Moebius au ciel.., Le rêve reste..

Moebius, Το όνειρο  για πάντα.. Ο θάνατoς του πασίγνωστου σχεδιαστή comics Moebius, κατά κόσμον Jean Giraud, σε ηλικία 73 ετών αποτελεί μια τεράστια απώλεια για την διεθνή κουλτούρα. Ο Jean Giraud, συνέδεσε το όνειρο με την επιστημονική φαντασία και ήταν όπως έγραψε και η Le Monde το «τελευταίο μεγαθήριο μιας αλλοτινής χρυσής εποχής»..Χρησιμοποίησε το ταλέντο του και πέρα από τα comics, επηρεάζοντας τον κινηματογράφο, την ζωγραφική και το σχέδιο. Οι χαρακτήρες του ανήκουν πλέον στο πάνθεον των κλασικών: ο Mike Blueberry, o Arzak, o John Difool…                                                                                                     Le Monde, 2012-03-10, Frederic Potet, Μετάφραση, Βασιλίκα Σαριλάκη Ο κόσμος των κόμικς μόλις έχασε ένα μεγαθήριό της, αν όχι "το" τελευταίο μεγαθήριο μιας αλλοτινής χρυσής εποχής.. Ο Jean Giraud, πιο γνωστός ως Moebius, πέθανε το Σάββατο 10 Μαρτίου στην ηλικία των 73 ετών μετά από μια μακροχρόνια ασθένεια. Σχεδιαστής και σεναριογράφος, δημιουργός του Υπολοχαγού Bluberry μεταξύ άλλων, αφήνει πίσω του ένα μνημειώδες έργο, που χαρακτηρίζεται κυρίως από την εξαιρετική του ευκολία, το μεγάλο ταλέντο αλλά και το καλλιτεχνικό του δισυπόστατο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Jean Giraud πέρασε όλη την καριέρα του υπογράφοντας με δύο ψευδώνυμα: Το Gir, με το οποίο σχεδίασε τον Blueberry, μια σειρά comic ρεαλιστικού western, και το ψευδώνυμο Moebius, μια φανταστική πλευρά της προσωπικότητάς του, που ενσωματώθηκε στο έργο του μέσω των χαρακτήρων του: του Arzach, του Incal ή του Major. Η ουδετερότητα του ύφους του έχει επηρεάσει πολλές γενιές σχεδιαστών που τον είχαν ως την απόλυτη αναφορά τους. Ο Jean Giraud γεννήθηκε στις 8 Μαίου του 1938 στο Nogent-sur-Marne (Val de Marne). Ήταν φοιτητής της Σχολής Εφαρμοσμένων Τεχνών του Παρισιού, όταν δημοσίευσε το πρώτο σκίτσο του, το 1956, κι έκτοτε έκανε διάφορες δημοσιεύσεις σε νεολαιίστικα περιοδικά, όπως το Fripounet Marisette, το Ames Vaillantes ή το Cœurs Vaillants . Στις αρχές της δεκαετίας του '60, γνώρισε τον Jijé, ο οποίος τον προσέλαβε ως βοηθό του σε ένα επεισόδιο του Jerry Spring. Λίγο μετά, ο σεναριογράφος Jean-Michel Charlier, επιστρέφοντας από ένα γύρισμα στη Νεβάδα για την σειρά Buck Danny, ψάχνει έναν σχεδιαστή για ένα γουέστερν που έχει στο μυαλό του. Ο Jijé αρνείται την προσφορά, αλλά προτείνει τον Giraud . Το 1963, βγαίνει το Fort Navajo, η πρώτη ιστορία με τον υπολοχαγό αμερικανικού στρατού Mike "Blueberry" Donovan, με τον γνωστό ισχυρό χαρακτήρα και την σπασμένη μύτη. Αυτή η προσωπικότητα θα δώσει την ευκαιρία στον Jean Giraud, ο οποίος υπογράφει ως Gir από το πρώτο επεισόδιο του, "να κάνει ταινίες σε χαρτί», όπως εξήγησε και στο περιοδικό της Le Monde, τον Οκτώβριο του 2010 με την ευκαιρία της αναδρομικής που του αφιέρωσε το Ίδρυμα Cartier:. "Ο κινηματογράφος είναι η δεξαμενή των εικόνων του Blueberry (...) Όσον αφορά το χαρακτήρα, του έδωσα τα χαρακτηριστικά πολλών ηθοποιών ταινιών δράσης που ήταν της μόδας εκείνη την εποχή: του Belmondo φυσικά, αλλά επίσης των Bronson, Eastwood, Schwarzenegger ... χρησιμοποίησα ακόμα και τον Keith Richards (τον κιθαρίστα των Rolling Stones) και τον Vincent Cassel (ο οποίος έχει ερμηνεύσει τον ρόλο του Blueberry στην ταινία). Κάθε φορά, έβαζα μια σπασμένη μύτη και ένα κούρεμα αλά Mike Brant! Πολλοί σκηνοθέτες με έχουν εμπνεύσει επίσης. Ο Blueberry οφείλει πολλά στον Sam Peckinpah (Το The Wild Bunch με είχε επηρεάσει πολύ). Υπάρχει επίσης ο Sergio Leone. Αλλά και για το θέμα της φιλίας του με τους Ινδιάνους, βρίσκομαι κοντά στον Τζον Φορντ, ο οποίος πέρασε τη ζωή του διχασμένος ανάμεσα στην αλαζονεία του λευκού κατάκτηση της Δύσης και στο ενδιαφέρον που είχε για τις καταπιεσμένες μειονότητες ". Παράλληλα με τον Blueberry, ο Giraud επινοεί γρήγορα ένα δίδυμο του, τον Moebius – αναφερόμενος στην κορδέλα Möbius, το σύμβολο του απείρου - και με τον οποίο θα περιηγηθεί σε ανεξερεύνητες περιοχές των κόμικς, στα σύνορα του ονείρου και της επιστημονικής φαντασίας.    Η κρίσιμη καμπή της περιόδου αυτής είναι προφανώς η δημιουργία το 1975 του περιοδικού Métal Hurlant, στο οποίο συμμετείχε με τον Jean-Pierre Dionnet, τον Druillet και τον Bernard Farkas. Τότε γεννήθηκε κι ο βουβός του ήρωας Arzach. "Εκείνη την εποχή, το Métal Hurlant, ζούσε συνεχώς υπο την απειλή του θανάτου, είπε ο Moebius στην Le Monde. Ποτέ δεν ξέραμε αν θα βγάζαμε το επόμενο τεύχος. Πάντοτε αιφνιδιαζόμαστε όταν έβγαινε ξαφνικά το editorial. Εξ ου κι αυτός ο χαρακτήρας αυτός, που ήταν βουβός, χωρίς να έχει λόγο, ούτε καμιά αναφορά πολιτισμική, και που έφτιαχνα το βράδυ, τελευταία στιγμή, μετά την δουλειά μου, μετά δηλαδή τον Blueberry. Ήταν ένας τρόπος να γίνω προκλητικός.. "                           Για χρόνια, ο Blueberry θα είναι «ο προσωπικός σπόνσορας του Moebius», λέει ο ίδιος ο Gir/Moebius. Στη συνέχεια, τις περιπέτειες του αντιστράτηγου -που γίνεται όλο και πιο απείθαρχος-, διαδέχονται οι ονειρικές εξερευνήσεις του Moebius, με τη συνεργασία του σεναριογράφου Alexandro Jodorowsky που δημιουργεί για αυτόν, τον χαρακτήρα του John Difool..                             Εν τω μεταξύ άρχισε να τον διεκδικεί ο κινηματογράφος.. Μαζί με τον Jodorowsky, εργάστηκε για τα storyboards του φίλμ Dune, του Frank Herbert, κάτι που δυστυχώς έμεινε στην μέση. Ο Ridley Scott του ζήτησε να σχεδιάσει τα κοστούμια των ταινιών του Alien και να κάνει το storyboard στην ταινία Οι Άρχοντες του Χρόνου. Με εξαίρεση μια μικρού μήκους άγνωστη ταινία, και παρά πολλά ημιτελή πλάνα για ταινίες κινουμένων σχεδίων (το Starwatcher, το Le Garage hermétique,), ο Giraud δεν κατάφερε ποτέ να γίνει αυτό που σίγουρα ονειρευόταν: να γίνει και σκηνοθέτης. "Δεν θα έλεγα ότι το σινεμά με άφησε στην άκρη του δρόμου, δήλωσε το φθινόπωρο του 2010. Μάλλον εγώ, είμαι εκείνος που το άφησε. Δυστυχώς, είναι δύσκολο να ζεί κανείς πολλές ζωές ταυτοχρόνως. Το να δημιουργώ τον Moebius, χωρίς την παραμικρή παραχωρηση, ενώ η ζήτηση του Blueberry συνεχίζεται απαιτεί ήδη μια σημαντική εσωτερική αφοσίωση. Μου τραβά επίσης το καπέλο γιατί κατάφερα να με προδώσω, χωρίς να με εγκαταλείψω ωστόσο ... Τέλος πάντων, δεν είχα καμία θέση  για το σινεμά . Για να μπω στον κινηματογράφο, θα έπρεπε να κάνω σαν τον Cortez : να καίγονται τα πλοία μου και να μην μπορώ να κάνω τίποτα για αυτό"..                                                                                    Ο Giraud μαζί με τους ήρωές του..

