Δευτέρα, 15 Ιουλίου 2019

Ingmar Bergman (συνέντευξη στον Andre Müller) κι αποστάγματα σκέψεων..

Ο Ingmar Bergman το 1976, © Otfried Schmidt, courtesy of Andre Müller
       
                                                                                                                                          Της Βασιλίκας Σαριλάκη
Για τον Bergman δεν χρειάζονται συστάσεις. Είναι κατά πολλούς ο σημαντικότερος κινηματογραφιστής του 20ου αιώνα. Σκηνοθέτησε πάνω από 60 ταινίες και 130 θεατρικά καθώς ήταν για χρόνια διευθυντής στο Βασιλικό θέατρο της Στοκχόλμης κάτι που απηχεί και στα κινηματογραφικά σενάριά του με την εμφανή θεατρική ποιότητα και βυθοσκόπηση στις αγωνίες του όντος... Ο Bergman ήταν σημαντικός στοχαστής. Ο Kieślowski είχε πει κάτι πολύ σωστό. Ότι είναι ίσως ο μόνος που έχει πει τόσα πολλά για την ανθρώπινη φύση όπως ο Dostoyevsky ή ο Camus...
Έναν αιώνα μετά την γέννησή του το μικρό αυτό αφιέρωμα επαναφέρει το άρωμα της δυνατής του σκέψης και την σοφή πραγματογνωμοσύνη του. Υπάρχουν πολλά σχόλια για τις προσωπικές του εμπειρίες και τα έργα του. Η συνέντευξη που δημοσιεύεται  έγινε σε ένα ξενοδοχείο στο Μόναχο, το 1976 και την διάλεξα γιατί είναι αποκαλυπτική. Ποτέ δεν φανταζόμουν π.χ πως ο  ακατάβλητος για 60 χρόνια Bergman, είχε κάνει κάποτε απόπειρα αυτοκτονίας..Η μετάφραση είναι δική μου. Ακολουθούν αποσπάσματα από σημαντικές παρακαταθήκες του που σταχυολόγησα προσεκτικά από το βιβλίο “Ο Bergman μιλάει για τον Bergman”,(εκδ. Ροές”) κι άλλες πηγές. 
                                  * * * * * * * * * * * * *
« Όλη μου την ζωή ως καλλιτέχνης την πέρασα προσπαθώντας να επικοινωνήσω με άλλους ανθρώπους, προσπαθώντας να κατανικήσω την μοναχικότητά μου..» Η γυναίκα του μόλις έφερε λίγο μεταλλικό νερό.
«Η γυναίκα μου είναι η γραμματέας μου είπε γελώντας».. Η αλήθεια είναι πως μόλις είχε ανανήψει από μια τεράστια οικονομική καταστροφή που οδήγησε σε βίαιη έξωσή του από το Stockholm Royal Theatre με αστυνομική επέμβαση , με νευρική κατάρρευση, απόπειρα αυτοκτονίας και αυτοεξορία του για 5 χρόνια στο Μόναχο όπου και γύρισε το «Αυγό του φιδιού» και την «Φθινοπωρινή Σονάτα»
         Γιατί δεν αποδέχεστε την μοναξιά;» ρώτησα
«Μα κανείς πιστεύω, δεν μπορεί να την αποδεχτεί.. κανείς στον κόσμο. Θεέ μου! Κάθε παιδάκι ήδη από την ηλικία των τεσσάρων ετών καταλαβαίνει πως αυτή η απομόνωση υπάρχει.. αυτή η μοναξιά. Και κάθε ανθρώπινη ύπαρξη προσπαθεί να την αφήσει πίσω της και κάθε άνθρωπος προσπαθεί να βρει κάτι που θα τον βγάλει από εκεί. Δεν συμφωνείτε;» 
Ανακάθησε και το βλέμμα του αποκάλυψε μια έκφραση παιδιού. Με τα γεμάτα χάρη χέρια του άρχισε να χειρονομεί δίνοντας έμφαση στα λόγια του:
«Προσπαθώ με τα φιλμ μου και τις θεατρικές παραστάσεις μου να κάνω τον κόσμο ένα καλύτερο μέρος, ακόμη και μικροσκοπικά, καταλαβαίνεις; Ακατάπαυστα πάσχισα να το κάνω αυτό και συνεχίζω να το κάνω για καθαρά εγωιστικούς λόγους. Έτσι είναι κατασκευασμένη η δική μου….Πως να το πούμε.. μηχανή;»
 Στην αυτοβιογραφία του που έχει τίτλο "Laterna magica" που εκδόθηκε το 1987, ο Bergman περιγράφει πως έχασε την πίστη του κατά την διάρκεια μιας εγχείρισης.. Όταν ξύπνησε μετά από μια εξάωρη νάρκωση, οι 6 ώρες του φάνηκαν σαν ένα μόλις λεπτό.
« Οι χαμένες ώρες της εγχείρησης,» λέει στο βιβλίο, “ μου έδωσαν μια καθησυχαστική ετυμηγορία: γεννήθηκες χωρίς να το επιδιώξεις, ζεις χωρίς να υπάρχει νόημα.. και όταν πεθαίνεις διαγράφεσαι»
Την ίδια ιστορία μου εξιστόρησε και τώρα με άλλον τρόπο. Μου είπε: « Αυτό το ένα λεπτό, αυτές οι 6 ώρες ήταν μια φανταστική εμπειρία για μένα. Γιατί έφτασα στην πεποίθηση ότι ζεις, είσαι κολλημένος στην ζωή και μετά αίφνης μια μέρα ξεκολλάς. Είσαι μια ύπαρξη και μετά μια μη-ύπαρξη. Και αυτός ο φανταστικός χρόνος, από την ζωή στον θάνατο, περιέχει τα πάντα. Το τρομερό, το όμορφο, το άπειρο, το αναπάντεχο, το φριχτό..όλα είναι εκεί. Και αυτό το βρίσκω καταπληκτικό. Κι αυτό μου φτάνει ». Μου έδειξε με το δάχτυλο την οροφή από όπου κρεμόταν μια στρογγυλή λάμπα. 
« Αυτή ήταν μια καλή στιγμή όταν κατάλαβα ότι δεν υπάρχει Θεός εκεί πάνω και πως κανένας δεν με παρατηρεί. Ξαφνικά ένοιωσα ένα αίσθημα ασφάλειας. 
Πάντοτε φοβόμουνα  τον Ύψιστο Θεό από εκεί πάνω. Όταν είσαι νέος φοβάσαι τόσο πολύ , και γίνεσαι έτσι τόσο δυστυχής και άτολμος. Φοβάσαι ένα σωρό πράγματα κι αυτό σε κάνει τόσο κακό..»  

« Και ύστερα;» ρώτησα.. « Ύστερα πρέπει να αναγνωρίσεις το κακό και να το αποδεχτείς. Μόλις το αναγνωρίσεις, το αποδεχτείς, το κοιτάξεις στα μάτια και.. δεν θέλω να το πω.. φιλιώσεις με αυτό, αλλά όταν το μάθεις, τότε μπορείς να το καταπολεμήσεις καλύτερα.»

“Σας πέρασε ποτέ από το μυαλό να κάνετε ψυχανάλυση;” ρώτησα 
Ο Bergman ξέσπασε σε γέλια που γέμισαν το δωμάτιο. Αυτό τον διασκέδασε τόσο που του έφτιαξε το κέφι. Στην αρχή είχαμε συμφωνήσει αν μου μιλήσει μόνο είκοσι λεπτά. Τώρα μιλάμε εδώ και δύο ώρες. “Ξέρεις” μου είπε, “ένας καλλιτέχνης κάνει ο ίδιος θεραπεία στον εαυτό του και δεν πρέπει να έχει κακή γνώμη για αυτό. Μια τίγρης δεν έχει καμμία απολύτως ενοχή όταν τρώει ένα ωραίο ζώο. Ο καλλιτέχνης πρέπει να φάει τα ζώα του. Αυτό είναι μέσα στο παιχνίδι. Πρέπει να έχουμε τις καλύτερες συνθήκες για την δουλειά μας και πρέπει να είμαστε ελεύθεροι. Διαφορετικά ξέχνα το.”
Η εξαγορασμένη ελευθερία. Η γνωστή αν και μπανάλ φράση του Dostoevsky  μου ήρθε τότε στον νου.. “Τα λεφτά είναι εξαγορασμένη ελευθερία”.Ήδη αναρωτιόμουν τι άλλο να ρωτήσω και τότε είπα: “Έχετε την ελευθερία να κάνετε ότι θέλετε;” Σοκαρίστηκα απο την ευθύβολη απάντηση: “ Ίσως με την βοήθειά σας.. Όταν ξεκίνησα δεν είχα καθόλου ελευθερία. Ούτε στα φιλμ ούτε στο θέατρο. Αλλά σήμερα είμαι 100% ελεύθερος”.¨” Είστε ευτυχισμένος τώρα;” ρώτησα.
Έβαλε στο ποτήρι περισσότερο μεταλλικό νερό αλλά δεν το άγγιξε. “Όχι” είπε.” Δεν είμαι ευτυχισμένος αλλά νιώθω άνετα. Ξέρετε, είμαι σαν το ψάρι, κι έχω το ενυδρείο μου. Έχει τα όριά του αλλά δεν τα δέχομαι. Για μένα είναι απλώς συμβολικά αυτά τα όρια. Ασφαλώς, όπως ο καθένας μας ασχολούμαι με όλα τα γύρω πράγματα, και με τον εαυτό μου. Αλλά έχω το ενυδρείο μου, και μου αρέσει, και είστε ευπρόσδεκτος να με επισκεφθείτε σε αυτό.
Τώρα, πήρε το ποτήρι και το άδειασε.
Ξαναγύρισα  στις σημειώσεις μου. Υποτίθεται έπρεπε να πάρω κάποιες λεπτομέρειες από τον παγκοσμίου φήμης σκηνοθέτη για το "αυγό του φιδιού", το οποίο σχεδίαζε να γυρίσει στο στούντιο Βαυαρίας στο Μόναχο. Αυτό μου είχε ζητήσει ο εκδότης μου. Αλλά ο  Bergman δεν ήθελε να μιλήσει γι 'αυτό.
Η ταινία λαμβάνει χώρα το 1923, την χρονιά που απέτυχε το πραξικόπημα του Χίτλερ, και δείχνει – απο όσο ξέρω - την ανθρώπινη αυτοκαταστροφική πορεία αξιοποιώντας το παράδειγμα μιας διαφαινόμενης καταστροφής.
 Ρώτησα: "Νομίζετε ότι οι άνθρωποι είναι από τη φύση καταστροφικοί; " Γέλασε πάλι και με λυπημένα μάτια του και είπε: "Ναι."

