιολοντσέλο. Είναι η εποχή που ο  George Brecht δίνει τα άηχα κοντσέρτα του επίσης, με το πιάνο του γεμάτο φρέσκα λουλούδια.

Την Τρίτη 5 Μαρτίου του1968 ο John Cage κι ο Marcel Duchamp έκαναν μια περφόρμανς με τίτλο "Reunion" στο θέατρο Ryerson στο Toronto του Καναδά. Στο σκάκι ήταν συνδεδεμένα πολλά καλώδια που παρήγαγαν ήχους!

cage-v-duchamp-toronto-1968-a                                                                     Photo Credits:musicworks magazine

Ο Duchamp κέρδισε αμέσως την πρώτη παρτίδα σκάκι και την δεύτερη παρτίδα που κράτησε 4 ώρες, έπαιξε η γυναίκα του Teeny μαζί με τον  Cage! Αυτό για να δούμε: 1. Την επινοητικότητα του John Cage, και 2. τον τεράστιο ρόλο που έπαιξε ο Duchamp στο Fluxus..αφού ήταν και μέντορας του πολυμήχανου Maciunas.

Τον Σεπτέμβριο του ΄62, δηλαδή ακριβώς μισόν αιώνα πρίν, ο Maciunas δημιουργεί το πρώτο φεστιβάλ Fluxus, το οποίο θα κάνει τουρνέ στην Ευρώπη με 30 μουσικο-εικαστικές δράσεις.

PianoActivities   sohm_fluxus_01

Piano Activities, by Philip Corner, as performed in Wiesbaden, 1962, by (l-r) Emmett Williams, Wolf Vostell, Nam June Paik, Dick Higgins, Benjamin Patterson and George Maciunas.

Είναι η στιγμή που ο Γάλλος Ben θα παραστήσει για 15 μέρες το ζωντανό γλυπτό στην γκαλερί One του Λονδίνου. Εκεί νηστεύει, κοιμάται και πλένεται. Μπορείς να τον χαζέψεις για 250 λίρες. Μετά την νηστεία αποφασίζει να φάει “μυστήριο”..μπροστά σε μια άδεια ανοιχτή κονσέρβα..Απόδειξη η φωτό…Επίσης δηλώνει: Η τέχνη με κάνει να πλήττω.. Ειλικρινής;

benben-vautier028 

Το ΄63 το Fluxus αποκτά το σύμβολό του. Είναι το λίπος! Στα πλαίσια μιας διάλεξης στην Κολωνία, πάνω στη σχέση κουλτούρας και γλυπτικής ο Beuys παρουσιάζει αντί ερωτήματος μια καρέκλα με στοιβαγμένο λίπος. Το λίπος - δηλώνει - είναι «ένα δομικό υλικό της ζωής, γιατί όχι και της τέχνης;» Εξάλλου λιώνοντας ανταποκρίνεται στις αναζητήσεις των οπαδών του Fluxus· το έργο τέχνης να είναι εφήμερο: να δομείται αλλά να διαλύεται αμέσως μετά.

beuys

"Η αρχική μου πρόθεση όταν χρησιμοποίησα το λίπος ήταν να προκαλέσω μια συζήτηση. Η μεταβλητότητα αυτού του υλικού με γοήτευε..αυτή η ευλυγισία είναι αποτελεσματική ψυχολογικά –οι άνθρωποι ενστικτωδώς το συνδέουν με εσωτερικές διεργασίες και συναισθήματα. Η συζήτηση που ήθελα να προκαλέσω ήταν σχετικά με το δυναμικό της γλυπτικής και της κουλτούρας,το  τι σημαίνουν, τι σημαίνει η γλώσσα, τι σημαίνουν η ανθρώπινη παραγωγή και δημιουργικότητα..Έτσι έκανα κάτι προκλητικό, ακραίο στην γλυπτική, χρησιμοποίησα ένα υλικό, που είναι βασικό στην ζωή και δεν συνδέεται συνειρμικά με την τέχνη.”

jb

Η συμμετοχή μιας τεράστιας φυσιογνωμίας της μεταπολεμικής τέχνης, του Joseph Beuys στο Fluxus, αποδεικνύει την σημασία αυτού του ρεύματος που επηρέασε βέβαια και την προσωπική μεταγενέστερη τέχνη του Beuys . Όπως είπε ο ίδιος ο Beuys σε μια συνέντευξή του το 1982, η δική του συμμετοχή στο ρεύμα ξεκίνησε το 1963 με μία “συναυλία-περφόρμανς”.