Maria Papadimitriou

Μαρία Παπαδημητρίου                                                                      Στην αυλή της μνήμης *                                                                                                                                                                   Της Βασιλίκας Σαριλάκη Το Τραύμα. « Κυρίες και κύριοι, για μια ακόμη φορά επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με το τραύμα ». Μ’ αυτήν την φράση-κλειδί ξεκίνησε ο Joseph Beuys μια από τις τελευταίες του διαλέξεις πριν πεθάνει..Ο σημαντικότερος μεταπολεμικός καλλιτέχνης της Γερμανίας προσπάθησε σε μια εποχή μοντερνισμού, να μιλήσει με κάθε μέσον για το κοινωνικό και υπαρξιακό τραύμα και πρότεινε συμβολικούς, αλληγορικούς τρόπους θεραπείας του. Οι παρεμβάσεις του στο συνδικαλιστικό και γεωργικό κίνημα, οι οικολογικές δράσεις του, οι πολιτικές επιταγές του αποτέλεσαν καίρια ορόσημα για την πορεία των επιγόνων του. Στην Αρένα. Στην σημερινή, μεταμοντέρνα συνθήκη της παγκοσμιοποίησης, οι καλλιτέχνες που ξέφυγαν από το ατελιέ κι εξοβελίστηκαν στην σκληρή αρένα μιας νέας, συνεχώς μεταβαλλόμενης κατάστασης, βρέθηκαν στην πραγματικότητα σ’ αμηχανία. Η συνδιαλλαγή τους με το νέο, αχανές ready made της πραγματικότητας κι ο ακατάσχετος βομβαρδισμός τους από τις εικόνες των media, τους παροχέτευσε εντέλει στην άβολη στάση της παθητικής μαρτυρίας..Ενδεικτική είναι η κοινωνιολογική τέχνη-ρεπορτάζ της δεκαετίας του ΄80 στην Αμερική και Βρετανία με φωτογραφικές αποτυπώσεις του περιθωρίου ή εικόνες προσωπικού «τραύματος», μεταμφιέσεις και κυνικά ενσταντανέ τύπου Cindy Sherman, Kiki Smith κλπ. Το νέο, μετατραυματικό στρες φαίνεται πώς ξεπέρασαν λίγοι σύγχρονοι καλλιτέχνες.Το κλειδί σ΄ αυτήν την περίπτωση ήταν η δράση μέσα στην ίδια την προβληματική περιοχή της πραγματικότητας. Η Μαρία Παπαδημητρίου είναι από αυτούς τους καλλιτέχνες. Μετά από τις πρώτες της αναζητήσεις σε επίπεδο αισθητικής μορφής, μέσα από «περιγραφές» αντικειμένων, αποτυπώσεις προσωπικών δράσεων με θέμα την ταυτότητα, περιπλανήσεων στο σκληρό συναίσθημα των comics, αποφάσισε το 1989 να εξωτερικεύσει και να χειραφετήσει την καλλιτεχνική της χειρονομία με δράσεις σε πραγματικούς, φορτισμένους χώρους της καθημερινότητας.         Η αλλαγή σηματοδοτήθηκε με το Ηφαίστειο, μια εννοιακή, όσο και συμβολική δράση που έγινε σ΄ ένα εργοστάσιο συλλογής θερμότητας στην Σίνδο, έξω από την Θεσ/νίκη. Εκεί δημιούργησε ένα τεράστιο ομοίωμα ηφαιστείου, που την ημέρα των εγκαινίων παρήγαγε ελεγχόμενες εκρήξεις , συνοδεία υποβλητικής μουσικής. Ήταν ένα δρώμενο, που με την εκπομπή θερμότητας και την έκρυθμη μουσική, δημιούργησε μια ενεργειακή ένταση στους θεατές. Μια έκ-σταση. Το 1992 δημιούργησε ένα νέο δημόσιο δρώμενο, προβάλλοντας μπροστά από τον Λευκό Πύργο της Θεσ/νίκης ένα τεράστιο σχέδιο με laser. Το σχέδιο απεικόνιζε τον Κεκλιμένο Πύργο της Πίζας, σε όρθια στάση, κι είχε ως σκοπό να συσχετίσει τα δύο ιστορικά μνημεία και να προβληματίσει τους θεατές μέσα από την σωματική τους εμπλοκή στο έργο. Το περιπλανώμενο μουσείο. Από το 1992 και μετά η Μαρία Παπαδημητρίου έκανε διάφορες δράσεις με στόχο την συμμετοχή κι ενεργοποίηση των θεατών μέχρι το 1998 που ξεκίνησε το μεγάλο της project Τ.Α.Μ.Α (Προσωρινό Αυτόνομο Μουσείο για Ολους). Εδώ επρόκειτο για μιά εντελώς διαφορετική στάση απέναντι στην πραγματικότητα. Η καλλιτέχνις αποφάσισε να καταγράψει την ιδιόμορφη ζωή και την εγκαταλελειμμένη τοπιογραφία ανέχειας μιας κοινότητας βλαχορουμάνων Ρόμα που κατοικούν στην Αυλίζα, μιά υποβαθμισμένη περιοχή λίγο έξω απο την Αθήνα. Εκεί συγχρωτίστηκε στενά με τον πληθυσμό, μέρος του οποίου κινδυνεύει να μείνει άστεγο λόγω των ανεξέλεγκτων προσφυγικών κυμάτων που συρρέουν στην περιοχή κι αποφάσισε να οργανώσει μια ομάδα κρούσης από επιστήμονες, καλλιτέχνες κι εθελοντές με στόχο την αναβάθμιση της περιοχής. Με σεβασμό στην νομαδική κουλτούρα των κατοίκων σχεδιάστηκαν κλειστοί κι υπαίθριοι χώροι στέγασης, αναψυχής και φιλοξενίας ενώ προτάθηκε μια νέα σχέση πολιτικής και πολιτιστικής παρέμβασης. Εξάλλου, ο όρος του προσωρινού, αυτόνομου μουσείου, ενείχε στην ουσία την έννοια της αποδοχής της ζωής των τσιγγάνων, ως ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο ready made μιάς ιδιότυπης πραγματικότητας. Πρόκειται για ένα άυλο, ανοιχτό μουσείο, που αλλάζει διαρκώς όψη, χάρις στην νομαδική επινοητικότητα των κατοίκων της Αυλίζας, που τυχαίνει να είναι και καλλιτεχνικά δημιουργικοί. Οι «Κοινωνικές Εξυπηρετήσεις για Μετακινούμενους Πληθυσμούς» που δραστηριοποίησε η Μαρία Παπαδημητρίου αποτελεί στην ουσία μιά διαρκή έκκληση που αφορά σε μιά νέα παρέμβαση του καλλιτέχνη στην ασθμαίνουσα ζωή περιοχών που χρίζουν ζωτικής βοήθειας. Αλλά και σε μιά διεύρυνση της εμπειρίας του καλλιτέχνη απο τις σχέσεις του με αυτές τις «επείγουσες» πραγματικότητες. Νόστος. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε η Μαρία Παπαδημητρίου και με το έργο της στην Sternatia, την πρωτεύουσα της Mania Grecia, στην Κάτω Ιταλία. Η Mania Grecia είναι μιά περιοχή με ελληνόφωνους κατοίκους, απομεινάρι της παλαιότερης Μεγάλης Ελλάδας. Η αρχαιοελληνική, ιδιωματική διάλεκτος των κατοίκων, αυτής της επίσης υποβαθμισμένης περιοχής συγκίνησε την καλλιτέχνη κι αποφάσισε να κάνει ένα έργο-μαρτυρία για την σχέση αυτών των ξεχασμένων Ελλήνων από την προγονική τους ρίζα, την Ελλάδα. Η εγκατάσταση, που φιλοξενήθηκε απο τον Μάϊο ως τον Σεπτέμβριο του 2003, στην αυλή του δημαρχείου της Sternatia λειτούργησε συμβολικά, δραματοποιώντας αφενός την στενή πνευματική σχέση των ελληνόφωνων κατοίκων με την Πατρίδα αλλα και το αίσθημα αποστέρησης που ταυτόχρονα τρέφουν γι΄αυτήν. Ηταν ένα έργο-αφιέρωμα στην μνήμη.. Η καλλιτέχνις αξιοποίησε ένα αρχαιοπρεπές πηγάδι που βρισκόταν στό κέντρο της αυλής του παλιού δομινικανικού μοναστηριού, που τώρα φιλοξενεί το Δημαρχείο. Το πηγάδι ενείχε εδώ τον ρόλο της Εστίας, ήταν ο κεντρικός ηθοποιός. Μέσα του τοποθετήθηκε ένα μαγνητόφωνο απ΄ όπου αντηχούσε ένα Ελληνικό, νοσταλγικό τραγούδι. Ήταν η τιμητική ηχογράφηση των νέων παιδιών του χωριού που συμμετέχουν σε μιά χορωδία. Ο δρόμος που οδηγούσε στο πηγάδι και συνεχιζόταν και πέρα απ΄ αυτό επενδύθηκε με ένα κόκκινο χαλί. Έτσι η αυλή χωρίστηκε συμβολικά στα δύο. Στο κατώφλι του χαλιού τοποθετήθηκε ένας αισθητήρας, που ανάλογα με την προσέγγιση του θεατή στο πηγάδι, δυνάμωνε σταδιακά τον ήχο του τραγουδιού. Όταν, ωστόσο, ο θεατής έφτανε στον χώρο της Εστίας κι έσκυβε να δεί απο που προερχόταν ο ήχος, το τραγούδι έσβηνε.. Το δρώμενο απεικόνιζε αυτήν ακριβώς την αποκοπή και την αποστέρηση από την ρίζα τους, των ανθρώπων αυτών που ζουν μεν πολύ κοντά στην Ελλάδα αλλά τους χωρίζει απ’ αυτήν μιά αδυσώπητη χρονική απόσταση. «Οι θεατές που συμμετείχαν στο δρώμενο δεν έπαιξαν εκεί έναν ρόλο για να αποκαλύψουν μιάν αλήθεια. Το αντίθετο. Η αλήθεια τους έγινε ρόλος κι αυτό φαίνεται πως τους συγκίνησε» είπε η καλλιτέχνις. Οι συμμετέχοντες έγιναν εντέλει μάρτυρες μιάς νέας πραγματικότητας που ωστόσο δεν ήταν παρά η δική τους. Η διαδρομή ολοκλήρωσε τον κύκλο της προσθέτοντας μιά νέα ανάδυση αλήθειας. Πώς οι σχέσεις είναι αμφίδρομες. Μιά Ελληνίδα καλλιτέχνις ήρθε να τους θυμίσει εκείνο που ήθελαν να εκφράσουν. Τον Νόστο ως μιάν επέτειο γιορτής αλλά και ως πόνο... * Κείμενο καταλόγου έκθεσης

Τo lifestyle πέθανε, ζήτω το lifestyle!

Τώρα που ο παλιός τρόπος ζωής πέθανε, τι ισχύει; «Η ζωή είναι μικρή για να είναι θλιβερή» ή «μεγάλη, μην την κάνεις καρναβάλι»;                                                                                                          *  Δημ. Θεοδωρόπουλος, Μαρ. Αστραπέλλου Η συζήτηση για το αν το lifestyle έχει καταστρέψει την Ελλάδα είναι τόσο παλιά όσο και το lifestyle. Απλώς τον τελευταίο καιρό εμφανίστηκε ανανεωμένη, μαζί με τη δημόσια παραδοχή του Πέτρου Κωστόπουλου, αυτονόητου αρχιερέα του είδους, πως «απέτυχα, καταστράφηκα, είμαι σε κλινική κατάθλιψη». Παρακολουθώντας τις αντιδράσεις μπροστά στην τελική κατάρρευση στα σχόλια στο Internet, στις κουβέντες στις παρέες, στον δημόσιο λόγο γενικά, διέκρινε κανείς ένα γενικό ανάθεμα, μια πλήρη απομυθοποίηση ενός παλιού τρόπου ζωής, μια προσπάθεια αποστασιοποίησης των πάντων, από μια μαζική εποχή, από ένα πάρτι, που στις καλές εποχές έμοιαζε να έχει πολλούς προσκεκλημένους: Από τους χιλιάδες αναγνώστες των περιοδικών του (και των μιμητών που ακολούθησαν), από τους τηλεοπτικούς αστέρες που πήραν την αμφιλεγόμενη λάμψη τους φιλοξενούμενοι στα περιοδικά του, από τον Κώστα Σημίτη που έδωσε μία από τις τελευταίες ουσιαστικές συνεντεύξεις του πριν από τις εκλογές του 2000 στο «Nitro», από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη που έχει επίσης μιλήσει στο περιοδικό, από τον Γιώργο Παπανδρέου που χρόνια πριν από τις εποχές ΔΝΤ, ως ένας νεαρός προοδευτικός βουλευτής, ευαγγελιζόταν στο περιοδικό «Κλικ» την «αποποινικοποίηση της μαριχουάνας». Και γινόταν και αυτός μόδα. Πριν από λίγες ημέρες η Κατερίνα Παπουτσάκη έγραψε στους περίπου 44.000 followers της στο Τwitter: «Δεν υπάρχει αξιοπρέπεια; Υποδουλώνουν τον λαό, ξεπουλούν την Ελλάδα! Πλήρης εξαθλίωση». Οι αντιδράσεις ήταν – ως συνήθως – υστερικές. Κάποιοι από τους όλο και περισσότερους «επαναστατικούς» λογαριασμούς στα social media την κατηγόρησαν πως κάνει «Την επανάσταση lifestyle». Οι υπερασπιστές του μνημονίου αναπαρήγαγαν την ατάκα με προφανή στόχο να αποδυναμώσουν την επαναστατική ρητορική «που είναι απλώς μια μόδα». Και οι ψύχραιμοι παρατηρητές είδαν πως στην μπερδεμένη, επιτακτική εποχή μας όλα μπλέκονται γλυκά: και η αντίδραση, και το παλιό lifestyle, και η δικαιολογημένη οργή για την ενοχλητική πραγματικότητα. Αν στην υπόθεση της Κατερίνας Παπουτσάκη υπήρχε οργή, σε μια άλλη υπόθεση όπου το lifestyle συναντήθηκε με την επανάσταση, υπήρχε μόνο αμηχανία.   Πριν από λίγες εβδομάδες, στο τηλεοπτικό πάνελ της Ναταλίας Γερμανού, ο ηθοποιός Μάριος Αθανασίου σε μια κουβέντα που περιστρεφόταν γύρω από τα ζώδια, τις σχέσεις, την προδοσία, τις γυναίκες, τους άνδρες και όλα αυτά με τον γνωστό τηλεοπτικό τρόπο που κάνει το ασήμαντο να φαίνεται φοβερά σημαντικό, αποφάσισε να μιλήσει για τους απεργούς της Χαλυβουργικής. Οι τηλεοπτικοί οικοδεσπότες του, από λαλίστατοι χαρωποί συνομιλητές μεταβλήθηκαν σε παγωμένους, ο χρόνος ξαφνικά έμοιαζε να κυλάει πιο αργά στο στούντιο, η αμηχανία κοβόταν με το μαχαίρι προτού η κουβέντα αλλάξει με δικτατορικό τρόπο από την παρουσιάστρια σε κάτι που έμοιαζε πιο σημαντικό, όπως «η απιστία σήμερα». Το ερώτημα παραμένει: Τελικά τι ακριβώς ισχύει; Το «η ζωή είναι μικρή για να είναι θλιβερή;», η φράση-σημαία του κωστοπουλικού lifestyle, αυτό που ανάγκασε τον Γιάννη Αγγελάκα, κάτι σαν το αντίβαρο του Κωστόπουλου στον τρόπο ζωής, να του απαντήσει με το τετράστιχο «Η ζωή είναι μεγάλη / κι αν την κάνεις καρναβάλι / θα ’ρθει η ώρα να χτυπήσεις / το ξερό σου (τ’ αδειανό σου;) το κεφάλι», ή το εδώ και χιλιάδες φορές