Τι είναι ο πνευματικός θάνατος; Το 1951 ο Bergman κάνει μια δραματική ταινία που σχολιάζει το πρώτο σκίρτημα του έρωτα και μια αιφνίδια εξέλιξη του θανάτου του αγοριού που έχει ερωτευτεί μια μπαλαρίνα. Με αφορμή την ταινία λέει ο δημιουργός της: “ Εκείνο τον καιρό με απασχολούσε πολύ ο φόβος του θανάτου. Όχι του σωματικού τόσο –κι αυτού βέβαια- όσο του πνευματικού θανάτου. Το ότι δηλαδή, κάθε μας πράξη, κάθε μας επιλογή οδηγεί σ΄ ένα πλησίασμα της ζωής ή σ΄ έναν μικρό θάνατο..” Φοβερά σημαντική και χρήσιμη ιδέα.. Και πόσο ηθικό ανάστημα απαιτείται για αυτήν την σκέψη!!
 
Ερωτισμός.Το 1953 γίνεται το γύρισμα της ταινίας “Ένα καλοκαίρι με την Μόνικα” με πρωταγωνίστρια την Χάριετ Άντερσον, σ΄ ενα νησάκι στην Σουηδία. “ Όλοι είμαστε καψουρεμένοι μαζί της. Δεν έχει ξαναβγεί κοπέλα στον Σουηδικό κινηματογράφο που να εκπέμπει την αχαλίνωτη ερωτική σαγήνη της Χάριετ” δήλωσε. “Όλη η ταινία βγήκε αβίαστα σαν τραγούδι. Κι ύστερα την έκοψε η λογοκρισία. Έκοψε διάφορα και ολόκληρη την σκηνή όπου μεθάνε στην παραλία κι ακολουθεί μια σκηνή ερωτικού παροξυσμού..Αναγκαστήκαμε να το δεχτούμε. Πάντως την ταινία αυτή την έχω βαθιά στην καρδιά μου και χαίρομαι πάντα όταν την ξαναβλέπω” 
   
Ο έρωτας παίζει ένα μεγάλο ρόλο στις ταινίες του και στην ζωή του και εμφανίζεται χωρίς ταμπού, ενοχές και προκαλύμματα με τολμηρές εκδοχές ακόμη και ‘ανάρμοστου΄για την εποχή του έρωτα και σχέσεις, όπως π.χ στις εκδοχές ερωτισμού μεταξύ δύο γυναικών στην Persona, στην έλξη γιού μάνας στην Σιωπή κλπ. Eδώ βλέπουμε σκηνή από την ταινία Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη, του 1961.
  Γυναίκες υπήρξαν γι αυτόν πολλές, ωστόσο, η γυναίκα της ζωής του θα ήταν η Λίβ Ούλμαν, που έπαιξε σε πολλές ταινίες του κι έγινε πασίγνωστη από την ερμηνεία της στην Persona το 1966 όπου συμπρωταγωνίστησε με την Μπίμπι Άντερσον με την οποία επίσης είχε ερωτική σχέση κάποια εποχή ο Bergman.. Την Ούλμαν δεν την παντρεύτηκε ποτέ αλλά έκαναν μαζί έναν γιό. Συνολικά έκανε 5 γάμους και απέκτησε 9 παιδιά, εξ ου και τα μόνιμα οικονομικά προβλήματα του μεγάλου σκηνοθέτη. Eδώ τον βλέπουμε με την Ούλμαν (δεξιά) και την Άντερσον στα γυρίσματα της Persona το 1966. 

Η Ούλμαν, πρωταγωνίστησε επίσης το 1969 στην ταινία Το Πάθος της Άννας και στην πραγματικότητα το όνομά της ως ηθοποιού συνδέεται απόλυτα με τον Bergman, καθώς έπαιξε στις γνωστότερες ταινίες του, την Ντροπή το 1967, Κραυγές και Ψίθυροι το 1972, το Αυγό του φιδιού, το 1977, την Φθινοπωρινή Σονάτα το 1978, την τηλεσειρά Σκηνές απο έναν γάμο το 1973 κλπ.

Η ταπείνωση. Ο Bergman που γεννήθηκε στην Ουψάλα της Σουηδίας το 1918 είχε δύσκολα παιδικά χρόνια. Ο ίδιος δήλωνε καθηλωμένος στην παιδική του ηλικία που αναβίωνε συχνά με την φαντασία του. Στην αυτοβιογραφία του περιγράφει ότι ο πατέρας του, που ήταν αυστηρός λουθηρανός, τον έκλεινε σε σκοτεινές ντουλάπες για να τον τιμωρήσει για “παραπτώματα” όπως του να κατουρηθεί στον ύπνο του μικρός..“Ένα  από τα ισχυρότερα συναισθήματα που θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία είναι, ακριβώς, το να είμαι ταπεινωμένος. Χτυπημένος από λόγια, πράξεις ή καταστάσεις.
Δεν είναι μια αλήθεια  ότι τα παιδιά νοιώθουν πάντοτε βαθιά ταπεινωμένα στις σχέσεις τους με τους μεγάλους και αναμεταξύ τους; Έχω την εντύπωση πως τα παιδιά περνούν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους στο να ταπεινώνουν το ένα το άλλο. Ολόκληρο το εκπαιδευτικό μας δεν αποτελεί παρά μια διαρκή ταπείνωση, και ήταν ακόμα περισσότερο όταν ήμουν εγώ παιδί. Μια από τις πληγές που θεωρώ από τις πλέον δύσκολες να αντέξω στην ενήλικη ζωή μου είναι ο φόβος της ταπείνωσης, και η αίσθηση του να ταπεινώνεσαι. . . Κάθε φορά που διαβάζω μια κριτική, για παράδειγμα -  εγκωμιαστική ή μή - μου ξυπνά αυτό το συναίσθημα. . .
Το να ταπεινώνεις και το να ταπεινώνεσαι, νομίζω, αποτελεί ένα εξαιρετικά κρίσιμο στοιχείο ολόκληρου την κοινωνικού μας συστήματος. Δεν είναι ότι λυπάμαι μόνο για τον καλλιτέχνη. Γιατί γι’ αυτόν ξέρω ακριβώς σε ποιό σημείο νιώθει πιο ταπεινωμένος. Αλλά δείτε για παράδειγμα την γραφειοκρατία. Θεωρώ ότι έχει δομηθεί να προσφέρει τον ύψιστο βαθμό ταπείνωσης, που αποτελεί ένα από τα πλέον χειρότερα και επικίνδυνα δηλητήρια που υπάρχουν.”  
Οι θρησκευτικές ιδέες. To 1962 γυρίζει την ταινία Χειμωνιάτικο Φώς που όπως λέει ο Bergman σε μια συνέντευξη “Περιγράφει την ιστορία κάποιου που κλείνεται μέσα σε μια ερημική εκκλησία, πηγαίνει στην Άγια Τράπεζα και λέει “Θεέ μου θα καθίσω εδώ μέχρι να μου αποδείξεις με κάποιο τρόπο ότι υπάρχεις. Αυτό θα είναι ή το δικό σου τέλος ή το δικό μου!” Αρχικά η ταινία ασχολείται με τα μερόνυχτα που ζει το μοναχικό αυτό άτομο κλεισμένο μέσα στην εκκλησία, όπου πεινάει και διψάει όλο και περισσότερο έως ότου αρχίζει και καταλαμβάνεται σταδιακά με τα οράματα και τα όνειρά του, μπερδεύοντας το όνειρο με την πραγματικότητα ενώ μετέχει σ’ ένα αλλόκοτο και σκοτεινό αγώνα πάλης με τον Θεό.” 
Όπως είναι γνωστό, ο πατέρας του Bergman ήταν ένας πουριτανός και αυστηρός χριστιανός εξ ού και η έντονη τάση πατροκτονίας στα θρησκευτικά συναισθήματα που έτρεφε ο ίδιος.  “Έχω ρουφήξει τον Χριστιανισμό με το γάλα της μάνας μου “ έλεγε και προσέθετε: “Προσπαθούμε να πετύχουμε δύο πράγματα ταυτόχρονα. Από την μια επικοινωνία με τους άλλους - αυτό είναι το βαθύτερο ένστικτο μέσα μας- κι από την άλλη ασφάλεια. Με συνεχή επικοινωνία με τους άλλους ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε να δεχθούμε το φρικτό γεγονός της ολοκληρωτικής μας μοναξιάς. Ψάχνουμε αδιάκοπα για καινούργια σχέδια, καινούργια σχήματα, καινούργια συστήματα, για να μπορέσουμε να αποσοβήσουμε μερικά ή ολικά την επίγνωση της δικής μας μοναξιάς.  Αλλιώς δεν θα είχαν ποτέ προκύψει τα θρησκευτικά συστήματα….Όμως κανείς δεν είναι άτρωτος από θρησκευτικές ιδέες κι εξομολογητικές τάσεις. Μπορεί να πέσουμε θύματά τους εκεί που δεν το περιμένουμε. Είναι σαν τον κίτρινο πυρετό, σαν τον κεραυνό. Είσαι ολότελα αβοήθητος, εκτεθειμένος. Σήμερα αποκλείω μια τέτοια υποτροπή, Αλλά δεν μπορώ να την αποκλείσω και για αύριο..” 
 Η ένοχη ελπίδα..Υπάρχουν πολλές ταινίες του Bergman που ασχολούνται με το θρησκευτικό συναίσθημα και τον φόβο ή τις ενοχές αλλά και την έννοια της οντολογίας και του προορισμού. Η πλέον γνωστή βέβαια είναι η Έβδομη σφραγίδα που γύρισε το 1956 μέσα σε ένα μήνα ως ένα εκπαιδευτικό φιλμ για τους φοιτητές του! Κι εδώ υπάρχει ένας άθεος γαιοκτήμονας από την μια κι ο μεσαιωνικός ιππότης Μπλόκ από την άλλη που ψάχνει να βρει τον θεό αλλά που ο θεός παραμένει σιωπηλός.. Και την ίδια στιγμή αναφωνεί: “Γιατί δεν μπορώ να σκοτώσω τον θεό μέσα μου;'” 
   Στο αυτοβιογραφικό αυτό ερώτημα τελικά απάντησε ο ίδιος ο Bergman δηλώνοντας κάτι πολύ εντυπωσιακό:
Ισοπέδωσα το σπίτι μου.“Με την εξάλειψη της θρησκευτικής πλευράς της ύπαρξής μου η ζωή μου έγινε πολύ πιο εύκολη. Ο Σάρτρ έλεγε πόσο ανελεύθερος ήταν ως καλλιτέχνης και συγγραφέας και πόσο υπέφερε γιατί δεν τα κατάφερνε.Μετά από μια αργή διανοητική πορεία συνειδητοποίησε πως η αγωνία του για το ότι αυτά που έκανε δεν είχαν αξία αποτελούσε ένα αταβιστικό κατάλοιπο από την θρησκευτική αντίληψη ότι υπάρχει κάτι που είναι το Ανώτατο Καλό και Τέλειο. Όταν όμως ξέθαψε την κρυμμένη αυτή αντίληψη που υπήρχε μέσα του και ακρωτηρίασε αυτό το κατάλοιπο απαλλάχτηκε από τις καλλιτεχνικές του αναστολές. Κι εγώ πέρασα κάτι παρόμοιο. Κι εγώ έχασα τις συγγραφικές μου αναστολές. Όταν κατέρρευσε η παραφορτωμένη θρησκευτική μου υπερκατασκευή. Και διαλύθηκαν κι οι φόβοι ότι δεν συμβάδιζα με την εποχή μου. Στο Χειμωνιάτικο Φώς, ισοπέδωσα το σπίτι μου. Από τότε τα πράγματα είναι ήσυχα σ΄ αυτό το μέτωπο..” 
 