"Η πρώτη συναυλία μου (εκτός από τον Μπετόβεν που έπαιξα στο σχολείο και τον Satie στα εγκαίνια της έκθεσης μου στο Kleve το 1960) ήταν στην Galerie Parnass στο Wuppertal το 1963. Ήμουνα ντυμένος όπως ένας κανονικός πιανίστας με σκούρο γκρί φράκο, μαύρη γραβάτα και χωρίς καπέλο, κι έπαιξα πιάνο συνεχόμενα χρησιμοποιώντας πολλά ζευγάρια από παλιά παπούτσια μέχρι να διαλυθούν. Η πρόθεσή μου δεν ήταν ούτε καταστροφική, ούτε μηδενιστική. Ήταν να "Θεραπεύσω τα όμοια με τα όμοια" - Similia Similibus curantur- όπως αναφέρει η ομοιοπαθητική. Ο κύριος σκοπός ήταν να σηματοδοτήσω μια νέα αρχή, μια  κατανόηση της κάθε παραδοσιακής μορφής τέχνης, ή απλά μια επαναστατική πράξη.

JB Intuition AB 1  Αυτή ήταν η πρώτη Fluxus δημόσια εμφάνισή μου. Συμμετείχα σε συνθέσεις του George Maciunas ,της  Alison Knowles, του Addi  Koepke και του Dick Higgins και παρουσίασα και  δύο από τα δικά μου έργα. Την πρώτη νύχτα έκανα το «Κοντσέρτο για δύο μουσικούς". Διήρκεσε περίπου είκοσι δευτερόλεπτα. Όρμηξα στο κενό ανάμεσα στα δύο πιάνα, έσπρωξα το ρολόι που μετράει τους ήχους, και δύο ντράμερ πήγαν στο πιάνο, και να τους αφήσαμε να παίξουν μέχρι που το ρολόι-μετρητής γκρεμίστηκε κάτω. Αυτό ήταν το τέλος. Οι άνθρωποι του Fluxus  θεώρησαν ότι αυτή η μικρή δράση αποτέλεσε ήταν επαναστατική δράση μου, ενώ η δράση της δεύτερης βραδιάς ήταν ίσως πολύ βαριά, πολύπλοκη και ανθρωπολογική για αυτούς. Ωστόσο, η "Σιβηριανή Συμφωνία τμήμα 1,"που έκανα αργότερα, περιείχε την ουσία όλων των μελλοντικών δραστηριοτήτων μου και τότε κατάλαβα πλατύτερα  τι θα μπορούσε να είναι Fluxus.”

1228756503Coyote 1974 arrival-by-stretcher-Ο Beuys αρνείται να δεί και να πατήσει αμερικανικό έδαφος καθ΄ οδόν προς την γκαλερί όπου θα δώσει το 1974 την πασίγνωστη περφόρμανς: I like America and America loves me

Kαι καταλήγει: “Οι καλλιτέχνες του Fluxus καθρέφτισαν τον κόσμο αλλά χωρίς να του υποδείξουν πως να αλλάξει τα πράγματα. Αλλά αυτό δεν είναι καθόλου αμελητέο γιατί κατάφεραν υποδεικνύοντας την σχέση της ζωής με την τέχνη  να δείξουν πως θα μπορούσε να είναι η τέχνη..” Αντιθέτως ο Beuys ήταν ένας καλλιτέχνης εξόχως μεταφυσικός αλλά και πολιτικός και με τις πολύωρες διαλέξεις του (κατ’ εικόνα και ομοίωση του μέντορά του ανθρωποσοφιστή Rudolph Steiner) φιλοδοξούσε σαφώς να επηρεάσει το κοινό του προς στην κατεύθυνση μιας συνειδησιακής αλλαγής και αφύπνισης της δημιουργικότητας. Άλλωστε την άποψη του περί της περιβόητης “Κοινωνικής γλυπτικής” είχε συλλάβει πριν μπει στο Fluxus.