γραμμένο σύνθημα στους τοίχους: «To lifestyle είναι μαγικό. Από μηδενικό σε κάνει νούμερο». Το μότο η «ζωή είναι μικρή για να είναι θλιβερή» ρίζωσε σε περισσότερους ανθρώπους απ’ όσους θα τολμούσαν ποτέ να παραδεχτούν. Και ακόμη επηρεάζει ή τουλάχιστον εκφράζει τα παιδιά που γαλουχήθηκαν με τη μεταπολιτευτική επωδό των γονέων τους: «Δεν θέλουμε να κουραστείς όπως εμείς, θέλουμε να έχεις ό,τι δεν είχαμε». Τώρα που η θλίψη ξεχειλίζει και από τα μπατζάκια μας, ποιος διαθέτει την απαραίτητη ψυχική υποδομή προκειμένου να αναλάβει την ευθύνη της; Κορίτσια και αγόρια που ξοδεύουν εμφανέστατα πολύ χρόνο για την εμφάνισή τους δηλώνουν ότι έχουν «κατάθλιψη». Μουρμουρίζουν «χάλια» στην ερώτηση «πώς περνάς;» εκεί που κάποτε, όχι πολύ παλιά, απαντούσαν με έναν αταβιστικό, αυτοματοποιημένο τρόπο «τέλεια». Η μετάβαση από το «τέλεια» στο «χάλια» έγινε χωρίς ενδιάμεση στάση, έτσι για να πάρει κανείς δυο ανάσες και να μπορέσει να σκεφτεί τι αναθεματίζει και για ποιους λόγους ακριβώς. Το πέρασμα από τα πάρτι του «Mercedes» στον μηδενισμό του «φωτιά σε όλα» έγινε χωρίς να έχει περάσει το hangover. Τώρα που δεν υπάρχει ούτε αναπτήρας για να ανάψουν κάποια παλιά πούρα και ένα κείμενο όπως εκείνες οι παλιές γενικεύσεις του τύπου «Οι φυλές της Αθήνας», θα έπρεπε να συμπεριλάβει και τους αστέγους της, τώρα που ο Πέτρος Κωστόπουλος, με αυτόν τον μονίμως εγωκεντρικό τρόπο του, κήρυξε και επίσημα τη λήξη του πάρτι, το lifestyle, με την ευρεία έννοια, μοιάζει να θεωρείται βασικός παράγοντας της χρεοκοπίας, ακόμη και αν στην ουσία είχε συρρικνωθεί εδώ και χρόνια. Εδώ και καιρό, καθώς τα λεφτά είναι λιγότερα, η πραγματικότητα πιο ζοφερή, ο τρόπος ζωής αλλάζει. Για κάποιους αυτό σημαίνει επιστροφή σε μια πιο πραγματική ζωή: Με ποδηλατοπορείες, εναλλακτικές εξόδους, λιγότερη κατανάλωση, καλλιτεχνικές δράσεις σε καταλήψεις, μια όλο και μεγαλύτερη ανάγκη εθελοντισμού. Αυτό είναι η εκδίκηση της φυσιολογικής ζωής, ένας θρίαμβος του κανονικού ανθρώπου.     Το μέτρο, όμως, σπάνια συχνάζει στα μέρη μας. Και, πλέον, το βλέπεις στις συζητήσεις, στη συμπεριφορά, στα status updates στο Τwitter: Πίσω από τη δικαιολογημένη οργή για την αδικία των μέτρων, για την ανικανότητα των πολιτικών, για τους χιλιάδες λόγους για τους οποίους κάποιος έχει δικαίωμα να διαμαρτύρεται, κυριαρχεί το αγανακτισμένο lifestyle. Η αγανάκτηση είναι γενική, άκριτη, χωρίς αυτοκριτική, χωρίς λογική: Την ώρα που κατέρρεε η Imako, στα social media υπήρχε μια πλειοδοσία χαιρεκακίας, κακεντρέχειας, σχεδόν δικαίωσης για το τέλος αυτής της εποχής. Το lifestyle θεωρήθηκε υπαίτιο για το επίπεδο της οικονομικής ζωής, για το χάλι του δημόσιου διαλόγου, για τη μετατροπή της λέξης «κουλτούρα» σε βρισιά. Ελάχιστοι αναφέρθηκαν στην ανεργία των εργαζομένων της εταιρείας, οι περισσότεροι τη θεώρησαν μια δίκαιη τιμωρία σε όσους συμμάχησαν με την απατηλή λάμψη της ματαιοδοξίας. Οι περισσότεροι αρνήθηκαν ότι κάποτε διάβασαν ένα τέτοιο περιοδικό, η μπάλα πετάχτηκε στην εξέδρα, η ουσία χάθηκε, ο διάλογος μετατράπηκε, ως συνήθως, σε μια ακατάληπτη κραυγή. Η ρουτίνα του δημόσιου λόγου δηλαδή. Κάθε εποχή έχει τους εκφραστές της. Την περίοδο που ο διορατικός – μέχρι το σημείο να πιστέψει ότι ήταν αλάνθαστος – επιχειρηματίας Κωστόπουλος εξέφρασε το lifestyle της κατανάλωσης, της γενίκευσης, της αδιακρισίας, της χλεύης προς οτιδήποτε «μη cool» και του χοντροκομμένου σεξισμού που σίγουρα κατέστρεψε πολλούς εφήβους που έγιναν μεσήλικοι μέχρι να καταλάβουν πως πήραν λάθος δρόμο στη ζωή τους, λάθος στον ερωτικό τομέα, μπορεί να μην υπήρχαν αρκετά λεφτά, αλλά υπήρχε η προσδοκία τους. Αυτή τη στιγμή κανείς δεν μπορεί να γράψει με επιτυχία ένα κείμενο για το πέος του – όπως γινόταν με φοβερή επιτυχία εκείνες τις εποχές. Υπάρχουν σημαντικότερα πράγματα από μια κουβέντα με τον καλύτερο φίλο ενός άνδρα. Και κάπου εδώ αρχίζει το νέο lifestyle. Η υπερβολή, η ίδια που έκανε σημαία τον Κωστόπουλο, έχει μετατραπεί σε αγανάκτηση. Σίγουρα δικαιολογημένη, αλλά όχι από όλους. Οι έμπειροι, έξυπνοι, διορατικοί ή ίσως ιδιοτελείς, αυτοί που πιάνουν εύκολα τις μάζες, από άκριτοι καταναλωτές μετατρέπονται σε τιμητές των πάντων. Από καταναλωτές, σε επαναστάτες. Από φορείς της μαζικής κουλτούρας, σε θιασώτες ενός ολοκληρωτισμού με ενόχους, προδότες, πουλημένους και σωστούς διαδηλωτές. Τα πούρα δεν έχουν σημασία πια, τα στριφτά τσιγάρα κάνουν τη δουλειά τους. Ο Καρλ Μαρξ είναι το νέο τοπ μόντελ. Και όπως πάντα, θριαμβεύουν αυτοί που φωνάζουν πιο δυνατά, κάνουν τη λιγότερη αυτοκριτική και δεν ντρέπονται να τσαλαπατήσουν κάθε άποψη που δεν πιστεύει πως όλα είναι άσπρα και μαύρα. Και πάλι ρουτίνα. Στην ουσία, όλα είναι κύκλος. Όπως μετά τη Μεταπολίτευση, όπου η πολιτική ήταν η μόδα, περάσαμε στα 90s, όπου η πολιτική ήταν βαρετή, έτσι και τώρα το νέο σέξι είναι η κραυγή – η υπερβολή της λογικής ενασχόλησης με τα κοινά, οι μεταπράτες της αγανάκτησης είναι οι νέοι ηγέτες του lifestyle. Το 1987, όταν το «Κλικ» ήταν στο τέταρτο τεύχος του και σημείωνε χαμηλές κυκλοφορίες, αποφάσισε να δώσει ως δώρο ένα προφυλακτικό, με αφορμή την αφόρητη υποκρισία με την οποία αντιμετωπιζόταν (και) τότε το AIDS. Σε λίγες μέρες ήταν η νέα μόδα. Ένα περιοδικό στις μέρες μας, για να γίνει μόδα, ίσως θα έπρεπε να δώσει μια ντουντούκα. Για να βοηθήσει πιο πολύ αυτούς που φωνάζουν τις βεβαιότητές τους πιο δυνατά από τους άλλους. Έτσι πήγαινε πάντα όμως… *  Αναδημοσίευση, ΒΗΜΑ,  05/03/2012

Who is the real msaz?..