To νόημα της ζωής. To 1963, o Bergman δημιουργεί την ταινία η Σιωπή. Με αφορμή μια συζήτηση γύρω από την περίεργη αυτή ταινία λέει” Οι άνθρωποι νομίζουν ότι εάν το καθετί μπει στην θέση του, αρχειοθετηθεί σωστά, τότε όλα θα είναι εντάξει. Αλλά εγώ δεν είμαι και πολύ σίγουρος για αυτό. Στο βαθύτερο επίπεδο της ταινίας υπάρχει λοιπόν η κατάρρευση μιας ιδεολογίας κι ενός τρόπου ζωής. Θυμάμαι πως είχα γράψει κάτι που με ικανοποίησε φοβερά, μόλο που δεν είναι τίποτα εκπληκτικό. Έγραψα ότι η ζωή έχει τόσο νόημα και σπουδαιότητα όσο της αποδίδουμε εμείς οι ίδιοι. Δεν υπάρχει τίποτα εκπληκτικό σ΄ αυτά τα λόγια, αλλά για μένα ήταν σαν να χτύπησα μια φλέβα χρυσού!.  
  Η Κόλαση. ''Για μένα, η κόλαση αποτελούσε πάντα ένα πολύ υποβλητικό μέρος. Αλλά ποτέ δεν έχω να θεωρήσει ότι βρίσκεται πουθενά αλλού παρά στη γη. Η Κόλαση έχει δημιουργηθεί από τον άνθρωπο - πάνω στη γη.” 
  Η Ντροπή. Το 1968, ο Bergman δημιουργεί την ταινία Shame. Για αυτήν την ταινία είπε: “ Το θέμα της ταινίας είναι ο πόλεμος αλλά κι ως πιο σημείο μπορεί εσύ κι εγώ να κρύβουμε έναν φασίστα μέσα μας; Κάτω από ποιές συνθήκες θα μπορούσαμε να μετατραπούμε από καλοί σοσιαλδημοκράτες σε ενεργούς ναζί; Αυτό θέλω να ανακαλύψω..Έχω όλο και περισσότερο το συναίσθημα ότι οι άνθρωποι ενεργούν πανικόβλητα κάτω από τις τρομαχτικές πιέσεις που υφίστανται σήμερα. Ότι ενεργούν με ένα και μοναδικό κίνητρο: το προσωπικό τους συμφέρον. Κι αυτό ακριβώς είναι το θέμα της ταινίας.

 Τέχνη κι ηθική: “ Σήμερα λέμε πως κάθε μορφή τέχνης είναι πολιτική. Εγώ όμως λέω ότι κάθε μορφή τέχνης έχει σχέση με την ηθική. Αυτό εννοούσε ο Ο’ Νήλ ‘όταν έλεγε πως το θεατρικό έργο που δεν ασχολείται με την σχέση του ανθρώπου με το θείο δεν έχει αξία.” 

Περίεργες συμπτώσεις:Ο Bergman πέθανε 89 ετών ήσυχος ένα βράδυ στον ύπνο του. Ήταν καλοκαιράκι, 30 Ιουλίου του 2007. Την ίδια ακριβώς μέρα πέθανε κι ο Michelangelo Antonioni! Eπίσης ο Bergman έτρεφε μια ιδιαίτερη εκτίμηση για τον Tarkovsky όπως ίσχυε και το αντίθετο βέβαια, καθώς ο τελευταίος είχε εκτενώς χρησιμοποιήσει ηθοποιούς του πρώτου. Κάποια στιγμή δήλωσε για τον μεγάλο ρώσσο κινηματογραφιστή..“Όταν η ταινία δεν είναι ένα ντοκουμέντο, είναι όνειρο. Γι 'αυτό ο Ταρκόφσκι είναι ο μεγαλύτερος από όλους. Αυτός κινείται με τόση φυσικότητα στο δωμάτιο των ονείρων… Δεν χρειάζεται να μας εξηγήσει. Τι θα πρέπει να εξηγήσει ούτως ή άλλως; Είναι ένας θεατής, ένα ικανό ελάφι”....“‘Ο κινηματογράφος ως όνειρο, ως μουσική ταινία. Καμιά τέχνη δεν περνάει στην συνείδησή μας με τον τρόπο που το κάνει μια ταινία, και στοχεύει κατευθείαν στα συναισθήματά μας, βαθιά μέσα στα σκοτεινά δωμάτια της ψυχής μας.” 

Τρίτη, 14 Μαΐου 2019

Μπορεί να εκσυγχρονιστεί ο Πολιτισμός στην Ελλάδα;

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Της Βασιλίκας Σαριλάκη*
Ο Francois Mitterand που σφράγισε τον Πολιτισμό της Γαλλίας είπε κάποτε: η πολιτική για τον Πολιτισμό βρίσκεται στην βάση οποιασδήποτε άλλης πολιτικής. Πρέπει οι άνθρωποι να συναντηθούν με την Ιστορία τους, την τέχνη τους, και το παρελθόν τους για να χτίσουν καλύτερα το μέλλον τους. Ο Mitterand ήταν συγγραφέας εκτός από πολιτικός κι ήταν αυτός που καθιέρωσε πρώτος την ελεύθερη είσοδο στα μουσεία και τις δημόσιες πολιτιστικές εκδηλώσεις και μετά ακολούθησε η Ευρώπη. Στην εποχή του πενταπλασίασε τον προϋπολογισμό για τον πολιτισμό. Αλλά δεν ήταν αυτό που του επέτρεψε να κάνει τα μεγάλα οραματικά έργα, την πυραμίδα του Λούβρου, την Όπερα της Βαστίλης, την Εθνική βιβλιοθήκη, το πασίγνωστο ευρωπαϊκό πανεπιστημιακό πρόγραμμα Erasmus. Ήταν το «πως τα έκανε.
Το πολιτιστικό του έργο είχε μια ανθρωπιστική υπόσταση όπως της Δουρου. Έδινε θέσεις εργασίας για χρόνια σε καλλιτέχνες, διέσωζε επαγγέλματα που χάνονταν, έδινε έμφαση στην Ιστορική μνήμη.Δυστυχώς μας έχουν μάθει να μετράμε νούμερα και ποσότητες. Να ασχολούμαστε μόνο με το «πόσο» κι όχι με το «πως». Αυτό είναι λάθος.
O Einstein έλεγε: «Οτιδήποτε μετριέται δεν σημαίνει πως μετράει κιόλας» Παράδειγμα: Ο αέρας που αναπνέουμε είναι δωρεάν. Αλλά αν διακόψουμε την αναπνοή μας για ένα λεπτό ξέρουμε τι θα γίνει! Έτσι είναι κι ο πολιτισμός. Έχει απροσμέτρητη αξία και δεν αφορά μόνο σε πολιτιστικές εκδηλώσεις αλλά στην ποιότητα ζωής μας κι όλο το δίκτυο των σχέσεών μας στην καθημερινότητα.
Δεν είναι το διακοσμητικό κερασάκι στην τούρτα της κοινωνίας αλλά την καθορίζει αποφασιστικά. Δίνει νόημα στην ζωή μας αλλά δίνει και ταυτότητα. Αυτό απέδειξε άλλωστε η πρόσφατη πυρκαγιά στην Notre Dame έναν καθεδρικό ναό 800 ετών που συγκλόνισε την υφήλιο. Μαζεύτηκαν 2δις για να ξαναφτιαχτεί αλλά δεν θάναι ποτέ η ίδια. Οι Γάλλοι είναι τόσο εξοργισμένοι ώστε δεν αποκλείεται αυτό να στοιχίσει τελικά στον Μακρόν την προεδρία της Γαλλίας! Κι αυτό, γιατί τα σημαντικά έργα τέχνης διαθέτουν τεράστια συμβολική δύναμη κι εξουσία μέσα μας.
Για αυτό όποιος θέλει να γκρεμίσει μια εξουσία πρώτα γκρεμίζει τα μνημεία της!. Κι όποιος παλεύει για δικαιώματα πάλι καταφεύγει στην τέχνη. Όπως π. χ τις αφίσες με τις οποίες οι σουφραζέτες κέρδισαν το δικαίωμα ψήφου των γυναικών στις αρχές του αιώνα και τις αφίσες στον Μάη του ΄68.
Έχετε αλήθεια αναρωτηθεί ποτέ πως θα ήταν η ζωή μας χωρίς μουσική, συναυλίες, θέατρο, ποίηση, λογοτεχνία, κινηματογράφο, βιβλία, τηλεόραση, ραδιόφωνο, έργα τέχνης, εκθέσεις, Μουσεία, χορό, μόδα, αρχιτεκτονική, διακόσμηση ή ντηζάιν; Θα ήταν μια κόλαση! Και πως θα ήταν χωρίς ευγένεια, αξιοπρέπεια, αλληλεγγύη, αλτρουισμό; Θα ήταν ζούγκλα. Ο Πολιτισμός συμπεριλαμβάνει όλα αυτά και καθορίζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε και ζούμε. Η κουλτούρα ενώνει τους ανθρώπους και τους εξισώνει. Σε αυτήν την κατεύθυνση κινήθηκε η Δούρου, σε μια προσπάθεια να εξασφαλίσει κουλτούρα σ΄ όλον τον λαό..
Κι ερχόμαστε τώρα στον τρόπο άσκησης πολιτισμού δηλαδή στην πολιτική διάσταση.Σε ποιο διεθνές περιβάλλον καλείται να ενταχθεί ο Ελληνικός πολιτισμός με ποιες προτεραιότητες και ποιες τακτικές σχεδιασμού; Με ποια νοοτροπία κινήθηκαν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ και με ποια η Περιφέρεια Αττικής;
Πέρσι σε μια μελέτη που παρουσίασα στο ΕΜΣΤ για την κατάσταση του Πολιτισμού στην Ελλάδα, σε σχέση και με το διεθνές περιβάλλον, εμπέδωσα τους στίχους του Γκάτσου: Μα τώρα που η φωτιά φουντώνει πάλι/ εσύ κοιτάς τα αρχαία σου τα κάλλη/ και στις αρένες του κόσμου μάνα μου Ελλάς/το ίδιο ψέμα πάντα κουβαλάς.
Επί μισόν αιώνα η ΝΔ επαναπαύτηκε στα αρχαία μας τα κάλλη, την συντήρηση αρχαιοτήτων παραμελώντας κάθε σοβαρό σχεδιασμό παραγωγής σύγχρονου πολιτισμού. Αντιμετώπισε τις αρχαιότητες αποκλειστικά ως τουριστικά προϊόντα και δεν διαμεσολάβησε ούτε στην εκπαίδευση ούτε στον λαό την κουλτούρα, την φιλοσοφία και το νόημα ζωής της αρχαίας κληρονομιάς μας. Και τα τοπικά πολιτιστικά προϊόντα συνοψίζονταν σε ηθογραφικά σήριαλ, ριάλιτυ σόου, πανηγύρια και σκυλάδικα κάτι που δεν διαφοροποιήθηκε αισθητά επί ΠΑΣΟΚ. Αν εξαιρέσουμε λίγα χρόνια της μεταπολίτευσης με Θέατρο Κουν, Χατζηδάκη, Θεοδωράκη Ξαρχάκο μετά ακολούθησε η ελεύθερη πτώση. Κι όλο αυτό στα πλαίσια ενός δυσμενέστατου διεθνούς περιβάλλοντος με τεράστια μονοπώλια θεάματος.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσίευσε το 2015 η UNESCO, το διεθνές ετήσιο εμπόριο πολιτιστικών αγαθών έχει εκτιναχτεί σε 2. 250 δις $ αλλά τα περισσότερα κέρδη νέμεται μικρή ομάδα χωρών: η Αμερική, η Ιαπωνία, η Γερμανία, η Βρετανία και η Κίνα. Οι χώρες αυτές εξάγουν τα περισσότερα πολιτιστικά αγαθά παγκοσμίως. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσίευσε πρόσφατα το Artnet News, η Αμερικανική βιομηχανία θεάματος με 5 εκατ. προσωπικό είναι πρώτη σε εξαγωγές και προσθέτει στην Αμερικανική οικονομία 764 δις κάθε χρόνο! Δηλαδή τα διπλάσια από ολόκληρη την αγροτική της οικονομία!
Δυστυχώς εμείς, ποτέ δεν είδαμε στον σύγχρονο Πολιτισμό ένα είδος ανάπτυξης. Κι όμως! Η μελέτη της Unesco διαπιστώνει πως το μεγαλύτερο ποσοστό σύγχρονου πολιτισμού παράγεται από γυναίκες και νέους. Τι σημαίνει αυτό;, Πως αν επενδύσουμε στον σύγχρονο πολιτισμό θα μειώσουμε την ανεργία στις ομάδες πληθυσμού που έχει πλήξει περισσότερο η κρίση στην Ελλάδα. Και θάχουμε ΚΑΙ πολιτιστικό όφελος! Όταν χτίστηκε το Guggenheim Museum στο Bilbao της Ισπανίας αύξησε τόσο τον τουρισμό ώστε έδωσε 1.000 θέσεις μόνιμης εργασίας.