beuys lectures 

Η αλήθεια είναι επίσης, πως ο  Beuys δεν κόλλησε ποτέ πολύ καλά με το  Fluxus. Κάποια στιγμή ο Maciunas διαφώνησε μαζί του ιδεολογικά γιατί αντίθετα με τις πεποιθήσεις του ρεύματος ο Beuys έκανε συμβολικές κι όχι ακριβώς εκτονωτικές, νεοντανταιστικές δράσεις.3I01565 Γιατί το εφήμερο, το μή χρηστικό, η μή τέχνη ήταν οι λέξεις κλειδιά για τις δράσεις. Αποκλείοντας, ωστόσο κάθε συγκεκριμένη τεχνοτροπία ή συμβολισμό, αφού το Fluxus αδιαφορούσε για το καλό γούστο, την αισθητική, την αγορά τέχνης. Ήταν  μάλλον ένα etat d’ esprit (κατάσταση πνεύματος). Που πίστευε πως «όλη η ζωή είναι ένα μουσικό κομμάτι χωρίς ήχους».. Η σιωπή, μάλιστα, είναι για τον Beuys η σημαντικότερη ακουστική στιγμή. Γι’ αυτό εκθέτει το πιάνο του τυλιγμένο σε μονωτική τσόχα. Το μετατρέπει από σύμβολο ήχων σε σύμβολο σιωπής…Επίσης στα πλαίσια του Fluxus εκθέτει ως αντικείμενο τέχνης την μπομπίνα από την κινηματογραφική ταινία “Σιωπή” του Μπέργκμαν.. Το ΄64 ο Beuys προτείνει ειρωνικά «ν’ ανεβάσουν το τείχος του Βερολίνου κατά 3 cm για καλύτερες αναλογίες»..Το 1969-70, αποχωρεί από το ρεύμα.. Θα κάνει ωστόσο μια εξαιρετική δράση-αφιέρωμα παίζοντας πιάνο μαζί με τον Nam June Paik το 1978,τιμώντας την μνήμη του Maciunas..

 beuys, paik

Beuys, Joseph; Paik, Nam June, «In Memoriam George Maciunas», 1978, Photograph: René Block | ©

Το 1986, όταν πέθανε ο Beuys, δήλωσε ο  Paik:«Σε μια διάλεξη θυμάμαι, o Ιάπωνας συγγραφέας Tadashi Ito είχε πει, πως η φώτιση με την βουδιστική έννοια συνοψίζεται με το να αντιμετωπίζει κανείς την ζωή σαν να ήταν νεκρός και ξαφνικά επέστρεψε στην ζωή.. Μ’ αυτήν ακριβώς την έννοια ο Beuys ήταν ένα πνεύμα βαθιά φωτισμένο, που εκτιμούσε και χαιρόταν κάθε μέρα και στιγμή, σαν να ήταν ένα ωραίο, χριστουγεννιάτικο δώρο. Ίσως γι’ αυτό έζησε τόσο έντονα. Και δεν σταμάτησε μέχρι την τελευταία στιγμή..»

Η αυτογνωσία κι ο Βουδισμός Ζεν απασχόλησαν το Fluxus μέσω του John Cage και του Robert Filiou. Ο δεύτερος παράτησε την οικονομολογία και άρχισε να πουλάει τα «κρεμαστά ποιήματά του» δι’ αλληλογραφίας. Έφτιαξε έργα - γρίφους: την «καρέκλα των ιδεών» όπου δεν μπορούσε κανείς να κάτσει. Το ΄71 ίδρυσε μια «νέα χώρα.» Λεγόταν «Επικράτεια της Ιδιοφυούς Δημοκρατίας» για εκείνους που παραδέχονται την άγνοιά τους. Το ΄81 έφτιαξε ένα βιβλίο - καντάρι για να μετράει την «αξία» των έργων τέχνης.

robert filiou " L'art est ce qui rend la vie plus intéressante que l'art."

Ο Γάλλος Robert Filliou ήταν μια πολύπλευρη προσωπικότητα. Γεννήθηκε το1926. Ήταν κι αυτός “νομαδικός τύπος” και ποιητής..Το 1943 συμμετείχε ως κομμουνιστής στην Γαλλική αντίσταση.

Από το 1948 έως το 1951, εργάστηκε για την Coca-Cola στην πόλη του Λος Άντζελες, όπου και σπούδασε οικονομικά στο UCLA. Από το 1951 έως το 1954, έμεινε στην Κορέα, όπου πήγε ως  υπηρεσιακό μέλος του ΟΗΕ. Εκεί μυήθηκε στο Ζεν Βουδισμό. Επιστρέφοντας στη Γαλλία το 1960, γράφει θεατρικά έργα και κάνει δράσεις νεοντανταιστικής ποίησης.. Από το 1962 συμμετέχει στις εκδηλώσεις του Fluxus. Από το 1965 έως το 1968, δημιούργησε με τον George Brecht  το " La Cédille qui sourit ", στο Villefranche-sur-mer, μια boutique όπου διάφοροι προσκεκλημένοι καλλιτέχνες παράγουν αντικείμενα Fluxus, παιχνίδια και κοσμήματα.. Από το 1968, έζησε εναλλάξ στη Γαλλία και τη Γερμανία. Το 1972 συμμετείχε στην "Ντοκουμέντα 5" στο Κάσελ. Το 1980 έγινε καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών του Αμβούργου. Το 1982 τιμήθηκε με το βραβείο Kurt Schwitters στο Ανόβερο. Την άνοιξη του 1985, αποσύρθηκε στο  Κέντρο Θιβετανικών Σπουδών της Chanteloube στο Dordogne με τη γυναίκα του Marianne, για μία “απομόνωση”  τριών ετών,  τριών μηνών και τριών ημερών. Βγήκε για να πεθάνει από καρκίνο στις 2 Δεκέμβρη του 1987.