Μανώλης Ζαχαριουδάκης                                   Ρομαντικός ή ..τσακάλι; Ο msaz και κατά κόσμον Μανώλης Ζαχαριουδάκης είναι ένας πολυτεχνίτης καλλιτέχνης, καθόλου ερημοσπίτης που πρόσφατα κυκλοφόρησε και το βιβλίο “Ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως” στις εκδόσεις Μεταίχμιο. Εκτός αυτών είναι ένας ιδιότυπος χιουμορίστας και πολυblogger αν μου επιτρέπεται ο όρος. Μέχρι σήμερα πίστευα πως είναι ένας τύπος εσωστρεφής, σχεδόν τρυφηλός αλλά αφού σκάναρα με τις κεραίες μου το βιβλίο του ομολογώ πως σκέφτηκα: Αυτός, θα ήταν χρήσιμος συνεργάτης της Ελισάβετ Λύρα, τόσα που ξέρει για τις δημόσιες σχέσεις., αλλά βέβαια.. πόσο ρεαλιστικά αποτυπώνει την δεινή εικαστική μας πραγματικότητα..και πόσο ταχυδακτυλουργός πρέπει να είναι ο νέος καλλιτέχνης στις μέρες μας για να επιβιώσει στο συνάφι και το σύστημα..Προς στιγμήν μπερδεύτηκα..Άραγε ποιός είναι ο αληθινός msaz; Ο ρομαντικός ή το τσακάλι; Ιδού το ερώτημα!   Κατ’ αρχάς δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο ταλαντούχος msaz πέρασε στην ζωή του πολλά. Γεννήθηκε το 1958 και έκανε πάνω από 10 ατομικές εκθέσεις, ενώ έχει δουλέψει και ως εικονογράφος βιβλίων με πολλή επιτυχία κι έχει κάνει κι άλλες δουλειές σε μια δύσκολη, σχετικά εποχή. Ο ίδιος τα κατάφερε να επιβιώσει μόνο με την τέχνη.                                                  Στενός φίλος του αξέχαστου Νίκου Αλεξίου και του Μανώλη Χάρου, ήταν ο ένας πόλος μια καλλιτεχνικής παρέας από τις λίγες. Το έργο του ήταν πάντοτε σεβαστό και εκτιμητέο αφού κι ο ίδιος ο Μανώλης ήταν μια ιδιαίτερη περίπτωση ενός καλλιτέχνη σεμνού που εύκολα εκτιμάς την ορατή ευφυΐα του, την ωραία παραμυθοσύνη του, το ιδιαίτερο έργο αλλά και το πολύπλευρο χιούμορ του που πυροβολεί αιφνιδιαστικά αλλά πάντοτε με σιγαστήρα!    Ένα άλλο ιδιαίτερο προσόν του msaz είναι το ανεπιτήδευτο ζωγραφικό του, σχεδόν “τσαρουχικό” στυλ. Η δύναμη μιας ομιλητικής, σπιτικής απλότητας.. ή αλλιώς τα πράγματα ειπωμένα απλά, λιτά, χωρίς περιστροφές.. Τα χρεώδη, που λέει κι ο φίλος μας ο Ξυδάκης..                               Αλλά και μια ελληνικότητα, ιδωμένη με τρυφερό τρόπο που ακόμα υπήρχε  σε αυτήν την γενιά. Κάτι που επαναξιολογούμε σήμερα, που όλα ξεπουλιούνται, χωρίς πλέον τα παλιά κόμπλεξ να μας πούνε γραφικούς..                                                  Ή πάλι πως να μην αγαπήσεις τα σχέδια του τα ζαχαριουδακικά  που μας φέρνουν μια ευχάριστη, μακρινή αύρα του Ακριθάκη αλλά εδώ είναι λιγότερο αφαιρετικά και πάλι πιο σπιτικά, και πιο συγγενικά..                                 Επίσης άλλη μια χαρά που μπορεί να σου δώσει ο msaz στον αναγνώστη, είναι οι μετα-εικόνες στο blog του.. Οι έξυπνες γελοιγραφίες ή τα κολάζ του.. Γενικά ο msaz έχει έναν παράξενο τρόπο να μας γίνεται οικείος..                                            Επίσης, η μανία του να σχολιάζει σκωπτικά τον Beuys, γιατί φαίνεται πως τον αγαπάει αλλά και να κάνει άλλα σχόλια που σε κάνουν να γελάσεις..            Είναι σίγουρο επίσης ότι ο msaz παρότι διαλέγει τον δρόμο του σχολίου περισσότερο, από την μετωπική επίθεση, είναι ένας καλλιτέχνης τολμηρός ως προς τα μέσα και τα υλικά και τον τρόπο που τα συνδυάζει.. Και τώρα βλέπουμε και μια άλλη του, συγγραφική πλευρά. Το βιβλίο του σίγουρα θα φανεί χρήσιμο σε αρκετούς νέους ζωγράφους, καθώς τους λέει με το νί και με το σίγμα τι να κάνουν για να δρομολογήσουν το έργο τους στην αγορά αλλά και πως να συμπεριφερθούν.. Ωστόσο, παρ΄ όλες τις καλές προθέσεις του διαθέτει κι ορισμένες αδυναμίες στην προσέγγισή του. Και θα τις πω ως συνεισφορά στον διάλογο.. Επειδή το θέμα που προσεγγίζει έχει μια -εκ των πραγμάτων- παιδευτική διάσταση, είναι σημαντικό να εμφανίζει κανείς ολόκληρη την διάσταση, κάτι που προσπάθησε πραγματικά, αλλά όχι πάντοτε με επιτυχία. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι χωρίς να έχει προηγηθεί μια διαδικασία συμβουλών ως προς την παραγωγή του έργου, και πως αυτό θα ξεφύγει από βασικές ¨παγίδες” μόδας ή πως να βρει κανένας τον τρόπο να οδηγηθεί σε αυτό που πραγματικά θέλει να “πει” , να γίνει αυθεντικός, που κατά την γνώμη μου είναι και το σημαντικότερο, προτείνει κάποια πράγματα ως προς την διανομή και προβολή του έργου που ίσως να παρεξηγήσει κάποιος "νεοσύλλεκτος". Π.χ γράφει: ‘Επανέλαβε τον εαυτό σου, γίνε αναγνωρίσιμη. Όταν σου αρέσει ένα έργο ή ένα θέμα και αρέσει και σε άλλους, κάνε το ξανά και ξανά. Αυτό συνήθως και αποφέρει χρήματα και σε κάνει γνωστή κι αναγνωρίσιμη.” Δυστυχώς με μια τέτοια συμβουλή, εγώ νομίζω πως μπορεί κάποιος άπειρος πιτσιρικάς εύκολα να καταφύγει στον μανιερισμό και να καταλήξει ένας μέτριος απομιμητής του εαυτού του. Από αυτό άλλωστε δεν έχουν ξεφύγει και πολύ γνωστοί ζωγράφοι…που τους ξέρουμε όλοι..πόσο μάλλον ένας νεαρός καλλιτέχνης. Με όλη μου την αγάπη msaz, εκεί ήθελε προσοχή..    