Στην Ελλάδα δυστυχώς δεν παράγεται διεθνές πολιτιστικό προϊόν καθώς οι κρατικές παροχές για τον πολιτισμό από όλες τις μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. της τελευταίας 35ετίας ήταν εξευτελιστικές. Επίσης στις περασμένες εκλογές κόμματα όπως οι ΑΝΕΛ και το ΛΑΟΣ δεν είχαν απολύτως κανένα πρόγραμμα για τον Πολιτισμό και η βασική πρόταση της Χρυσής Αυγής ήταν «να καταργήσουμε τα τούρκικα σήριαλ!». Δεν είναι άρα καθόλου τυχαίο που στην Ελλάδα κυριαρχεί για χρόνια η διαφθορά της ΑΕΠΙ, που ο Μητσοτάκης καλεί σε συνάντηση καλλιτέχνες και μετά τους βάζει ερήμην τους σε προεκλογικό σποτάκι και τον κράζει ο Ξαρχάκος.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο που η Ελληνική αστυνομία δίνει βραβεία στην Άντζελα Δημητρίου και ο Μιχαλολιάκος είναι στο Δ. Σ εταιρίας με ροζ ξενοδοχείο. Δεν είναι τυχαία τα φαινόμενα βουλευτών αρχαιοκάπηλων, ο σεξισμός, οι Μακεδονομάχοι και η λειψανολατρεία.
Δεν είναι τυχαίες οι διαφημίσεις του Τζάμπο με τον Ψωμιάδη ζορρό και τον Πατούλη να ξεβράζει δημόσια έναν σεξιστικό οχετό μπροστά στην Δούρου λέγοντας «κάτσατε σαν κότες στον Σπίρτζη επειδή δεν μπορούσατε να λύσετε τα προβλήματα μόνοι σας».

Όλο αυτό το τραγελαφικό σκηνικό θυμίζει την προφητεία του Neil Postman : ««Δύο είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορεί να συρρικνωθεί ένας πολιτισμός. Σύμφωνα με τον πρώτο, τον οργουελικό, ο Πολιτισμός γίνεται φυλακή. Σύμφωνα με τον δεύτερο, τον χαξλεϊκό, ο Πολιτισμός γίνεται παρωδία.». Εμείς ανήκουμε στην παρωδία!
 Ευτυχώς, την περασμένη πενταετία η Ρένα Δούρου έδωσε ελπίδα. Άνθρωπος του πολιτισμού η ίδια ως συγγραφέας, έκανε ένα πολύ σημαντικό έργο που ελάχιστοι γνωρίζουν. Ένα έργο οραματικό που θυμίζει Mitterand όχι ως προς τα μεγέθη αλλά ως προς τον τρόπο αντίληψης. Λαϊκή πρόσβαση στον πολιτισμό για τον οποίο έδωσε 71 εκ ευρώ. Ενίσχυσε τις πολιτιστικές και τουριστικές δομές της Περιφέρειας Αττικής και το έργο πολλών δήμων. Χορήγησε 21 εκατομμύρια ευρώ στο ΥΠΠΟ για 26 έργα με δικούς της πόρους.
Ανακαίνισε το θέατρο του Λυκαβηττού. Χορήγησε 4 εκατομμύρια, ευρώ για την αποπεράτωση της Εθνικής Πινακοθήκης. Χρηματοδότησε το Παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ακροπόλεως, το Μουσείο της Πόλης των Αθηνών, το Μουσείο Χρήστου Καπράλου. Χρηματοδότησε με 1.7 εκατ. ευρώ την δημιουργία Ψηφιακού Μουσείου της Ακρόπολης. Ενίσχυσε τον σύγχρονο πολιτισμό χορηγώντας γενναιόδωρα την Μπιενάλε Αθηνών, την ART-ATHINA, εκθέσεις σύγχρονης τέχνης όπως π. χ την έκθεση Τέχνη και Πολιτική, την μπιενάλε Νέων Δημιουργών, το φεστιβάλ Το μικρό Παρίσι των Αθηνών.
Έκανε την ανάπλαση του Πεδίου Άρεως και του Άλσους, του Δημοτικού θεάτρου Πειραιά, κι αποκατέστησε το Αρχαίο Θέατρο Θορικού. Έκανε ανάπλαση του Πολιτιστικού πάρκου Λαυρίου με το Μουσείο του Συντήρησε τον ναό του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα, της Αφαίας Αθηνάς και του Ελλανίου Διός, του Αρχαίου Αμφιαράειου και του αρχαίου θεάτρου Ζέας.

Χορήγησε επίσης την Ελευσίνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, συναυλίες, συνέδρια κι έρευνες Πολιτισμού, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθηνών, εκθέσεις βιβλίου. Ενίσχυσε την Εθνική Λυρική Σκηνή, το Ωδείο Αθηνών, την Ταινιοθήκη της Ελλάδας κι άλλους φορείς. Έκανε ένα επίμονο κοινωνικό έργο ως μια νέα Αγία Τερέζα. Η Δούρου ήταν κοντά στους αδύναμους κι αναξιοπαθούντες, τους μετανάστες, τους άστεγους, τους τυφλούς,στις γυναίκες, τα παιδιά. Έφτιαξε Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων, Ατόμων με Αναπηρία, Κακοποιημένων Γυναικών, Κοινωνικά Παντοπωλεία, Κοινωνικά Φαρμακεία, Συσσίτια. Το πολύπλευρο αυτό έργο έχει μεγάλη κοινωνική ευαισθησία και σύγχρονη κατεύθυνση. Έχει όραμα και τόλμη και πρέπει οπωσδήποτε να συνεχιστεί!