filiou     robert filiou musiquw telepathique

          Robert Filliou, 7 Childlike Uses of Warlike Material, and Musique télépathique n° 5 (Telepathic Music #5), 1976-1978

Προκλητικότερος όλων υπήρξε ο Nam June Paik. Λάτρευε την αντιμουσική, το σεξ και τις οθόνες του video. Στις δράσεις του τα ανακατεύει όλα μαζί.  Ο τρομοκράτης με την καθοδική λυχνία προκαλεί. Βουτάει το κεφάλι του σε μελάνι και ζωγραφίζει στο πάτωμα, στήνει τοίχους με τηλεοράσεις, δηλώνει πως η καθοδική λυχνία θα αντικαταστήσει τον μουσαμά και με το θορυβώδες ρομπότ του διακόπτει την κυκλοφορία στους δρόμους. Κόβει  γραβάτες, λούζει μαλλιά παίζει μουσική, παράγει βίντεο και θορύβους.Το ΄67 συλλαμβάνεται μετά από μία μουσικοσεξουαλική παράσταση που κάνει μαζί με την σύντροφό του τσελίστα Charlotte Moorman όπου ένα κομμάτι έπρεπε να παιχτεί «με σκληρό πέος στο πιάνο».. To 1964 μετακομίζει στην Ν. Υόρκη.

                    clip_image020                              Nam-June-Paik

Το 1969, δημιουργεί στην Βοστώνη το πρώτο synthesizer προορισμένο να παραμορφώνει εικόνες video. Η video art, στο απόγειό της στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 σχολιάζει κριτικά το «θέατρο της ζωής» και τα κοινωνικοπολιτικά δρώμενα, επιχειρώντας μια παρέμβαση στα κοινά, μέσα στα πλαίσια που της δίνει ο ακμάζων εκείνη την εποχή μοντερνισμός.

clip_image024

Το μέλλον είναι τώρα. Η αγαπημένη αυτή φράση του Paik, παράφραση του βουδιστικού «εδώ και τώρα» είναι δηλωτική της τόλμης του. Από το 1973 και μετά αναμιγνύει στα έργα του σκηνές χορού, εικόνες από δράσεις του, διαφημίσεις, δορυφορικές εικόνες και πολιτικές διακηρύξεις. Το 1970 κάνει το εμβληματικό του έργο «Bouddha TV».

Ένας Βούδας ατενίζει σε μια τηλεόραση το είδωλο του εαυτού του, βιντεοσκοπημένο από μια κρυφή κάμερα πίσω του! Ιδιοφυής τρόπος για να περιγράψεις την αυταπάτη της ύπαρξης του εαυτού..

 

      Δράσεις έκανε κι η γυναίκα του Lenon, η Yoko Ono (δεξιά) όπως και η Carolee Schneemann, (αριστερά),1963 κλπ

carollee           OnoCut1

Το ΄78 ο Maciunas πέθανε αλλά το Fluxus συνέχισε πιο χαλαρά ως το ΄94. Το πνεύμα του ελλοχεύει ακόμη στα έργα του Ben Vautier, του Paik, παρότι πέθανε, του Vostell αλλά και άλλων, σύγχρονων  καλλιτεχνών που συνεχίζουν μέχρι σήμερα σε διάφορα μέρη της γης, σε Ευρώπη, Αμερική , Ρωσία και Ιαπωνία.. Όπως δηλώνει χαρακτηριστικά το επίσημο portal του Fluxus,  δεν είναι νεκρό αλλά συνεχίζει ακάθεκτο! Κι αυτό είναι πέρα για πέρα αλήθεια! Δεν έχετε παρά να ρίξετε εδώ. μια ματιά.. Δείτε και αυτό το μικρό βιντεάκι να πάρετε γεύση..Και φιλιά από μένα!

Links:http://www.fluxus.org/http://futurefluxus.org/node/8, http://www.fluxusfreezone.com/the-fluxus-community-today-cecil-touchon/, http://www.artnotart.com/fluxus/kfriedman-fourtyyears.html

fluxus (1)                                                                                                                                                      

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...