O msaz στην παρουσίαση του βιβλίου του στην ΑΣΚΤ, 28 Φεβρ.. Αριστερά Ο Θανάσης Μουτσόπουλος, δεξιά η Μαργαρίτα Καταγά   Επίσης, στην προσπάθειά του ο msaz να προστατέψει τον καλλιτέχνη, δίνει  μια μεγάλη έμφαση στις δημόσιες σχέσεις και το μάνατζμεντ, κάτι που μπορεί ενδεχομένως να δώσει την εντύπωση στους νέους καλλιτέχνες ότι αυτά κρίνουν το παιχνίδι κι όχι τόσο πολύ η ποιότητα του έργου. Από την δική μου σκοπιά διαφωνώ.Είναι σημαντικό να επικοινωνείται το έργο, πρέπει ασφαλώς να υπάρχει διαμεσολάβηση κλπ αλλά συχνά το ίδιο το έργο όταν είναι ενδιαφέρον και ουσιαστικό, δεν χρειάζονται και τόσα πολλά πια για να ξεχωρίσει και να διακριθεί.. Η πολλή σχολαστικότητα μπορεί να προβεί σε βάρος της δημιουργικότητας και δεν χρειάζεται να πούμε στους καλλιτέχνες και τι “στολή” θα βάλουν στα εγκαίνια όπως περιγράφει ο msaz..Εκτός και μας κάνει και πάλι πλάκα! Επίσης κι αλλού ο σκωπτικός msaz τα χώνει έμμεσα σε επιμελητές και θεωρητικούς της τέχνης,( όπως συνηθίζουν αρκετοί καλλιτέχνες), αφού κάπου λέει : “ Ακόμα και τρελοί μπορεί να κάνουν έργα τέχνης, αν το πει ο επιμελητής. Πίθηκοι και γάτες και σκύλοι μπορούν να ζωγραφίσουν αν το πεί ο επιμελητής. Τα μωρά στα νηπιαγωγεία κάνουν γοητευτικές ζωγραφιές, δυνατές και πολύχρωμες, αν το πει ο επιμελητής”.. Κι έτσι όπως το λέει μάλιστα το κάνει να ακούγεται ως κινέζικο ποίημα χαικού!! ΟΚ. Όλα μπορεί σίγουρα να γίνουν σ’ αυτόν τον κόσμο. Έχουμε δεί καλλιτέχνες να παρουσιάζουν μέχρι και σκατά ως έργα τέχνης, έχουν επίσης αυνανιστεί κλπ. Αυτό τι σημαίνει; Ο κόσμος κρίνει την κάθε υπερβολή, ας μην γενικεύουμε.. Αλλού πάλι λέει:” Σήμερα το να είσαι ζωγράφος σημαίνει μπίζνες! Και μπίζνες σημαίνει προϊόν. Η ζωγραφική είναι επάγγελμα, κάνε σωστά την δουλειά σου και θα ανέβει η τιμή σου¨ θα πάρεις και λεφτά και δόξα (στα ελληνικά είναι η ίδια λέξη, τιμή και για τα δύο).” Και πάλι θα διαφωνήσω. Κανένας άνθρωπος, φτωχός ή πλούσιος, που έχει ένα ζωγραφικό ή οποιοδήποτε έργο στον τοίχο του δεν το θεωρεί φυσικά “προϊόν” ούτε διανοείται να το ονομάσει έτσι. Το έχει βάλει εκεί γιατί το θαυμάζει και γιατί τον κάνει να ονειρεύεται.. Ακόμη και στις πλέον ακριβές δημοπρασίες, ακόμη και ο πλέον στυγνός έμπορος τέχνης έχει ανάγκη από το άλλοθι της καλλιτεχνικής ευαισθησίας για να πουλήσει ένα έργο. Αυτό είναι το σημαντικό. Επομένως η τέχνη δεν είναι ένα κατεξοχήν προϊόν και μια εκ των αποδείξεων είναι ότι η τιμή των έργων τέχνης κυμαίνεται εντελώς δραματικά κατά καιρούς. Και μην μου πει κανείς ότι είναι προϊόν επειδή πωλείται. Γιατί σήμερα και η αξιοπρέπεια πωλείται ακόμη κι η Ελλάδα πωλείται αλλά η αξιοπρέπεια δεν παύει να είναι αξιοπρέπεια κι η Ελλάδα το ίδιο. Αλλά επίσης, όπως σωστά το επεσήμανε κι η Ελισάβετ Λύρα- Λογοθέτη, στην παρουσίαση του βιβλίου, –που γνωρίζει καλά την αγορά τέχνης, - σήμερα η αγορά έχει κυρίως ανάγκη  από καλλιτέχνες που να πιστεύουν στον εαυτό τους και την τέχνη και να μην είναι μιμητές, όπως πολλοί νέοι. Και η ίδια η αγορά, φαίνεται βαρέθηκε την μόδα του “νέου” κι όπως-όπως.. Όλα αυτά, βέβαια που παρατηρώ, είναι γραμμένα με καλή πρόθεση, και κατά τα άλλα, το βιβλίο αυτό είναι σίγουρα χρήσιμο για όλους μας καθώς έχει παρά πολλές εμπειρικές γνώσεις και πληροφορίες και πολλές απόψεις σχετικά με την προώθηση και το management του έργου τέχνης και του νέου καλλιτέχνη..                                                                                                                                                               Βασιλίκα Σαριλάκη

Costas Varotsos interview

Κώστας Βαρώτσος                                             Αυτοκριτική κι  αλληλεγγύη                                                                                                                           Της Βασιλίκας Σαριλάκη Ένα μνημείο αφιερωμένο στα δεινά της μετανάστευσης είναι το νέο έργο του γλύπτη Κώστα Βαρώτσου που εγκαινιάστηκε πρόσφατα στην Ιταλική πόλη Οτράντο. Το έργο αφιερώνεται  σε εκείνους που χάθηκαν στη θάλασσα στις 28 Μαρτίου 1997, κοντά στις ακτές της Απουλίας, όταν ένα ιταλικό πολεμικό πλοίο βύθισε το αλβανικό πλοίο «Kater I Rades» με αποτέλεσμα να πεθάνουν 81 άνθρωποι εκ των οποίων 61 γυναίκες και παιδιά. Ο Βαρώτσος ανέλαβε να μετατρέψει το ανασυρμένο από τον βυθό κουφάρι του Αλβανικού αυτού πλοίου σε ένα έργο-σύμβολο. Μου μίλησε για αυτό το δράμα, την εμπειρία με την εκεί κοινότητα, τα ελληνόφωνα χωριά, για την μετανάστευση και το δικαίωμα σε μια καλύτερη ζωή..