Που είναι η ευαισθησία του Πατούλη; Φωτογραφίζεται στα χρυσά σαλόνια με την Πατούλαινα ενώ πονεμένοι άνθρωποι πουλάνε στο Facebook μέχρι και μεταχειρισμένα παπούτσια για να επιβιώσουν.
Ο Πατούλης ζει σ΄ ένα παράλληλο σύμπαν. Φέρεται σαν τον αρχοντοχωριάτη του Μολιέρου. Καυχιέται που ο Τραμπ τον φωναξε 3 φορές στο παλατάκι του. Όταν χιλιάδες γιατροί τα έπαιρναν απ’ την NOVARTIS ήταν πρόεδρος του ιατρικού συλλόγου. 4.000 γιατροί παραπέμφθηκαν. Δεν ήξερε τίποτα για το έγκλημα;
Εμείς λοιπόν που η διαφθορά τους μας έφερε στον πάτο και την μιζέρια, χρειαζόμαστε αγώνες για αξιοκρατία και μια πολιτική ανθρωπιάς όπως έκανε η Δούρου χωρίς πολιτικαντισμούς και μικροπολιτικές. Η πολιτική ή είναι μια φυσική κατάσταση προσφοράς και κατάθεσης ψυχής ή φρούδα προσωπική φιλοδοξία με μεγαλοστομίες Γκόρτσου. Οι άνθρωποι του πολιτισμού στηρίζουμε την Ρένα Δούρου για το έργο αλλά και την ευαισθησία της, την ανθρωπιά και το όραμά της, Στηρίζουμε την Δύναμη ζωής στον Πολιτισμό!




                                                                                                                                                Αναδημοσίευση  από το  tvxs

Σάββατο, 27 Απριλίου 2019

Υπάρχει χώρος για τέχνη και πολιτισμό στο πάρτι της ψηφοθηρίας Βασιλίκα Σαριλάκη;(Μια ιστορικός τέχνης στο ψηφοδέλτιο της Ρένας Δούρου)

Δεν υπάρχουν δικά μας παιδιά. Δεν έχουμε προσημειωμένες απόψεις γύρω από την πολιτική, την τοπική αυτοδιοίκηση, τους ανθρώπους που ζητούν ψήφο. Η Βασιλίκα Σαριλάκη όμως είναι από τις ελάχιστες περιπτώσεις δημοσιογράφων που γνωρίζουν καλά το θέμα “Πολιτισμός στην Ελλάδα”.Κείμενα, συνεντεύξεις, κριτικές και απόψεις της έχουν φιλοξενηθεί σε έντυπα, σε σάιτ, σε ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές. Τώρα κατεβαίνει υποψήφια περιφερειακή σύμβουλος με το ψηφοδέλτιο της Ρένας Δούρου στην Αττική. Η συνέντευξη που μας παραχώρησε δεν είναι προκάτ. Είναι μια κουβέντα για την πορεία της τέχνης και του πολιτισμού στην Ελλάδα, γιατί πιστεύουμε στον διάλογο με ανθρώπους που βγαίνουν μπροστά με άποψη και γνώμη κι όχι στο σαφάρι ψήφων.
Η Βασιλίκα Σαριλάκη είναι δημοσιογράφος, ιστορικός τέχνης, τεχνοκριτικός και blogger. Έχει MSc στα Σύγχρονα Media και τη Δημοσιογραφία (Παν/μιο Wolverhampton Αγγλίας). Έχει επίσης σπουδάσει Arts Plastiques στα Πανεπιστήμια PARIS I- Pantheon Sorbonne & PARIS VIII και Ιστορία Τέχνης και Γαλλικό Πολιτισμό ( PARIS IV- Sorbonne). Συνεργάτης των: TVXS, Fragile, AthensVoice κ.α, έχει εργαστεί σε τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων, εκπομπές της ΕΡΤ, ΕΡΑ, 9,84 κ.α. στην Καθημερινή, ΕφΣυν και περιοδικά. Έχει συνεργαστεί με το ΕΜΣΤ, διδάσκει Ιστορία Τέχνης, έχει συγγράψει βιβλία και διοργανώσει εκθέσεις. Διαχειρίζεται τη διαδικτυακή Ομάδα Πολιτισμού Art Noise. Διετέλεσε μέλος Δ. Σ. της Διεθνούς Ένωσης Τεχνοκριτικών, Aica.Hellas.
         Του Γιάννη Παναγόπουλου
-Η νίκη της Ρένας Δούρου ήταν πρόλογος της νίκης του Σύριζα στις εκλογές του 2015. Ας το πούμε κάπως έτσι, πως οι Δημοτικές αλλά κυρίως οι Περιφερειακές είναι ένα τεστ ντράιβ για όλα τα κόμματα που βλέπουν εξουσία, πρωτιές κτλ. Θεωρείς πως η Δούρου μπορεί να είναι ξανά Περιφερειάρχης Αττικής;
Βασιλίκα Σαριλάκη:  Η νίκη της Ρένας Δούρου όντως προοιώνισε τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ. Έπαιξε ρόλο η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ, η φυσική της ακτινοβολία κι η καλή ομάδα που έφτιαξε. Ωστόσο, δεν νομίζω πως οι δημοτικές κι οι περιφερειακές εκλογές κρίνουν το αποτέλεσμα των βουλευτικών. Το κρίνουν πολύ περισσότερο οι Ευρωεκλογές όπου έχουμε το πλεονέκτημα του Δημ. Παπαδημούλη, εκλεγμένου αντιπροέδρου του Ευρωκοινοβουλίου με ποσοστό 74% κι άλλων καλών υποψηφίων. Όσον αφορά στις Περιφερειακές η σημερινή συγκυρία είναι διαφορετική γιατί θεσπίστηκε η απλή αναλογική κι αυτό αλλάζει εντελώς τα δεδομένα. Παλιά ο νικητής του δεύτερου γύρου τα έπαιρνε όλα. Τώρα όλο το παιχνίδι μετατοπίζεται στις υποχρεωτικές συνεργασίες του δεύτερου γύρου. Για να δούμε λοιπόν τι έχουμε: Σήμερα το ΠΑΣΟΚ όλο κι εξανεμίζεται. Έχασε την παλιά του αίγλη. Πρώτης τάξης στελέχη του και μέλη προσχωρούν στον ΣΥΡΙΖΑ. Το ΚΙΝΑΛ παραπαίει και κάνει αγωνιώδη προσπάθεια να περάσει ένα βερνίκι στη φθαρμένη του ταυτότητα (σκέφτεται να επαναφέρει τον πράσινο ήλιο στο σήμα του, να εγκαταλειφθεί η λέξη ΚΙΝΑΛ κλπ). Δυστυχώς αυτά τα τρικ δεν πιάνουν. Ο λαός βαρέθηκε να παριστάνει τον όμηρο της πολιτικής τραμπάλας του ΚΙΝΑΛ. Που δεν ξεκαθαρίζει την ουσία, δηλαδή με ποιον θα συνεργαστεί. Και το βρίσκω λογικό. Ποιος θέλει να δώσει την ψήφο του ενέχυρο, όμηρο ενός κόμματος φλου ιδεολογικά που φυλλορροεί; Οπότε νίκη του Σγουρού δεν προβλέπω.
Ο κος Πατούλης πάλι υπερδιαφημίζεται και δεν θα του βγει σε καλό και μιλώ ως δημοσιογράφος, δηλαδή άνθρωπος της Επικοινωνίας. Η έπαρσή του για το πόσες φορές τον κάλεσε ο Τραμπ στο παλάτι του κι ο τρόπος που η γυναίκα του φωτογραφίζεται στους χρυσούς καναπέδες της είναι προκλητικότατος τη στιγμή που η Ελλάδα ακόμη σφαδάζει υπό την κρίση και στο Marketplace μερικοί πονεμένοι άνθρωποι πουλάνε ως και μεταχειρισμένα παπούτσια για να επιβιώσουν.
Ο Πατούλης ζει σ΄ ένα παράλληλο σύμπαν. Φέρεται σαν τον αρχοντοχωριάτη του Μολιέρου. Την εποχή που χιλιάδες γιατροί τα έπαιρναν απ’ τη NOVARTIS ήταν πρόεδρος του ιατρικού συλλόγου. Δεν ήξερε τίποτα για το έγκλημα; Γιατί έγκλημα είναι να δημιουργείται – λόγω ασυδοσίας – κατάλληλο περιβάλλον σε νοσοκομειακές συμμορίες να δίνουν ψεύτικα χάπια σε ετοιμοθάνατους καρκινοπαθείς! Έγκλημα ήταν όταν η ΝΔ μείωνε τις συντάξεις κατά 40% κι ανέβαιναν στα ύψη οι τιμές των φαρμάκων και δεν μπορούσαν να τα παίρνουν οι μανάδες και πατεράδες μας. Γιατί δεν βγήκε ποτέ να πει μια λέξη ο Πατούλης για αυτά;
Η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ καταχρέωσαν τη χώρα και δεν μας ζήτησαν ποτέ συγνώμη για τα βάσανα που περνάμε 10 χρόνια τώρα. Δεν έδιωξαν κανέναν απ΄ το πολιτικό τους προσωπικό. Πώς τώρα παρουσιάζονται «εξωραϊσμένοι» στον Ελληνικό λαό; 
-Αυτό που δεν έχουμε καθαρό ακόμα είναι οι ευθύνες τις Περιφέρειας. Στην πράξη θέλεις να μου πεις ποιες είναι οι αρμοδιότητες ενός Περιφερειάρχη;
Β. Σ.: Η Περιφέρεια Αττικής είναι κάτι σαν μικρή κυβέρνηση κι είναι σημαντική γιατί περιέχει τον πληθυσμό σχεδόν της μισής Ελλάδας. Έχει πάμπολλες αρμοδιότητες να συνεπικουρεί δήμους, υπουργεία και φορείς αλλά έχει κι αυτόνομο έργο υποδομών. Αλλά δεν έχει αρμοδιότητες επιχειρησιακές π.χ. πυρόσβεσης ή αστυνομικής λειτουργίας που την κατηγόρησαν για το Μάτι. Έχει ανεξάντλητες δυνατότητες να βοηθήσει και πολλούς πόρους. Η Δούρου έχει αυτήν τη στιγμή ανοιχτά 360 εργοτάξια, κάνει 168 αντιπλημμυρικά έργα με κόστος 500 εκ ευρώ, 140 έργα υποδομής αθλητισμού με κόστος 215 εκ ευρώ, 197 έργα οδοποιίας κόστους 481 εκ. ευρώ. Υδροδοτεί την Αίγινα με υποθαλάσσιο αγωγό κόστους 30 εκ. ευρώ. Αναπλάθει το Φαληρικό Δέλτα και φτιάχνει την Αττική Ριβιέρα. Χορήγησε 40 εκ. ευρώ για εξοπλισμό σε 31 νοσοκομεία. Έφτιαξε 54 μονάδες υγείας. 84 κοινωνικά παντοπωλεία. Συνολικός προϋπολογισμός πάνω από 2 δις ευρώ. Διάλεξε να κάνει αθόρυβα ένα δυνατό έργο.
-Γιατί κατεβαίνεις περιφερειακός σύμβουλος;
Β. Σ.: Δέχτηκα την πρόταση της Ρένας Δούρου να είμαι υποψήφια στην Ανατολική Αττική γιατί ήξερα με πόσο μεράκι δουλεύει αλλά και γιατί ως άνθρωπος του πολιτισμού θέλω να βοηθήσω. Ξέρω πολύ καλά πόσο έχει πληγεί ο χώρος μας στα χρόνια της κρίσης καθώς αντιμετωπίζεται ως είδος πολυτελείας ενώ είναι πρώτης ανάγκης.Τι είναι Πολιτισμός; Σίγουρα δεν είναι τα παλουκωμένα κανάτια στο Μαρούσι και τα χρυσά πόμολα του Πατούλη, ούτε βαρετές εκδηλώσεις και πανηγύρια αλλά μια σοβαρή υπόθεση που αφορά όλη την κοινωνία.
Χρειαζόμαστε αγώνες για ποιότητα κι αξιοκρατία, για ζωή με νόημα κι αξίες, μια πολιτική με όραμα, όχι πολιτικαντισμούς, ούτε μικροπολιτικές. Η πολιτική ή είναι μια φυσική κατάσταση προσφοράς και κατάθεσης ψυχής είτε φρούδα προσωπική φιλοδοξία με μεγαλοστομίες Γκόρτσου και γελοία αυτοπροβολή για βορά ψήφων. Δεν θα ακολουθήσω αυτόν τον δρόμο. Θα είμαι εδώ, όπως ήμουν από μικρή, για να συμβάλλω σε θετικές κατευθύνσεις. Στον Πολιτισμό, στην Οικολογία όπου έδρασα ακτιβιστικά και με αποτέλεσμα, στην Επικοινωνία, είτε αρθρογραφώντας συνεχώς σε περιοδικά κι εφημερίδες για θέματα τέχνης, πολιτισμού και κοινωνίας, στο blog μου και σε ειδησεογραφικά sites. Είτε κάνοντας ρεπορτάζ στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση της ΕΡΤ, είτε διδάσκοντας Ιστορία τέχνης όπως κάνω τώρα, είτε φέρνοντας σε επικοινωνία μεταξύ τους τα χιλιάδες μέλη της διαδικτυακής ομάδας πολιτισμού Art Noise. Κι ό,τι άλλο χρειαστεί εάν εκλεγώ.

-Τι έχει κάνει για τον πολιτισμό η Περιφέρεια Αττικής;
Β. Σ.:  Την περασμένη τετραετία έκανε ένα πολύ σημαντικό έργο Πολιτισμού που ελάχιστοι γνωρίζουν. Έδωσε 71 εκ. ευρώ στον πολιτισμό. Ενίσχυσε τις πολιτιστικές και τουριστικές δομές της Περιφέρειας Αττικής και το έργο πολλών δήμων. Χορήγησε 21 εκατομμύρια ευρώ στο ΥΠΠΟ για 26 πολιτιστικά έργα με δικούς της πόρους. Χρηματοδότησε πολλά Μουσεία της Αττικής κι έδωσε 51 εκατομμύρια ευρώ για 36 πράξεις πολιτισμού. Ανακαίνισε το θέατρο του Λυκαβηττού. Χορήγησε 4 εκατομμύρια ευρώ για την αποπεράτωση της Εθνικής Πινακοθήκης. Χρηματοδότησε το Παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ακροπόλεως, το Αρχαιολογικό Μουσείο της Πόλης των Αθηνών, το Μουσείο Χρήστου Καπράλου, διατηρητέα του Τσίλλερ, αρχαιολογικούς χώρους. Ενίσχυσε τον σύγχρονο πολιτισμό χορηγώντας γενναιόδωρα την Μπιενάλε Αθηνών, την ART-ATHINA, εκθέσεις σύγχρονης τέχνης όπως π.χ. την έκθεση Τέχνη και Πολιτική, την μπιενάλε Νέων Δημιουργών, το φεστιβάλ Το μικρό Παρίσι των Αθηνών. Έκανε την ανάπλαση του Πεδίου Άρεως και του Άλσους, του Δημοτικού θεάτρου Πειραιά, του Πολιτιστικού πάρκου Λαυρίου με το Μουσείο του κι αποκατέστησε το Αρχαίο Θέατρο Θορικού. Στερέωσε και συντήρησε τον ναό του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα, τον ναό της Αφαίας Αθηνάς και του Ελλανίου Διός, του Αρχαίου Αμφιαράειου και του αρχαίου θεάτρου Ζέας.  Χορήγησε την Ελευσίνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, συναυλίες, συνέδρια κι έρευνες Πολιτισμού, θεατρικά φεστιβάλ Δήμων, το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθηνών, εκθέσεις βιβλίου, δημόσια γλυπτά κι ιστορικά ντοκιμαντέρ. Ενίσχυσε την Εθνική Λυρική Σκηνή, το Ωδείο Αθηνών, την Ταινιοθήκη της Ελλάδας κι άλλους φορείς. Έκανε επίσης έργα υποδομών, όπως την υδροδότηση της Αίγινας κι ένα επίμονο κοινωνικό έργο ως μια νέα Αγία Τερέζα. Κοντά στους αδύναμους κι αναξιοπαθούντες, τους μετανάστες, τους άστεγους, τους τυφλούς, κοντά στις γυναίκες, τα παιδιά και τις συλλογικότητες. Το πολύπλευρο αυτό έργο έχει μεγάλη κοινωνική ευαισθησία και σύγχρονη κατεύθυνση. Πιστεύω σ’ αυτήν την παθιασμένη δουλειά και θέλω να συνδράμω.

                                                                          Το Θέατρο Λυκαβηττού
// Δεν έχουν περάσει αρχαιολογικά μνημεία στο Υπερταμείο κι αυτό έχει διαψευστεί τόσο από το Υπουργείο Πολιτισμού όσο κι από το Υπουργείο Οικονομικών τον Ιούνιο του 2018. Κι όμως ακόμα κυκλοφορεί αυτή η φήμη! Συγκεκριμένα το ΥΠΠΟΑ διευκρίνισε σε ανακοίνωση του ότι «η σχετική υπουργική απόφαση του υπουργού Οικονομικών και η παρ. 4 του άρθρου 196 του ν.4389/2016, διασφαλίζουν ότι τα ακίνητα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος δεν παραχωρούνται στην ΕΤΑΔ Α.Ε.». Όσον αφορά στο ΕΜΣΤ έγιναν λαθεμένοι χειρισμοί κι έτσι κηρύχτηκε άγονος ο διαγωνισμός αφού καμία από τις 16 συμμετοχές Ελλήνων διευθυντών των μεγαλύτερων μουσείων της Ελλάδας δεν κρίθηκε από την επιτροπή της κας Ζορμπά άξια να πάρει την θέση. Αυτή η γενικευμένη απαξίωση του ελληνικού δυναμικού προσωπικά με ενόχλησε. //
-Από το υπουργείο πολιτισμού πέρασαν, την περασμένη τετραετία, 3 υπουργοί, τουλάχιστον αυτή την στιγμή τόσους θυμάμαι. Σειρά αρχαιολογικών μνημείων έχουν περάσει στο υπερταμείο. Η πρώην υπουργός πολιτισμού Κονιόρδου “απορροφήθηκε” στο ΚΠΙΣΝ. Το μουσείο μοντέρνας τέχνης της Αθήνας δεν ανοίγει παρόλο που είναι έτοιμο. Και πρόσφατα μάθαμε για μια υποθετική ανταλλαγή αγαλμάτων που συνοδεύτηκε από ένα ψέμα. Τη δήλωση της υπουργού με τον γλύπτη Βαρώτσο που ο ίδιος έχει διαψεύσει. Το πεδίο του πολιτισμού σε ενδιαφέρει έντονα. Όλα τα παραπάνω τι σου λένε;
Β. Σ.: Δεν έχουν περάσει αρχαιολογικά μνημεία στο Υπερταμείο κι αυτό έχει διαψευστεί τόσο από το Υπουργείο Πολιτισμού όσο κι από το Υπουργείο Οικονομικών τον Ιούνιο του 2018. Κι όμως ακόμα κυκλοφορεί αυτή η φήμη! Συγκεκριμένα το ΥΠΠΟΑ διευκρίνισε σε ανακοίνωση του ότι «η σχετική υπουργική απόφαση του υπουργού Οικονομικών και η παρ. 4 του άρθρου 196 του ν.4389/2016, διασφαλίζουν ότι τα ακίνητα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος δεν παραχωρούνται στην ΕΤΑΔ Α.Ε.». Όσον αφορά στο ΕΜΣΤ έγιναν λαθεμένοι χειρισμοί κι έτσι κηρύχτηκε άγονος ο διαγωνισμός αφού καμία από τις 16 συμμετοχές Ελλήνων διευθυντών των μεγαλύτερων μουσείων της Ελλάδας δεν κρίθηκε από την επιτροπή της κας Ζορμπά άξια να πάρει την θέση. Αυτή η γενικευμένη απαξίωση του ελληνικού δυναμικού προσωπικά με ενόχλησε. Είναι λάθος να υποτιμάς τις δυνάμεις σου. Τώρα προκηρύσσεται διεθνής διαγωνισμός. Ελπίζω να πάει καλά. Όσο για τον Βαρώτσο δεν τον έχω για ψεύτη. Θυμίζω επίσης πως η κα Ζορμπά μέχρι τα τέλη του 2015 ήταν επικεφαλής στο γραφείο του Σημίτη.

                                                                  Ο αρχαιολογικός χώρος Ελευσίνας
-Η Εθνική Πινακοθήκη δεν λειτουργεί. Τι πρέπει να γίνει για να λειτουργήσει ξανά; Σε ποιο στάδιο βρίσκονται οι εργασίες ανακαίνισης της;
Β. Σ.: Στην Εθνική Πινακοθήκη από όσο γνωρίζω υπήρχε πρόβλημα με τον υδροφόρο ορίζοντα, με νερά που βρήκαν από κάτω όποτε άλλαξαν τα σχέδια αναγκαστικά. Κάπου εκεί παλιά περνούσε ο Ηριδανός ποταμός. Το έργο αργούσε πολύ κι έτσι η Περιφέρεια Αττικής έδωσε 4 εκ. ευρώ για να αποπερατωθεί, ελπίζω σύντομα.