Τον ρώτησα τι θα πρέπει να σηματοδοτεί κυρίως ένα έργο δημόσιου χώρου αφού είναι ο Έλληνας γλύπτης που έχει κάνει διεθνώς τα περισσότερα έργα δημόσιου χώρου. Μιλήσαμε ακόμα για την κρίση και με αιφνιδίασε με την έντονη αυτοκριτική του γιατί όπως είπε, ήταν έγκλημα που σιώπησε όταν έπρεπε να μιλήσει και για την οικτρή όπως την χαρακτήρισε αποτυχία του όταν αναμίχθηκε με την πολιτική.. * Πες μου Κώστα, πώς ξεκίνησε αυτή η ιδέα; Ποιά ήταν η εμπειρία σου με την κατασκευή αυτού του ιδιαίτερου έργου, και πως έγινε δεκτή από την εκεί κοινότητα; * Η πρόταση να κάνω αυτό το έργο μου ήρθε τον περασμένο Αύγουστο, ενώ βρισκόμουν στο σπίτι μόνος μου και σε πλήρη κατάθλιψη λόγω της κατάστασης  με την Ελλάδα. Μόλις έλαβα το email απάντησα αμέσως. Ζήτησα να μάθω λεπτομέρειες για το συμβάν, ζήτησα εικόνες από το καράβι και ανταποκρίθηκαν αμέσως. Μόλις είδα τις εικόνες ταυτίστηκα άμεσα με αυτήν την τραγωδία. Είδα κάποια ομάδα ανθρώπων που προσπαθώντας να βρουν μια καλύτερη ζωή βγήκαν στην θάλασσα και πέθαναν..81 άτομα..τους χτύπησε ένα ιταλικό πολεμικό και βυθίστηκαν και πήγαν στον πάτο της θάλασσας.. 81 ψυχές..μόλις το είδα αυτό.. * Που ήταν μάλιστα κατά πλειοψηφία μάνες και παιδιά.. Αυτό είναι το πιο δραματικό.. * Ναι, ναι ήτανε 61 γυναίκες και παιδιά.. Οι οποίοι μάλιστα επειδή ήτανε όλοι στο αμπάρι πνίγηκαν χωρίς να μπορέσουν καν να αντιδράσουν..Και μου εμπιστεύτηκαν αυτό το έργο για να το κάνω έργο..να του δώσω ζωή.. * Πολύ δύσκολο έργο. * Ε ναι βέβαια..γιατί εγώ δούλευα σε ένα κουφάρι που είχε πνίξει 81 ανθρώπους. Έπρεπε με λίγα λόγια να αντιμετωπίσω τον θάνατο και να το κάνω να πλεύσει σε άλλη διάσταση, στην διάσταση της τέχνης. Αυτή ήταν η κορυφαία ιδέα που είχαν οι Ιταλοί. Δεν ήταν δική μου η ιδέα. Οι Ιταλοί, που έχουν μια συνείδηση ιστορική και μια διαστρωμάτωση πολιτισμική που τους επιτρέπει να κάνουν υπερβάσεις,αποφάσισαν να μετατρέψουν το δικό τους φταίξιμο σε ένα παγκόσμιο μήνυμα, ένα μήνυμα ζωής. * Το ατύχημα αυτό έγινε επί Μπερλουσκόνι; * Δεν θυμάμαι.Νομίζω πως ναι. Ήταν μια βλακεία. Ήταν εκείνην την εποχή που με τις πυραμίδες κατέρρευσε η Αλβανική οικονομία με αποτέλεσμα αυτήν την προσφυγιά. Βέβαια η μετανάστευση είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο..Ακόμη και σε μάς ψιθυρίζεται ότι μπορεί σε λίγο καιρό να γίνουμε κι εμείς μαζικά ξανά μετανάστες.. * Ακούγεται επίσης ότι υπάρχει και μια σιωπηρή συμφωνία όλων των κομμάτων που μπλοκάρει τις διαδικασίες να βγάλουν χαρτιά οι μετανάστες, ώστε να δημιουργηθεί ανάσχεση του μεταναστευτικού ρεύματος..Βέβαια στο σημείο που είμαστε σήμερα αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό.. * Είναι αλήθεια ότι αυτό που έγινε στην Ελλάδα δεν είναι η κανονική μετανάστευση που έχει κάποιους κανόνες, μιαν οργάνωση κλπ. Εδώ δεν το σκέφτηκαν καλά, το άφησαν απλώς να εξελιχτεί χωρίς όρους.. * Ναι, αλλά κι εμείς δεν έχουμε θαλασσοπνίξει κόσμο;                                                                                   Odillon Redon, The red Boat * Ναι, Χιλιάδες άνθρωποι έχουν πνιγεί στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου..Χιλιάδες..Γιατί θέλησαν να ασκήσουν το δικαίωμά τους σε μια καλύτερη ζωή. Όμως, οποιοσδήποτε έχει το δικαίωμα να ονειρεύεται μια καλύτερη ζωή. Χρειάζεται βέβαια μια πρόβλεψη και κάποιοι κανόνες από τα κράτη για την μετανάστευση. Δυστυχώς, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν βοήθησε ούτε την Ελλάδα, ούτε την Ιταλία προς αυτήν την κατεύθυνση, τα κράτη επίσης δεν ανταποκρίθηκαν όπως έπρεπε και οδηγηθήκαμε σε αυτήν την καταστροφή. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι πρέπει να σκοτώνουμε τους μετανάστες στον δρόμο. Μην τρελαθούμε κιόλας.. * Αυτό μας έλειπε..Αλλά για πες μου για το έργο τώρα.. * Ο στόχος ήταν να “ξαναταξιδέψει” το καράβι στην θετική διάσταση της τέχνης αυτήν την φορά. Να γίνει ένα έργο που θα το κοιτάς και μόνο σε δεύτερη ανάγνωση θα βλέπεις την τραγική καταγωγή αυτού του έργου.. Η εμπειρία κατασκευής ήταν τρομερή.   Ήταν ένα πολύ φορτισμένο αντικείμενο, έτσι όπως το έβλεπες σκουριασμένο, ανασυρμένο από τον βυθό της θάλασσας. ‘Έπρεπε λοιπόν να ορμήξω, να το πάρω, να το πάω αλλού, κι ότι γίνει.. Επίσης ήταν δύσκολη εμπειρία γιατί εγώ ήμουνα ήδη σε μια τρομερή κατάθλιψη λόγω της κατάστασης στην Ελλάδα..Οπότε μέσα από μια ήδη θανατική κατάσταση που ζούμε, έπρεπε να πάρω μια άλλη θανατική κατάσταση και να την κάνω έργο.. Άσε που δίπλα στην περιοχή όπου έκανα αυτό το έργο μέσα στο υπερβολικό κρύο, πήγα και στα διάφορα γειτονικά Ελληνόφωνα χωριά, το Καλημέρα κι άλλα που όλα μιλάνε διαλέκτους με αρχαιοελληνικές ρίζες.. Μπλέχτηκα και μ’ αυτά αλλά όλοι βοήθησαν εντέλει κι έζησα μια πολύ ενδιαφέρουσα συλλογική εμπειρία καθώς οι εκεί Ιταλοί μας συμπαθούν. Εσύ το ξέρεις πια, κάποια δικά μου έργα είναι περιπετειώδη..Δηλαδή μπλέκεσαι σε έναν κυκεώνα ανθρώπων, πραγμάτων, συνεργείων, υλικών κλπ κι έτσι δημιουργείται εντέλει μια συλλογική εμπειρία, που όλοι λένε “να κάνουμε το έργο” και δημιουργείται μια “ηρωική” κατάσταση.. * Και τελικά που στήθηκε το έργο; Στην προκυμαία; * Στο λιμάνι. Που είναι ένα μεγάλο λιμάνι. * Ποιά ήταν η ανταπόκριση από τα διεθνή μέσα; * Αρχικά νόμιζα πως ήταν μια υπόθεση “αναμεταξύ μας”. Αλλά τελικά γίναμε πρωτοσέλιδο στην Republica και σε άλλες εφημερίδες. Ήρθαν με δικά τους συνεργεία και οι σταθμοί RAI1, RAI2 και RAI3, το EURONEWS και το CNN. Το έργο έγινε ένα μήνυμα συμφιλίωσης, κι ανεκτικότητας της διαφορετικότητας στην Ευρώπη. Γιατί υπάρχουν σήμερα κάποιες φυγόκεντρες δυνάμεις στην κεντροβόρεια κυρίως Ευρώπη που προωθούν τον ρατσισμό..   * Ναι, όπως και τώρα η Δανία, η Ολλανδία, η Γερμανία και η Φιλανδία-νομίζω- που θέτουν επί τάπητος την απομόνωσή  και την χρεωκοπία μας. * Ευτυχώς που αρχίζουν όμως, να αναδύονται επιτέλους κι οι άλλες φωνές των δημοκρατών Ευρωπαίων, εκείνων που ονειρεύτηκαν μιαν άλλη Ευρώπη που πιστεύει στην αλληλεγγύη και την αλληλοσυμπλήρωση. Γιατί αυτήν την στιγμή, τόσο στην Ευρώπη, όσο και στην Ελλάδα έχουν επικρατήσει οι δυνάμεις του κακού. Και σε ότι αφορά στην Ελλάδα, δυστυχώς εμείς, μια ομάδα ανθρώπων που διαπιστώναμε κάποια πράγματα, για πολλά χρόνια παραμείναμε σιωπηλοί. Μείναμε σιωπηλοί γιατί νοιώθαμε την ήττα, είχαμε μια ήττα από την μόδα της εκάστοτε χαζής άποψης και κάναμε απλώς την δουλειά μας αποτραβηγμένοι. Απομακρυσμένοι από τα φώτα της μόδας, της οικονομίας και του lifestyle. Δηλαδή από όλο αυτό το πράγμα..ξέρεις.Δηλαδή μια κατάσταση..βάζουμε διαμάντια πάνω σε μια νεκροκεφαλή για να κοστίζει περισσότερο..Δηλ. την κόντρα του ποιός θα πουλήσει περισσότερο, μια υπόθεση της οικονομίας, λες κι η τέχνη έχει κάποια σχέση με την οικονομία..Με όλο αυτό εμείς νοιώσαμε ηττημένοι. Βέβαια, συνεχίσαμε να κάνουμε την δουλειά μας, γιατί είχαμε το κοινό μας αλλά σταματήσαμε να μιλάμε. Αυτό ήταν ένα έγκλημα που κάναμε. Και ήταν ένα έγκλημα το οποίο μας κάνει σήμερα να νοιώθουμε ενοχές…Γιατί μπορούσαμε να έχουμε μιλήσει νωρίτερα, γιατί τώρα είναι αργά.. * Ναι, ξέρεις υπήρχε μια αίσθηση “αποκλεισμού” εντέλει.. * Ναι ακριβώς. Μοιάζαμε χαμένοι, ένοιωθα παρεξηγημένος και υπονομευμένος. Αλλά το είχα συνηθίσει αυτό. Κι αυτό ήταν το λάθος. Ήταν λάθος το ότι αποτραβήχτηκα. Όλοι όσοι σκεφτόμαστε διαφορετικά τότε έπρεπε να είμαστε περισσότερο παρόντες και να είχαμε πει την γνώμη μας, να είχαμε παλέψει για αυτήν περισσότερο όσον αφορά στα κοινωνικά θέματα. . Εγώ, βέβαια κατά καιρούς είχα προσπαθήσει να προεκτείνω την δράση μου και σε πολιτικό επίπεδο, Και δεν τα κατάφερα. Απέτυχα, δυστυχώς, οικτρά. Κι απέτυχα σε πολλά επίπεδα. Δεν σταμάτησα ωστόσο την δουλειά μου. Αλλά συνέχισα να κάνω έργα κυρίως στο εξωτερικό..   Steffisburg, Suisse, 2006   * Εσύ μετά από τα τόσα έργα δημόσιου χώρου που έχεις κάνει διεθνώς..σε Ιταλία, Ελβετία, Αμερική κλπ, ποιά πιστεύεις πως είναι τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά που πρέπει να χαρακτηρίζουν ένα έργο που προορίζεται για δημόσιο χώρο και σε τι διαφοροποιείται από ένα απλό έργο; Τί θα πρότεινες σε κάποιον που θέλει να κάνει ένα τέτοιο έργο;   * Το δημόσιο έργο τέχνης είναι γενικά ένα σχετικά δύσκολο έργο. Είναι ένα έργο κοινωνικό, που προορίζεται να το δει πολύς κόσμος, ένα λαϊκό έργο, που να είναι φυσικό μέσα στον χώρο. Επίσης έχει υψηλότερες οικονομικές απαιτήσεις και θέλει μεγάλη προσοχή. Υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση στην Ελλάδα εδώ και χρόνια σε σχέση με το τί μπορείς να βγάλεις προς τα έξω ως δουλειά, εννοώ στο εξωτερικό. Πολλοί πρεσβεύουν την άποψη ότι ακολουθώντας πιστά τα ρεύματα του εξωτερικού, αυτά που γεννιούνται κάπου αλλού, θα μπορούσαν να συνυπάρξουν ή να ενταχτούν παράλληλα με αυτά. Αυτό είναι μια άποψη..  Εγώ, πίστευα πάλι, ότι πρέπει κανείς να πατήσει στα χώματα τα δικά του, για να μπορέσει να πάει κάπου..Κι αυτό έκανα. Και το έκανα με μεγάλη πίστη από πολύ νωρίς.. δηλ. ήμουν συνειδητοποιημένος ως προς αυτό. Γιατί εγώ, ξέρεις είμαι της ιταλικής σχολής. Είναι μια Σχολή που πιστεύει σ’ αυτό που λέγεται “Πολιτιστική διαστρωμάτωση” γι αυτό είχε κατά καιρούς μεγάλη δύναμη. Εγώ πίστεψα ότι αν δεν πατήσουμε πάνω στα Μάρμαρα, να το πω έτσι λαϊκά, κι αν δεν πατήσουμε πάνω στον πολιτισμό της γεωγραφικής περιοχής που αντιπροσωπεύουμε δεν πρόκειται να κάνουμε καμιά διεθνή καριέρα. Κατάλαβα, ότι η διεθνής καριέρα πρέπει να είναι βασισμένη στην διαφορετικότητα. Την ΣΥΜΒΟΛΗ στην διεθνή κοινότητα κι όχι την σύμπλευση. * Κι όχι την αφομοίωση θέλεις να πεις. * Κι όχι την αφομοίωση. Πρέπει να συμβάλλεις με νέες ιδέες, με νέες απόψεις, δικές σου πάνω στα μεγάλα θέματα που κι οι άλλοι συνάδελφοι απασχολούνται στην Ευρώπη και την Αμερική. Ειδικά αυτήν την περίοδο που διανύουμε τώρα, που αυτή η υπερεκτίμηση της οικονομίας ως αξιακού δεδομένου αρχίζει να καταρρέει, αυτά τα πράγματα αρχίζουν να αποκτούν μια νέα αξία. Κι αυτό συζητούσαμε και στα εγκαίνια και με τους Ιταλούς..Ότι τώρα νοιώθουμε πλέον και μια δικαίωση..  Ενώ παλιότερα νοιώθαμε χαμένοι, τώρα βλέπουμε πως ευτυχώς οι πολιτισμικές αξίες επανέρχονται στην επιφάνεια και αποκτούν ευτυχώς εκ νέου μια μεγάλη σημασία..                                                                                                     art noise