                        Μουσείο Μεταλλείας-Μεταλλουργίας Λαυρίου (ΜΜΜΛ)
– Ποιον Σύριζα διαλέγεις; Εκείνον του 4% που ανήκει στην αριστερά που συζητά με τους πάντες αλλά δεν διαπραγματεύεται τις απόψεις του; Ή εκείνον που χτυπά στα ίσα εξουσία ανοίγοντας τις πόρτες του ορθόδοξου ΠΑΣΟΚ για να διατηρήσει τα ποσοστά νίκης;
Β. Σ.: Η πρώτη εκδοχή θυμίζει τον απομονωτισμό του ΚΚΕ! Το δεύτερο πάλι δεν πρέπει να λειτουργήσει άκριτα αλλά με όρους. Δεν πρέπει να πασοκοποιηθεί ο ΣΥΡΙΖΑ αλλά να κρατήσει την ταυτότητά του προσέχοντας να μην ενσκήψουν σ΄ αυτόν φθαρμένα στοιχεία γιατί στόχος είναι να χτυπήσουμε την διαφθορά κι όχι να την ενσωματώσουμε. Θεωρώ όμως την προοδευτική συμμαχία απαραίτητη, όπως είχα γράψει σε ένα άρθρο μου το 2016 στο TVXS με αφορμή το ξεκίνημα της Ευρωπαϊκής Προοδευτικής Συμμαχίας που ανακοίνωσε στο ΤΙΤΑΝΙΑ ο αντιπρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Δημήτρης Παπαδημούλης κι ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας. Τότε δεν φανταζόμουν πως η ακροδεξιά ψήφος μπορεί να αγγίξει τέτοια ποσοστά στην Ευρωβουλή, επομένως η ελληνική προοδευτική συμμαχία έχει πολύ μεγάλη σημασία σήμερα για μας, έναντι της ακροδεξιάς στροφής της ΝΔ. Γιατί κανένας Έλληνας βασανισμένος από μια δεκαετία κρίσης που του φόρτωσαν στην πλάτη οι περασμένες κυβερνήσεις δεν αντέχει να του προσθέσουν και 12ωρα εργασίας όπως έγινε ήδη στην ακροδεξιά Αυστρία, ούτε άλλη λιτότητα.
-Αντίπαλος της Ρένας Δούρου είναι ο πρώην δήμαρχος Αμαρουσίου Γιώργος Πατούλης. Η παρουσία του ως υποψήφιος ήρθε μετά από παζάρι με τη Νέα Δημοκρατία. Για δήμαρχος Αθήνας, αρχικά, πήγαινε. Αυτό σε σένα τι λέει;
Β. Σ.: Μοιάζει με φαρσοκωμωδία! Τη μια βάζουν στο Μαρούσι τον Αμπατζόγλου και βγαίνει αντάρτισσα υποψήφια δήμαρχος η Πατούλαινα. Την άλλη ο Πατούλης δεν στηρίζει – τάχα – τη γυναίκα του αλλά τον Αμπατζόγλου για να αποδείξει πως είναι κομματικός. Με τα πολλά παραιτείται η Πατούλαινα και βάζουν τον Πατούλη υποψήφιο δήμαρχο Αθήνας και μετά τον βγάζουν! Πολύ σφάξιμο δεν πέφτει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας; Ευτυχώς που υπάρχει και το χρυσό σαλόνι να πάει μετά ο Πατούλης κι η Πατούλαινα να αράξουν επιτέλους!
        Πηγή:  http://fragilemag.gr/vasilika-sarilaki-periferiakes-ekloges/







Παρασκευή, 5 Απριλίου 2019

100 χρόνια Bauhaus: Η πνευματική και μεταφυσική του διάσταση


 
Με αφορμή τα 100 χρόνια από την ίδρυση της Σχολής Bauhaus και την έκθεση bauhaus imaginista* που διοργανώνει το Ινστιτούτο Γκαίτε σκεφτήκαμε να δώσουμε μια ιδέα στο ευρύ κοινό για τις καινοτομίες της ρηξικέλευθης αυτής Σχολής καθώς και την πνευματική και μεταφυσική διάσταση των σημαντικότερων δασκάλων της.
                                                                                                                                                Της Βασιλίκας Σαριλάκη
Στο Bauhaus υπήρχε ένα δημιουργικό κλίμα όπου όλοι μάθαιναν από όλους, και επικρατούσε η ιδέα του Valery πως η διαφορετικότητα είναι πλούτος. Ο ιδρυτής του, Walter Gropius ήταν κατά της τέχνης των σαλονιών και υπέρ της ισότητας καθηγητών- μαθητών κάτι που επιβεβαίωνε στην πράξη ο ίδιος σερβίροντας το φαγητό στις γιορτές.
Τo Bauhaus προσπάθησε να επαναπροσδιορίσει τη σχέση ανάμεσα στην παιδεία, την τέχνη και την κοινωνία. Αυτή την προσέγγιση, που τη βρίσκουμε στο Μανιφέστο του Walter Gropius εν έτει 1919, τη συμμερίζονταν, εκτός από το Bauhaus, κι άλλα κινήματα του 20ού αιώνα, όπως εκείνα στην Ιαπωνία και στη Ρωσία. Το Bauhaus είχε εξαρχής διεθνή προσανατολισμό. Σπουδαστές και καθηγητές έρχονταν από όλη την Ευρώπη και την Ασία για να ενταχθούν στη Σχολή. Χαρακτηριζόταν από ετερογένεια και κατά καιρούς υιοθέτησε ιδέες του κινήματος Arts and Crafts, του σοσιαλισμού, του κομμουνισμού και του σπιριτουαλισμού, του σοβιετικού κονστρουκτιβισμού και του Neues Bauen. Είχε επίσης έντονη μεταφυσική διάσταση. Με την βίαιη διάλυση του Bauhaus από τους ναζί το 1933, αρκετά μέλη της κατέληξαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης κι άλλα αναγκάστηκαν να φύγουν από τη Γερμανία. Έτσι, η ακτινοβολία του Bauhaus έφτασε σε χώρες και πολιτισμούς εκτός των συνόρων της Ευρώπης. Βασικοί διαμορφωτές της πνευματικότητας στο Bauhaus ήταν ο Wassily Kandinsky, ο Paul Klee κι ο Itten. 
 
Ο Kandinsky (1866-1944) έκανε έναν διδακτικό άθλο στο Bauhaus θέτοντας ένα εκπαιδευτικό πρότυπο που ενέπνευσε και τα μεταγενέστερα πανεπιστήμια τέχνης. Στο Bauhaus υπάρχει μια ατμόσφαιρα συλλογικότητας, ανοιχτές σχέσεις δασκάλων- μαθητών, κατάργηση των διαχωρισμών και ιεράρχησης των τεχνών, άνοιγμα της σκέψης, πειραματισμός και διάθεση για καινοτομίες και πρωτοπορία.
Πριν πάει στην Γερμανία και διδάξει στο Bauhaus είχε βοηθήσει πάρα πολύ στις αρχές της Σοβιετικής επανάστασης την εκεί εικαστική σκηνή. Εγκατέλειψε μια λαμπρή σταδιοδρομία νομικού - δίδασκε κιόλας Νομική- για την ζωγραφική σε σχετικά μεγάλη ηλικία.


Στο Bauhaus δίδασκε Στοιχεία Αφηρημένης Μορφής κι Αναλυτικό σχέδιο. Ήταν μία έρευνα στις δομικές σχέσεις των αντικειμένων τα οποία απλοποιούσε σταδιακά σε αφαιρετικά σχήματα. Το 1926 κυκλοφόρησε το βιβλίο «Σημείο, Γραμμή, Επίπεδο» όπου ανέπτυξε τη θεωρία του για το σημείο και τη γραμμή, ως αυτόνομα εκφραστικά στοιχεία και τις αρμονίες που μπορούν να δημιουργήσουν. Εξάλλου γνώριζε καλά τι σημαίνει αρμονία καθώς ήταν εξαίρετος βιολιστής.
Ο Kandinsky δεν προχωράει στην αφαίρεση για καθαρά αισθητικούς λόγους. Στόχος του είναι η μύηση σε έναν πνευματικό κόσμο κι επηρεάζεται θεαματικά από τον θεοσοφισμό στις θεωρίες που διατυπώνει στα βιβλία του. Η χρωματική θεωρία του Kandinsky, είναι απότοκη του Goethe (1810) και του Steiner. Ο Steiner έλεγε πως «η τέχνη είναι η θυγατέρα του θεϊκού στοιχείου» κι ο Kandinsky από την πλευρά του, μετέφερε την θεοσοφική άποψη για την αρμονία των σφαιρών και των μορφών στην τέχνη. Η φόρμα, λέει, είναι δευτερεύουσα. Είναι ένα γυάλινο δοχείο που μέσα του καίει μια φλόγα. Οι οριζόντιες φόρμες είναι ψυχρές σε αντίθεση με τις κάθετες. Οι κινήσεις προς τα αριστερά είναι απελευθερωτικές και περιπετειώδεις, προς τα δεξιά καθησυχαστικές και συνηθισμένες. Το μπλε είναι ουράνιο χρώμα και εσωστρεφές, ντροπαλό, μαλακό, το κίτρινο γήινο, επεκτατικό, επιθετικό, σκληρό. Το πράσινο είναι αρμονικό γιατί συμβιβάζει το μπλε με το κίτρινο, ενώ το κόκκινο είναι δυνατό, κινητικό και ταραχώδες. Το κίτρινο είναι ξινό ενώ το μπλε έχει μια γεύση από φρέσκα σύκα. Η τρομπέτα έχει ήχο κίτρινο, το εκκλησιαστικό όργανο είναι μπλε.

Τα βιβλία του Kandinsky και ιδιαίτερα το «Για το πνευματικό στην τέχνη» που εκδόθηκε το 1912 άφησε εποχή. Εκεί αναλύει τις βασικές πνευματικές αρχές της τέχνης και τις εφαρμόζει στην γλώσσα των μορφών. Οι αναφορές του υποδεικνύουν και τις κατευθύνσεις του. Από τον Maeterlinck ως τον ιμπρεσιονιστή συνθέτη Debussy, τον Moussorgsky και τον φίλο του Arnold Schoenberg που γράφει ατονική, αφηρημένη μουσική. Κι από ζωγράφους όπως οι προραφαηλίτες, ο μεταφυσικός Boecklin, ο Cezanne ο μαγικός κολορίστας Matisse κι ο επαναστάτης της φόρμας Picasso. Στο επόμενο βιβλίο του «Σημείο, γραμμή επίπεδο» μελετά τις σχέσεις των μορφών και των χρωμάτων με τους ήχους και ειδικά με τους μουσικούς τόνους του Scriabin. Η θεοσοφία λέει πως υπάρχει μία ενιαία πηγή από την οποία ξεπηδάνε οι μορφές. Άρα οι μορφές είναι συγγενικές και έχουν αναλογίες μεταξύ τους. Έναν αντίστοιχο όρο με εκείνον των «αναλογιών» θέτει ο Scriabin όταν προσπαθεί να συνδυάσει τους ήχους με τα χρώματα. Τον ονομάζει «συναισθησία» και είναι η εναρμόνιση των αισθητηριακών μας οργάνων. Έτσι κι ο Kandinsky γράφει πως τo τρίγωνο εκπέμπει ένα πνευματικό άρωμα κι αν είναι μπλε δίνει ένα αίσθημα γαλήνης.

Τα χρώματα λέει, ανάλογα με την έντασή τους μπορεί να θυμίζουν φλάουτο ή βιολοντσέλο, πιάνο ή κοντραμπάσο. «Δεν υπάρχει –καταλήγει - στην τέχνη καμία φόρμα απολύτως υλική. Όλες μεταφέρουν μια εσωτερική δόνηση στον άνθρωπο.» Κι εκεί ακριβώς εντοπίζεται ο Πλατωνισμός στον Kandinsky σύμφωνα με τον οποίο αντιμετωπίζει τον κόσμο ως ένα ρεζερβουάρ αρχετυπικών ιδεών και ιδιοτήτων που μπορούν να κινητοποιήσουν την ευαισθησία των καλλιτεχνών παράγοντας διάφορες αρμονικές δομές. 
Ο Paul Klee (1879-1940), δίδασκε θεωρία της μορφής και της μορφοπλαστικής διαδικασίας. Το βιβλίο του «Παιδαγωγικό Λεύκωμα» (1925), που έγινε το εγχειρίδιο διδασκαλίας του Bauhaus, είναι μια παρουσίαση των αρχών του σχεδίου και αποτελείται από τις διδακτικές του σημειώσεις. Πρόκειται για μία πραγματεία απαραίτητη για την κατανόηση της μοντέρνας τέχνης, όπως είναι η πραγματεία του Leonardo da Vinci για την κατανόηση της αναγεννησιακής τέχνης. Εξηγεί τους μετασχηματισμούς στους οποίους υπόκειται η οπτική εικόνα, πριν γίνει σημαίνον σύμβολο, και το ρόλο που παίζουν η γραμμή, η αναλογίες και το χρώμα.
Δίνει μεγάλη σημασία στη διαδικασία «κυοφορίας» του έργου τέχνης που συνεπάγεται την παρατήρηση, την περισυλλογή και την κυριαρχία πάνω στην τεχνική: «Τίποτα δεν μπορούμε να βιάσουμε- λέει ο Κλέε-. Πρέπει να ωριμάσει το έργο από μόνο του. Κι αν έρθει κάποτε η στιγμή γι’ αυτό το έργο – τότε τόσο το καλύτερο!». Ο Klee πρόσθεσε στο Bauhaus την διάσταση της δικής του μουσικής αρμονίας στα χρώματα και τις φόρμες, όντας εξαίρετος βιολονίστας ο ίδιος αφού σε ηλικία μόλις 12 ετών έπαιζε με την συμφωνική ορχήστρα της Βέρνης. Στο Bauhaus δίδαξε επίσης ο Johannes Itten (1888-1967) που θεωρείται από τους μεγαλύτερους δασκάλους της τέχνης του χρώματος. Διερεύνησε όπως και ο Kandinsky τη σχέση ήχου και χρώματος. Στηρίχτηκε στις αρχές του χρωματικού τροχού του Adolf Hölzel και σχεδίασε τη δική του χρωματική σφαίρα. Πάνω από 50 χρόνια αφιέρωσε στη μελέτη της αντίληψης και της ψυχολογίας και της αισθητικής του χρώματος. Ήταν διευθυντής του τμήματος Γλυπτικής και δίδασκε στο προπαρασκευαστικό τμήμα της σχολής από το 1919- 1923. Οι μαθητές του βίωναν κιναισθητικά το χρώμα και μάθαιναν τις μεταφυσικές τους ιδιότητες.

O Itten, κυκλοφορώντας με καλογερικό ράσο, θα φέρει διάφορους περιπλανώμενους γκουρού και θα καταπιέσει τους φοιτητές με αναπνευστικές ασκήσεις και χορτοφαγία. Το κυλικείο της σχολής –θα τον κατηγορήσουν- μύριζε κάρυ έως κάτω στην σκάλα! Η «ταλιμπανική» εμμονή του στον Ινδουισμό θα τον εξωθήσει τελικά σε αναγκαστική παραίτηση από καθηγητή στο Bauhaus το 1923 όπου θα τον διαδεχθεί ο ματεριαλιστής Moholy Nagy..
Ο Itten, όπως τον περιγράφει ο Frank Whiteford στο βιβλίο του «Bauhaus» ήταν ένας μυστικιστής και σε συνεργασία με τον θεοσοφιστή Adolf Meyer επίσης καθηγητή στο Bauhaus και τον Kandinsky που ήταν επηρεασμένος τόσο από τον θεοσοφισμό όσο και από τον Rudolf Steiner, από το 1922 και μετά που μπήκε στην Σχολή, έφερναν διάφορους γκουρού και περιπατητικούς φιλοσόφους ανάμεσα στους οποίους ήταν κι ένας ονόματι gustav angel. O angel είχε την αρχή να μην χρησιμοποιεί ποτέ κεφαλαία γράμματα όταν έγραφε το όνομά του. Λέγεται μάλιστα ότι αυτήν την αρχή υιοθέτησαν οι μαθητές του Bauhaus και στην τυπογραφία γιατί μέχρι τότε οι αφίσες είχαν κεφαλαία μόνον γράμματα.. Ο Angel ήταν ένας ιδιόρρυθμος τύπος και η παρουσία του στην σχολή σίγουρα δεν θα πέρασε καθόλου απαρατήρητη.. Το δόγμα που ακολουθούσε ο Ελβετός Itten ήταν ο Μαζντεισμός, μίγμα Ινδουισμού και Ζωροαστρισμού. Πίστευε δηλαδή, πως υπάρχει μια συνεχής μάχη καλού-κακού και πως για να επικρατήσει η αλήθεια του καλού πρέπει κανείς να αποκαλύψει μέσα του μια ανώτερη, κρυμμένη πραγματικότητα. Αυτό απαιτούσε τον εξαγνισμό του σώματος και γινόταν με διάφορες σωματικές και πνευματικές ασκήσεις, φυτοφαγία και καθαρμούς.
  Καμιά εικοσαριά μαθητές τον ακολούθησαν, φόρεσαν κι αυτοί ράσο ενώ η καντίνα της Σχολής διέθετε πλέον μόνον μακροβιοτικές τροφές. Αν συνυπολογίσουμε μαζί με αυτά, την αυστηρότητα του κομμουνιστήWalter Gropius, αλλά και την εμμονή του Moholy Nagy να κυκλοφορεί ο ίδιος με φόρμα βιομηχανικού εργάτη σε αντίθεση με το καλογερικό ράσο του Itten μπορούμε να καταλάβουμε τι περνούσαν οι μαθητές του Bauhaus!
Ο Itten έφερε μεγάλες καινοτομίες στην καλλιτεχνική εκπαίδευση. Απαγόρευε να τον αποκαλούν καθηγητή, δεν αποκαλούσε μαθητές τους μαθητές του, ξεκινούσε τα μαθήματά του με αναπνευστικές ασκήσεις και διαλογισμό. Πίστευε ότι τέχνη και εμπόριο είναι δύο πράγματα ασυμβίβαστα. Οι ασκήσεις του Itten στο Bauhaus έβαλαν θεμέλια στις κατοπινές σχολές Arts Plastiques που δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη, δεκαετίες αργότερα, γύρω στην δεκαετία του ’80. Φυσικά δεν υιοθετήθηκαν οι σωματικές ασκήσεις που τους έβαζε, π.χ έπρεπε να κάνουν πρώτα κινήσεις με το σώμα τους, να βιώσουν μια φόρμα πριν την ζωγραφίσουν σε χαρτί, ή ασκήσεις χαλάρωσης και διαλογισμού.
Μερικοί από τους φοιτητές του τον θεωρούσαν γκουρού και ακολουθούσαν τις πνευματικές του διδασκαλίες άλλοι ήταν πιο κοντά σε κολλεκτιβιστικές και σοσιαλιστικές απόψεις καθώς ο Walter Gropius ήταν κομμουνιστής. Ήταν φυσικό ωστόσο, σε μια επαρχιακή πόλη, όπως ήταν η Βαιμάρη, που παρακολουθούσε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα αλλόκοτα δρώμενα αυτής της Σχολής να δημιουργηθούν διάφορες αντιδράσεις. Έβλεπαν τους παράξενα ντυμένους μαθητές της Σχολής, άλλους με ρούχα βιομηχανικού εργάτη, άλλους με καλογερικά, κάποιοι προέρχονταν από εξτρεμιστικές ομάδες κι είχαν μακριά μαλλιά, ενώ κάποιοι άλλοι σε κάποια γιορτή ξύρισαν εντελώς τα κεφάλια τους και ζωγράφισαν σ΄ αυτά τα μαύρα τετράγωνα του Malevitch!. Όλα αυτά χαρακτηρίστηκαν μπολσεβίκικα και αναρχικά από τον μικροαστικό περίγυρο που φοβόταν μήπως γεννηθεί κι εκεί, η πρόσφατη τότε επανάσταση της Ρωσίας και με αυτό το πρόσχημα ο Χίτλερ συνέλαβε το 1933, 33 μαθητές της σχολής ως προπαγανδιστές της «εκφυλισμένης τέχνης» όπως την ονόμαζε τους έστειλε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης ενώ ονόμασε το Bauhaus «γιάφκα μπολσεβίκικης κουλτούρας». Αυτή ήταν κι η αρχή του τέλους..



* Η έκθεση θα διαρκέσει ως τις 19 Απριλίου. Συνδιοργανωτές: Bauhaus Kooperation Berlin Dessau Weimar και Haus der Kulturen der Welt

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...